സ വിഷ്ണുര്ലോകകഥിതഃ പുനരാവൃത്തിവര്ജിതഃ 2.1.3.
ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായ വിഷ്ണു, വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടതില്ലാത്തവനാണ്.
ഊര്ധ്വം ബ്രഹ്മാസനാത്പൂര്വം പരം ജ്യോതിര്മയം ശുഭമ്
ബ്രഹ്മയുടെ സിംഹാസനത്തിന് മുകളിലായി, പരമമായ, ഉജ്ജ്വലമായ, ശുഭമായ ലോകം ഉണ്ട്.
ദേവ്യാ സഹ മഹാദേവശ്ചിന്ത്യമാനോ മനീഷിഭിഃ
ദേവിയോടൊപ്പം മഹാദേവനെ ജ്ഞാനികൾ ധ്യാനിക്കുന്നു.
തത്ര തേ യാംതി നിയതാ ദ്വിജാ വൈ ബ്രഹ്മവാദിനഃ
അവിടെ, ബ്രഹ്മത്തെ വാഴ്ത്തുന്ന ദ്വിജന്മാർ ഉറപ്പോടെ എത്തുന്നു.
നിര്മമാ നിരഹംകാരാഃ കാമക്രോധവിവര്ജിതാഃ
അവർക്ക് സ്വന്തതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ല; ആഗ്രഹവും കോപവും ഇല്ല.
ഏതേ സപ്ത മഹര്ലോകാഃ പൃഥിവ്യാം പരികീര്തിതാഃ
ഈ ഏഴ് മഹാലോകങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
മഹാതലം ഹൈമതലം സര്വവര്ണോപശോഭിതമ്
മഹാതലവും ഹേമതലവും എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അനംതേന സമായുക്തം മുചുകുന്ദേന ധീമതാ
അനന്തനും ധീരനായ മുകുകുന്ദനും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ശൈലം രസാതലം വിപ്രാഃ ശാംകരം ഹി രസാതലമ്
ബ്രാഹ്മണരേ, രസാതലമെന്നത് ഒരു പർവതമാണ്; ശംകരൻ തന്നെയാണ് രസാതലം.
സിതം ഹി വിതലം പ്രോക്തം തലം ചൈവ സിതേതരമ്
വിതലമെന്നത് വെളുത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റൊരു വെളുത്ത ലോകവും ഉണ്ട്.
രസാതലമിതി ഖ്യാതം സര്വശോഭാസമന്വിതമ് 2.1.3.
രസാതലമെന്നത് എല്ലാ ഭംഗിയും നിറഞ്ഞതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ശംകുകര്ണേന സംഭിന്നം തഥാ നമുചിപൂര്വകമ്
ശംകുകർണ്ണൻ തകർത്തത്, നമുചി മുമ്പിൽ വന്നത്.
തേഷാമധസ്താന്നരകാ രൌരവാദ്യാശ്ച കോടയഃ
അവയുടെ താഴെ, രൗരവം തുടങ്ങി അനേകം നരകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
പാതാലാ നാമധശ്ചാംതേ ശേഷാഖ്യാ വൈഷ്ണവീ തനുഃ
അവയുടെ ഏറ്റവും താഴെ, പാതാലങ്ങൾ പേരോടെ ഉണ്ട്; ശേഷ എന്ന വൈഷ്ണവ ശരീരം ഉണ്ട്.
യോഽനംതഃ പഠ്യതേ ദേവോ നാഗരൂപീ ജനാര്ദനഃ
അനന്തൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദേവൻ, സർപ്പരൂപത്തിലുള്ള ജനാർദനൻ.
തമാവിശ്യ മഹായോഗീ കാലസ്തദ്വദനാനലഃ
അവനിൽ പ്രവേശിച്ച്, മഹായോഗിയും, കാലവും, വാക്കിന്റെ അഗ്നിയും.
താമസീ ശാംഭവീ മൂര്തിഃ കാലാത്മാ പരമേശ്വരഃ
കറുത്ത ശാംഭവ രൂപം, കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവം, പരമേശ്വരൻ.
ജ്യോതിശ്ചക്രവര്ണനമ് അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി ഭൂര്ലോകസ്യ വിനിര്ണയമ്
ജ്യോതിചക്രത്തിന്റെ വിവരണം. ഇനി ഞാൻ ഭൂലോകത്തിന്റെ നിർണ്ണയം പറയുന്നു.
തദ്ദ്വീപപ്രധാനോ ജംബൂഃ പ്ലക്ഷഃ ശാല്മല ഏവ ച
അവിടെ ജംബൂ, പ്ലക്ഷ, ശാല്മല എന്നീ ദ്വീപുകൾ പ്രധാനമായവയാണ്.
ഏതേ സപ്ത മഹാദ്വീപാഃ സമുദ്രൈഃ സപ്തഭിര്വൃതാഃ
ഇവയാണ് ഏഴു വലിയ ദ്വീപുകൾ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവ.
ക്ഷീരോദേക്ഷുരസോദോഽഥ ക്ഷാരോദശ്ച ഘൃതോദകഃ
അവ സമുദ്രങ്ങൾ പാൽ, ഇഞ്ചിപ്പഞ്ചസാരനീർ, ഉപ്പുനീർ, നെയ്യ് എന്നിവയാണ്.
പംചാശത്കോടിവിസ്തീര്ണാ സമുദ്രവലയാ സ്മൃതാ
ഓരോ സമുദ്രവലയവും അമ്പത് കോടിയോളം വീതിയുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ജംബൂദ്വീപഃ സമസ്താനാം ദ്വീപാനാം മധ്യതഃ ശുഭഃ
ജംബൂദ്വീപ് എല്ലാ ദ്വീപുകളുംക്കിടയിൽ നടുവിലും, ശുഭമായതുമാണ്.
ചതുരാശീതിസാഹസ്രയോജനൈരസ്യ ചോച്ഛ്രയഃ
അതിന്റെ ഉയരം എൺപത്തിനാലായിരം യോജനമാണ്.
മൂലേ ഷോഡശസാഹസ്രം വിസ്താരസ്തസ്യ സര്വതഃ
അടിയിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും അതിന്റെ വീതി പതിനാറായിരമാണ്.
ഹിമവാന്ഹിമകൂടശ്ച നിഷധസ്ത സ്യ ദക്ഷിണേ
ഹിമവാൻ, ഹിമകൂട്ടം, നിഷധം എന്നിവ അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ്.
ലക്ഷപ്രമാണൌ ദ്വൌ മധ്യേ ദശഹീനാസ്തഥാപരേ ।।2.1.4.
അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം ഓരോന്നും ലക്ഷമാത്രം വലിപ്പമുള്ളവയും, മറ്റുള്ളവ പത്ത് കുറവുമാണ്.
ഭാരതം ദക്ഷിണം വര്ഷം തതഃ കിംപുരുഷം സ്മൃതമ്
ഭാരതം തെക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശമാണ്, പിന്നെ കിംപുരുഷം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ചംപകം ചോത്തരം വര്ഷം തഥൈവാശ്വഹിരണ്മയമ്
ചമ്പകം വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ദേശവും, അശ്വഹിരണ്മയം അതുപോലെയാണ്.
നവസാഹസ്രമേകൈകമേതേഷാം ദ്വിജസത്തമാഃ
ഇവയൊന്നൊന്നും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഒമ്പതിനായിരം വീതിയുള്ളവയാണ്.