പശുശ്ചതുര്വിധശ്ചൈവ കൃപണോപി ഹി വൈ ദ്വിധാ 2.1.5.
മൃഗങ്ങൾ നാലു തരമുണ്ട്, കഞ്ഞൻ രണ്ടുതരമാണ്.
കഷ്ടഃ സ്യാത്പഞ്ചധാ ജ്ഞേയോ രുഷ്ടോപി സ്യാദ്ദ്വിധാ ദ്ദ്വിജാഃ ।। ദുഷ്ടഃ സ്യാത്ഷഡ്വിധോ ജ്ഞേയഃ പുഷ്ടശ്ചൈവ ഭവേദ്ദ്വിധാ
കഠിനൻ അഞ്ചു വിധം ഉണ്ട്, കോപമുള്ളവൻ രണ്ടുതരം, ദുഷ്ടൻ ആറു വിധം, പുഷ്ടനായവൻ രണ്ടുതരം.
ഹൃഷ്ടശ്ചാഷ്ടവിധഃ പ്രോക്തഃ കുണ്ഠശ്ചൈവ ത്രിധോദിതഃ
സന്തോഷം എട്ട് വിധം ഉണ്ട്, മന്ദബുദ്ധി മൂന്നു തരമുണ്ട്.
ദ്വൌ ചണ്ഡൌ ചപലശ്ചൈകാവണ്ഡചണ്ഡോ ദ്വിഗുര്ഭവേത്
രണ്ടു ക്രൂരന്മാർ ഉണ്ട്, ചഞ്ചലൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം, അന്ധക്രൂരൻ രണ്ടുതരം.
വാചാലശ്ച കദര്യശ്ച ക്രമാത്ത്രിഭിരുദാഹൃതഃ
വാക്ക് അധികം പറയുന്നവനും കഞ്ഞനും ഓരോന്നായി മൂന്നു തരത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു.
ദ്വാവേകൌ ചതുരശ്ചൈവ സ്തേയീ ചൈകവിധോ ഭവേത്
രണ്ടു പേരും ഓരോന്നായി, നാലുപേരും നാലു വിധം, കള്ളൻ ഒരുതരം മാത്രം.
സമ്യഗ്യസ്യ പരിജ്ഞാനം നരോ ദേവത്വമാപ്നുയാത്
യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയുന്ന മനുഷ്യൻ ദൈവത്വം നേടുന്നു.
ഉച്ചാസനം ഗുരോരഗ്രേ തീര്ഥയാത്രാം കരോതി യഃ
ആചാര്യന്റെ മുമ്പിൽ ഉയർന്ന ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരിക്കുകയോ, തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ—
നിമജ്ജ്യ തീര്ഥേ വിധിവദ്ഗ്രാമ്യധര്മേണ വര്തയന്
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി, ലോകരീതിയിൽ പെരുമാറുന്നവൻ—
വാചൈവ മധുരാ ശ്ലക്ഷ്ണാ ഹൃദി ഹാലാഹലം വിഷമ്
വാക്ക് മധുരവും സ്നേഹപൂർവ്വവുമാണെങ്കിലും, ഹൃദയത്തിൽ വിഷം പോലെ വിഷമുണ്ട്.
മോക്ഷചിന്താമതിക്രമ്യ യോഽന്യചിന്താപരിശ്രമഃ 2.1.5.
മോക്ഷം ചിന്തിക്കാതെ മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ—
പ്രയാഗേ വിദ്യമാനേഽപി യോഽന്യത്ര സ്നാനമാചരേത്
പ്രയാഗം മുന്നിലുണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും മറ്റിടത്ത് കുളിക്കുന്നവൻ—
ആയുഷസ്തു ക്ഷയാര്ഥായ ശാസ്ത്രേയമൃഷിസംമതഃ
ഇത് ആയുസ്സിന് കുറവിന് കാരണമാകുന്നു, ശാസ്ത്രവും മഹർഷികളും അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബഹൂനി പുസ്തകാനീഹ ശാസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
ഇവിടെ അനേകം പുസ്തകങ്ങളും വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും ഉണ്ട്.
ബലേന ച്ഛലഛദ്മേന ഉപായേന പ്രബംധനമ്
ബലപ്രയോഗം, വഞ്ചന, ഉപായം, ക്രമീകരണം എന്നിവയാൽ.
