രസാതലമിതി ഖ്യാതം സര്വശോഭാസമന്വിതമ് 2.1.3.
രസാതലമെന്നത് എല്ലാ ഭംഗിയും നിറഞ്ഞതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ശംകുകര്ണേന സംഭിന്നം തഥാ നമുചിപൂര്വകമ്
ശംകുകർണ്ണൻ തകർത്തത്, നമുചി മുമ്പിൽ വന്നത്.
തേഷാമധസ്താന്നരകാ രൌരവാദ്യാശ്ച കോടയഃ
അവയുടെ താഴെ, രൗരവം തുടങ്ങി അനേകം നരകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
പാതാലാ നാമധശ്ചാംതേ ശേഷാഖ്യാ വൈഷ്ണവീ തനുഃ
അവയുടെ ഏറ്റവും താഴെ, പാതാലങ്ങൾ പേരോടെ ഉണ്ട്; ശേഷ എന്ന വൈഷ്ണവ ശരീരം ഉണ്ട്.
യോഽനംതഃ പഠ്യതേ ദേവോ നാഗരൂപീ ജനാര്ദനഃ
അനന്തൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ, സർപ്പരൂപത്തിലുള്ള ജനാർദനൻ.
തമാവിശ്യ മഹായോഗീ കാലസ്തദ്വദനാനലഃ
അവനിൽ പ്രവേശിച്ച്, മഹായോഗിയും, കാലവും, വാക്കിന്റെ അഗ്നിയും.
താമസീ ശാംഭവീ മൂര്തിഃ കാലാത്മാ പരമേശ്വരഃ
കറുത്ത ശാംഭവ രൂപം, കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവം, പരമേശ്വരൻ.
ജ്യോതിശ്ചക്രവര്ണനമ് അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൂര്ലോകസ്യ വിനിര്ണയമ്
ജ്യോതിചക്രത്തിന്റെ വിവരണം. ഇനി ഞാൻ ഭൂലോകത്തിന്റെ നിർണ്ണയം പറയുന്നു.
തദ്ദ്വീപപ്രധാനോ ജംബൂഃ പ്ലക്ഷഃ ശാല്മല ഏവ ച
അവിടെ ജംബൂ, പ്ലക്ഷ, ശാല്മല എന്നീ ദ്വീപുകൾ പ്രധാനമായവയാണ്.
ഏതേ സപ്ത മഹാദ്വീപാഃ സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്വൃതാഃ
ഇവയാണ് ഏഴു വലിയ ദ്വീപുകൾ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവ.
ക്ഷീരോദേക്ഷുരസോദോഽഥ ക്ഷാരോദശ്ച ഘൃതോദകഃ
അവ സമുദ്രങ്ങൾ പാൽ, ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരനീർ, ഉപ്പുനീർ, നെയ്യ് എന്നിവയാണ്.
പംചാശത്കോടിവിസ്തീര്ണാ സമുദ്രവലയാ സ്മൃതാ
ഓരോ സമുദ്രവലയവും അമ്പത് കോടിയോളം വീതിയുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ജംബൂദ്വീപഃ സമസ്താനാം ദ്വീപാനാം മധ്യതഃ ശുഭഃ
ജംബൂദ്വീപ് എല്ലാ ദ്വീപുകളുംക്കിടയിൽ നടുവിലും, ശുഭമായതുമാണ്.
ചതുരാശീതിസാഹസ്രയോജനൈരസ്യ ചോച്ഛ്രയഃ
അതിന്റെ ഉയരം എൺപത്തിനാലായിരം യോജനമാണ്.
മൂലേ ഷോഡശസാഹസ്രം വിസ്താരസ്തസ്യ സര്വതഃ
അടിയിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും അതിന്റെ വീതി പതിനാറായിരമാണ്.
