ക്ഷീരോദേക്ഷുരസോദോഽഥ ക്ഷാരോദശ്ച ഘൃതോദകഃ
അവ സമുദ്രങ്ങൾ പാൽ, ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരനീർ, ഉപ്പുനീർ, നെയ്യ് എന്നിവയാണ്.
പംചാശത്കോടിവിസ്തീര്ണാ സമുദ്രവലയാ സ്മൃതാ
ഓരോ സമുദ്രവലയവും അമ്പത് കോടിയോളം വീതിയുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ജംബൂദ്വീപഃ സമസ്താനാം ദ്വീപാനാം മധ്യതഃ ശുഭഃ
ജംബൂദ്വീപ് എല്ലാ ദ്വീപുകളുംക്കിടയിൽ നടുവിലും, ശുഭമായതുമാണ്.
ചതുരാശീതിസാഹസ്രയോജനൈരസ്യ ചോച്ഛ്രയഃ
അതിന്റെ ഉയരം എൺപത്തിനാലായിരം യോജനമാണ്.
മൂലേ ഷോഡശസാഹസ്രം വിസ്താരസ്തസ്യ സര്വതഃ
അടിയിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും അതിന്റെ വീതി പതിനാറായിരമാണ്.
ഹിമവാന്ഹിമകൂടശ്ച നിഷധസ്ത സ്യ ദക്ഷിണേ
ഹിമവാൻ, ഹിമകൂട്ടം, നിഷധം എന്നിവ അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ്.
ലക്ഷപ്രമാണൌ ദ്വൌ മധ്യേ ദശഹീനാസ്തഥാപരേ ।।2.1.4.
അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം ഓരോന്നും ലക്ഷമാത്രം വലിപ്പമുള്ളവയും, മറ്റുള്ളവ പത്ത് കുറവുമാണ്.
ഭാരതം ദക്ഷിണം വര്ഷം തതഃ കിംപുരുഷം സ്മൃതമ്
ഭാരതം തെക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശമാണ്, പിന്നെ കിംപുരുഷം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ചംപകം ചോത്തരം വര്ഷം തഥൈവാശ്വഹിരണ്മയമ്
ചമ്പകം വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശവും, അശ്വഹിരണ്മയം അതുപോലെയാണ്.
നവസാഹസ്രമേകൈകമേതേഷാം ദ്വിജസത്തമാഃ
ഇവയൊന്നൊന്നും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഒമ്പതിനായിരം വീതിയുള്ളവയാണ്.
മേരോശ്ചതുര്ദിശസ്തത്ര നവസാഹസ്രവിഷ്കൃതമ്
മേരുവിന്റെ നാലു ദിക്കിലും അവ ഒമ്പതിനായിരം വീതിയിലാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
വിഷ്കംഭാ രചിതാ മേരോര്യോജനായുതമുച്ഛ്രിതാഃ
മേരുവിന്റെ താങ്ങുകൾ പത്ത് ആയിരം യോജന ഉയരത്തിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിപുലഃ പശ്ചിമേ ഭാഗേ സുപാര്ശ്വശ്ചോത്തരേ സ്ഥിതഃ
വിപുലം പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തും, സുഭവർഷം വടക്കുഭാഗത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
ജംബൂദ്വീപസ്യ സാ ജംബൂര്നാമഹേതോര്മഹര്ഷയഃ
ജംബൂദ്വീപിന് ജംബൂവൃക്ഷം കാരണം ആ പേര് മഹർഷിമാർ പറയുന്നു.
പതംതി ഭൂഭൃതഃ പൃഷ്ഠേ ശീര്യമാണാനി സര്വശഃ
പർവതങ്ങൾ അതിന്റെ പുറത്ത് വീണു, എല്ലാം ചിതറിപ്പോകുന്നു.
സരിത്തു വര്തതേ സാപി പീയതേ തത്ര വാസിഭിഃ ഉത്പന്നാഃ സ്വച്ഛമനസോ നരാസ്തത്ര ഭവന്തി വൈ
അവിടെ ഒരു നദി ഒഴുകുന്നു, അതിലെ താമസക്കാർ അതു കുടിക്കുന്നു; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർ മനസ്സിൽ ശുദ്ധരായവരാണ്.