മധുരാന്നം പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ദൈവേ പിത്ര്യേ ച കര്മണി
ദൈവകാര്യങ്ങളിലും പിതൃകർമ്മങ്ങളിലും മധുരം ഉള്ള ഭക്ഷണം അർപ്പിക്കുന്നു.
കൃപണഃ സ തു വിജ്ഞേയോ ന സ്വര്ഗീ ന ച മോക്ഷഭാക്
അവനെ കഞ്ഞൻ എന്ന് അറിയണം; അവൻ സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നേടില്ല.
സ ഏവ കൃപണഃ ഖ്യാതഃ സര്വധര്മബഹിഷ്കൃതഃ
അവനേ കഞ്ഞൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെട്ടവൻ.
പിതൃമാതൃഗുരുത്യാഗീ ശൌചാചാരവിവര്ജിതഃ
അച്ഛനും അമ്മയും ഗുരുവും ഉപേക്ഷിച്ച് ശുദ്ധിയും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഇല്ലാത്തവൻ.
ജീവത്പിതൃപരിത്യക്തം സുതം സേവന്ന വാ ക്വചിത്
ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മാതാപിതാക്കളെ അവഗണിച്ച്, തന്റെ മകനോട് സേവനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ.
സാധ്വാചാരം ച പ്രച്ഛായ സേവനം ചാപി ദര്ശയേത് 2.1.5.
നല്ല പെരുമാറ്റം കാണിക്കുകയും, യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരവോടെ സേവനം ചെയ്യുകയും വേണം.
ജീവേദ്ദേവലവൃത്തിര്യഃ ഭാര്യാവിപണജീവകഃ
ദേവാലയത്തിലെ സേവനത്തിലോ ഭാര്യയെ വ്യാപാരത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചോ ജീവിക്കുന്നവൻ.
ഷഡേവ നഷ്ടാഃ ശാസ്ത്രേ ച ന സ്വര്ഗമോക്ഷഭാഗിനഃ
ഈ ആറുപേരും ശാസ്ത്രപ്രകാരം നശിച്ചവരാണ്; സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കില്ല.
ഭ്രുകുടീകുടിലഃ ക്രുദ്ധോ രുഷ്ടഃ പംചവിധോദിതഃ
ഭ്രുകൂട്ടിയ മുഖവും വളഞ്ഞ മനസ്സും കോപവും അഞ്ചു വിധം ക്രോധവും ഉള്ളവൻ.
നിദ്രാലുര്വ്യസനാസക്തോ മദ്യപഃ സ്ര്ത്രീനിഷേവകഃ
മിതമായ ഉറക്കം, ദുർവ്യസനങ്ങളിൽ ആസക്തി, മദ്യപാനം, സ്ത്രീസംഗം എന്നിവയിൽ ലിപ്തനായവൻ.
ഏകാകീ മിഷ്ടമശ്നാതി വംചകഃ സാധുനിംദകഃ
സ്വന്തമായി മധുരം കഴിക്കുന്നവൻ, വഞ്ചകനും സദ്പുരുഷരെ അപമാനിക്കുന്നവനും.
നിഗമാഗമതംത്രാണി നാധ്യാപയതി യോ ദ്വിജഃ
വേദവും ആഗമങ്ങളും തന്ത്രങ്ങളും പഠിപ്പിക്കാത്ത ദ്വിജൻ.
ശ്രുതിഃ സ്മൃതിശ്ച വിപ്രാണാം നയനേ ദ്വേ വിനിര്മിതേ
വേദവും സ്മൃതിയും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി സൃഷ്ടിച്ച രണ്ടു കണ്ണുകളാണ്.
വിവാദഃ സോദരൈഃ സാര്ദ്ധം പിത്രോരപ്രിയകൃദ്വദേത്
സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വഴക്കിടുകയും മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തത് പറയുകയും ചെയ്യുന്നവൻ.
പിശുനോ രാജഗാമീ ച ശൂദ്രസേവക ഏവ ച
പൊയ്കഥ പറയുന്നവനും രാജാവിനോടൊപ്പം പോകുന്നവനും ശൂദ്രനെ സേവിക്കുന്നവനും.