ഹിമവാന്ഹിമകൂടശ്ച നിഷധസ്ത സ്യ ദക്ഷിണേ
ഹിമവാൻ, ഹിമകൂട്ടം, നിഷധം എന്നിവ അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ്.
ലക്ഷപ്രമാണൌ ദ്വൌ മധ്യേ ദശഹീനാസ്തഥാപരേ ।।2.1.4.
അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം ഓരോന്നും ലക്ഷമാത്രം വലിപ്പമുള്ളവയും, മറ്റുള്ളവ പത്ത് കുറവുമാണ്.
ഭാരതം ദക്ഷിണം വര്ഷം തതഃ കിംപുരുഷം സ്മൃതമ്
ഭാരതം തെക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശമാണ്, പിന്നെ കിംപുരുഷം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ചംപകം ചോത്തരം വര്ഷം തഥൈവാശ്വഹിരണ്മയമ്
ചമ്പകം വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശവും, അശ്വഹിരണ്മയം അതുപോലെയാണ്.
നവസാഹസ്രമേകൈകമേതേഷാം ദ്വിജസത്തമാഃ
ഇവയൊന്നൊന്നും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഒമ്പതിനായിരം വീതിയുള്ളവയാണ്.
മേരോശ്ചതുര്ദിശസ്തത്ര നവസാഹസ്രവിഷ്കൃതമ്
മേരുവിന്റെ നാലു ദിക്കിലും അവ ഒമ്പതിനായിരം വീതിയിലാണ് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
വിഷ്കംഭാ രചിതാ മേരോര്യോജനായുതമുച്ഛ്രിതാഃ
മേരുവിന്റെ താങ്ങുകൾ പത്ത് ആയിരം യോജന ഉയരത്തിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിപുലഃ പശ്ചിമേ ഭാഗേ സുപാര്ശ്വശ്ചോത്തരേ സ്ഥിതഃ
വിപുലം പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തും, സുഭവർഷം വടക്കുഭാഗത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.
ജംബൂദ്വീപസ്യ സാ ജംബൂര്നാമഹേതോര്മഹര്ഷയഃ
ജംബൂദ്വീപിന് ജംബൂവൃക്ഷം കാരണം ആ പേര് മഹർഷിമാർ പറയുന്നു.
പതംതി ഭൂഭൃതഃ പൃഷ്ഠേ ശീര്യമാണാനി സര്വശഃ
പർവതങ്ങൾ അതിന്റെ പുറത്ത് വീണു, എല്ലാം ചിതറിപ്പോകുന്നു.
സരിത്തു വര്തതേ സാപി പീയതേ തത്ര വാസിഭിഃ ഉത്പന്നാഃ സ്വച്ഛമനസോ നരാസ്തത്ര ഭവന്തി വൈ
അവിടെ ഒരു നദി ഒഴുകുന്നു, അതിലെ താമസക്കാർ അതു കുടിക്കുന്നു; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർ മനസ്സിൽ ശുദ്ധരായവരാണ്.
തീരസൂത്രം സമം പ്രാപ്യ വായുനാ ച വിശോഷിതമ് 2.1.4.
കാറ്റ് കൊണ്ട് ഉണക്കിയ സമമായ തീരത്താണ് അവൻ എത്തിയത്.
ഭദ്രാശ്വഃ പാര്ശ്വതോ മേരോഃ കേതുമാലശ്ച പശ്ചിമേ
മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ ഒരു വശത്ത് ഭദ്രാശ്വം ഉണ്ട്, പടിഞ്ഞാറ് കെതുമാലയും.
മേരോരുപരി വിപ്രേംദ്രാ ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമുത്തമമ്
മേരുവിന് മുകളിൽ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമമായ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്.
തദൂര്ധ്വം വൈഷ്ണവോ ലോകോ ദുഗാര്ലോകസ്തദൂര്ധ്വതഃ
അതിനുമുകളിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം, അതിനും മുകളിൽ ദുർഗ്ഗയുടെ ലോകം.