തീരസൂത്രം സമം പ്രാപ്യ വായുനാ ച വിശോഷിതമ് 2.1.4.
കാറ്റ് കൊണ്ട് ഉണക്കിയ സമമായ തീരത്താണ് അവൻ എത്തിയത്.
ഭദ്രാശ്വഃ പാര്ശ്വതോ മേരോഃ കേതുമാലശ്ച പശ്ചിമേ
മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ ഒരു വശത്ത് ഭദ്രാശ്വം ഉണ്ട്, പടിഞ്ഞാറ് കെതുമാലയും.
മേരോരുപരി വിപ്രേംദ്രാ ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമുത്തമമ്
മേരുവിന് മുകളിൽ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമമായ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്.
തദൂര്ധ്വം വൈഷ്ണവോ ലോകോ ദുഗാര്ലോകസ്തദൂര്ധ്വതഃ
അതിനുമുകളിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം, അതിനും മുകളിൽ ദുർഗ്ഗയുടെ ലോകം.
ഭക്തസ്ഥാനം തദൂര്ധ്വം ച ദേവോ ഹി ഭഗവാന്രവിഃ രാശിചക്രേ ച ഭ്രമതി മേരോരുപരി സത്തമാഃ
അതിനും മുകളിൽ ഭക്തന്മാരുടെ സ്ഥലം ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് ദേവനായ ഭഗവാൻ രവി, മേരുവിന് മുകളിൽ രാശിചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്, മഹാന്മാരേ.
. ബിംബഷട്കേദ്രിനാഭൌ ച രഥചക്രം ദിവാനിശമ്
ആറ് അകശാലുകളുള്ള ചക്രത്തിന്റെ നടുവിൽ, രഥചക്രം പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ദിക്പാലാദ്യാ ഗ്രഹാസ്തത്ര ദക്ഷിണാദുത്തരായണമ്
അവിടെ ദിശാപാലന്മാരും ഗ്രഹങ്ങളും ദക്ഷിണയിലிருந்து ഉത്തരയാത്രയിലേക്കാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
രവിണാ ലംഘിതോ മാസശ്ചാംദ്രഃ ഖ്യാതോ മലിമ്ലുചഃ
രവിയാൽ കടന്നുപോകുന്ന മാസമാണ് ചന്ദ്രൻ അറിയപ്പെടുന്ന മലിംലുചം.
കൃത്വാ ത്രിഷു ത്വഹോരാത്രം താരാമയഗതം വിഭുമ്
മൂന്ന് അഹോരാത്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, സർവ്വവ്യാപിയായവൻ നക്ഷത്രമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ദിവാ ചരതി യഃ സൂര്യോ രാത്രൌ ചരതി ചന്ദ്രമാഃ
പകൽ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു, രാത്രി ചന്ദ്രൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ദേശാന്നം ചാവഗമനം യത്ര തസ്മാദിവാഭവത് 2.1.4.
ദേശങ്ങളുടെയും അന്നത്തിന്റെ വരവോ പോകലോ നടക്കുന്നിടത്ത് നിന്നാണ് പകൽ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
രാത്രിംദിവം വിജാനീയാജ്ജ്യോതിശ്ചക്രേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
പകലും രാത്രിയും പ്രകാശചക്രത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യന്നക്ഷത്രേ ച യോ ദേശഃ സ തേഷാമുദയഃ സ്മൃതഃ
ഏത് നക്ഷത്രം ഏത് ദേശത്താണോ, അതാണ് അതിന്റെ ഉദയസ്ഥലം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തദാ കാലേ നിയോക്തവ്യാ ഭാര്ഗവാസ്താദികീ ക്രിയാ
അപ്പോൾ ആ സമയത്ത്, ഭാർഗവാദികളുടെ കർമ്മങ്ങൾ ദിശപ്രകാരം നിർവഹിക്കണം.