അഷ്ടാശീതി സഹസ്രാണാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ്
അശീത്യെട്ടായിരം ബ്രഹ്മചാരിമുനികൾക്കായാണ് ഈ സ്ഥാനം പറയുന്നത്.
സപ്തര്ഷീണാം തു യത്സ്ഥാനം ശ്രുതം തദ്വൈ വനൌകസാമ്
ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥാനം വനവാസികൾക്കുള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു.
യതീനാം യതചിത്താനാം തദേവ വനവാസിനാമ്
മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്ന യതികൾക്കായാണ് വനവാസികളുടെ സ്ഥാനം.
യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനം വ്യോമാഖ്യം പരമാകരമ്
യോഗികൾക്കായുള്ള അമൃതസ്ഥാനം ആകാശം എന്ന് വിളിക്കുന്ന പരമാവസ്ഥയാണ്.
സൃഷ്ടിവര്ണനമ് വക്ഷ്യേ കല്പാനുസാരേണ മന്വതരശതാനുഗമ്
ഞാൻ കാലചക്രത്തിന്റെ അനുസരണയോടെ, അനേകം മന്വന്തരങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ സൃഷ്ടിയെ വിശദീകരിക്കാം.
ആസീത്തമോമയം സര്വമപ്രജ്ഞാതമലക്ഷണമ്
അപ്പോൾ എല്ലാം ഇരുട്ടിലും, അറിയാനാകാത്തതിലും, രൂപമില്ലാത്തതിലും ആകയായിരുന്നു.
ആത്മനാ സ്വയമാത്മാനം സഞ്ചിത്യ ഭഗവാന്വിഭുഃ
സർവ്വവിഭവനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെ തന്നെ ഒന്നാക്കി, സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അഹംകാരാത്പ്രജാനാതി മഹാഭൂതാനി പഞ്ച ച
അഹംകാരത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്കും അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾക്കും ഉത്ഭവം നൽകി.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗംധസ്തഥൈവ ച
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, അതുപോലെ തന്നെ ഗന്ധവും.
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ഗുണാഃ പ്രോക്താസ്തു തേ ത്രയഃ
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് — ഇവയാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമോഹനാര്ഥം തതഃ ശംഭുസ്തു തേജസാ
ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും മോഹിപ്പിക്കാൻ ശംഭു തന്റെ തേജസ്സാൽ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
വ്യാമോഹയിത്വാ തത്സര്വം തേജസാഽമോഹയജ്ജഗത്
അവൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ എല്ലാം ഭ്രമിപ്പിച്ചു, ലോകം മുഴുവൻ മായയിൽ ആക്കി.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച ദ്വാവേതാവുദ്ഭൂതൌ ഭഗവത്സുതൌ
ഭഗവാന്റെ പുത്രന്മാരായ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു.
ഉപസംഹരതേ ചൈവ നാനാഭൂതാനി സര്വശഃ 2.1.2.
അവൻ എല്ലാ ജീവികളും പൂർണ്ണമായും തിരിച്ചു വിളിക്കുന്നു.
ചതുര്ദശ തു താന്യേവം കല്പ ഇത്യഭിധീയതേ
ഇവയിൽ പതിനാലും ചേർന്ന് ഒരു കല്പം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ഏവം മാസശ്ച വര്ഷശ്ച തഥാ ചാഷ്ടശതം ദ്വിജാഃ
ഇങ്ങനെ മാസം, വർഷം, അതുപോലെ എൺപതിനായിരം വർഷങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരേ.
ബ്രഹ്മാദിസ്തംബപര്യംതം നിമേഷശ്ച ധ്രുവസ്യ വൈ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് തൂണുവരെ, ധ്രുവന്റെ നിമിഷം വരെ എല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഭൂര്ലോകോഽഥ ഭുവര്ലോകഃ സ്വര്ലോകശ്ച പ്രകീര്തിതഃ
ഭൂലോകം, അതിനുശേഷം ഭൂവര്ലോകം, സ്വർഗ്ഗലോകം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
പാതാലം വിതലം തദ്ധി അതലം തലമേവ ച
പാതാളം, വിതലം, അതുപോലെ അതലം, തലം എന്നിവയും.
ഏതേഷു സപ്തവിഖ്യാതാ അധഃപാതാലവാസിനഃ
ഇവയിൽ ഏഴു ലോകങ്ങൾ പാതാളത്തിന് കീഴിലുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ഗ്രസതേ ജായതേ ലോകാന്ക്രീഡാര്ഥം തു മഹേശ്വരഃ
മഹേശ്വരൻ ലോകങ്ങളെ വിഴുങ്ങുകയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് കളിയുടെ ഭാഗമായാണ്.
പൃഥിവീം ചാംതരിക്ഷം ച ദിശശ്ച വിദിശസ്തഥാ
ഭൂമി, ആകാശം, ദിശകൾ, അതുപോലെ ഇടക്കാല ദിശകളും.
സമുദ്രാണാം ച വിസ്താരം പ്രമാണം ച തതഃ ശൃണു
സമുദ്രങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയും അളവും ഇനി കേൾക്കൂ.
ചതുഷ്പദാനാം ദ്വിപദാം തഥാ ധര്മൈകഭാഷിണാമ് 2.1.2.
അതിനുപരി, നാലു കാൽ ഉള്ള ജീവികളെയും രണ്ടു കാൽ ഉള്ളവരെയും, ധർമ്മം മാത്രം സംസാരിക്കുന്നവരെയും കുറിച്ചും കേൾക്കൂ.
സഹസ്രഗുണശീലാശ്ച ഇത്യാഹ ഭഗവാന്മുനിഃ
അവരുടെ ഗുണങ്ങൾ ആയിരം മടങ്ങ് കൂടുതലാണെന്ന് ഭഗവാൻ മുനി പറഞ്ഞു.
തസ്യാ ബ്രഹ്മാ പ്രകൃത്യാസ്തു ഉത്പന്നഃ സഹ വിഷ്ണുനാ
അവളിൽ നിന്ന് സ്വഭാവത്താൽ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ജനിച്ചു.
തസ്മാത്സ്വയംഭുവോ ബ്രഹ്മാ ബ്രാഹ്മണാന്സമകല്പയത്
അവനിൽ നിന്ന് സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രാഹ്മണരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ചതുര്ഥ പാദഹീനാംശ്ച ആചാരേഷു ബഹിഷ്കൃതാന്
നാലാം കാൽ ഇല്ലാത്തവരെ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.
ലോകാലോകസ്യ സംസ്ഥാ ച ദ്വീപാനാമുദധേസ്തഥാ
ലോകാലോകത്തിന്റെ ക്രമീകരണവും ദ്വീപുകളും സമുദ്രവും അതുപോലെ.
മേഘസ്തനിതനിര്ഘോഷരോഹിതേംദ്രധനൂംഷി ച
മേഘങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദവും ആകാശത്തിലെ ഇന്ദ്രധനുസും.