ഏകാശ്രമം ഗൃഹസ്ഥസ്യ ത്രയാണാം മൂര്തിദര്ശനമ്
ഗൃഹസ്ഥനു വേണ്ടി, ഒരു ആശ്രമം മൂന്നു രൂപങ്ങളുടെ ദർശനമായിരിക്കുന്നു.
പരിത്യജേദര്ഥകാമൌ യൌ സ്യാതാം ധര്മവര്ജിതൌ
ധർമ്മം ഇല്ലാത്ത സമ്പത്തും കാമവും ഉപേക്ഷിക്കണം.
തഡാഗസ്യ ച സാന്നിധ്യേ തഡാഗം പരിവര്ജയേത്
തടാകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പോലും, തടാകം ഒഴിവാക്കണം.
ധര്മാത്സംജായതേ ഹ്യര്ഥോ ധര്മാത്കാമോഽഭിജായതേ
ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സമ്പത്തും, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് കാമവും ജനിക്കുന്നത്.
ധര്മശ്ചാര്ഥശ്ച കാമശ്ച ത്രിവര്ഗസ്ത്രിഗുണോ മതഃ 2.1.1.
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം — ഈ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങൾ മൂന്നുവിധ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഊര്ധ്വം ഗച്ഛംതി സത്ത്വസ്ഥാ മധ്യേ തിഷ്ഠംതി രാജസാഃ
സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ മേലോട്ടുയരും; രാജസികർ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലക്കും.
യസ്മിന്ധര്മഃ സമായുക്തോ ഹ്യര്ഥകാമൌ വ്യവസ്ഥിതൌ
എവിടെയാണോ ധർമ്മം ചേർന്നിരിക്കുന്നതും, സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നതും, അവിടെയാണ് സുഖവും ശാന്തിയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
തസ്മാദര്ഥം ച കാമം ച യുക്ത്വാ ധര്മം സമാശ്രയേത്
അതിനാൽ സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും ധർമ്മത്തിൽ ചേർത്തു, ധർമ്മത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയിക്കണം.
ഏവം ധര്മസ്യ മധ്യേഽയം ചതുര്വര്ഗഃ പ്രദര്ശിതഃ മാഹാത്മ്യം വാനുതിഷ്ഠേച്ച സ ചാനംത്യായ കല്പതേ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന്റെ നടുവിൽ ഈ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളും കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വം പാലിക്കുന്നവൻ അനന്തതയിലേക്ക് എത്തും.
തസ്മാദര്ഥം ച കാമം ച മുക്ത്വാ ധര്മം സമാചരേത്
അതിനാൽ സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും വിട്ട്, ധർമ്മം മാത്രം ആചരിക്കണം.
ധര്മേണ ധാര്യതേ സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജംഗമമ്
ധർമ്മം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—നിലനില്ക്കുന്നത്.
കര്മണാ പ്രാപ്യതേ ധര്മോ ജ്ഞാനേന ച ന സംശയഃ
കർമ്മം കൊണ്ടും ജ്ഞാനം കൊണ്ടും ധർമ്മം നേടാം; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രവൃത്തിശ്ച നിവൃത്തിശ്ച ദ്വിവിധം കര്മ വൈദികമ്
വേദങ്ങളിൽ കർമ്മം രണ്ട് വിധമാണ്: പ്രവൃത്തി എന്നും നിര്വൃത്തി എന്നുമാണ്.
നിവൃത്തിം സേവമാനസ്തു യാതി തത്പരമം പദമ്
നിര്വൃത്തി ആചരിക്കുന്നവൻ ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
ശമോ ദമോ ദയാ ദാനമലോഭസ്ത്യാഗ ഏവ ച 2.1.1.
ശാന്തി, ആത്മനിയന്ത്രണം, കരുണ, ദാനം, ലോഭമില്ലായ്മ, ത്യാഗം—ഇവയാണ് പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ.
സത്യം സംതോഷ ആസ്തിക്യം ശ്രദ്ധാ ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ
സത്യവാദിത്വം, സന്തോഷം, ദൈവത്തിൽ വിശ്വാസം, ഭക്തി, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം—ഇവയും അതുപോലെ.
അഹിംസാ സത്യവാദിത്വമപൈശുന്യം സുകല്പതാ
അഹിംസ, സത്യവാദം, പാരുഷ്യമില്ലായ്മ, നല്ല മനസ്സിലാക്കൽ—ഇവയും ധർമ്മത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ശ്രദ്ധാപൂര്വാഃ സ്മൃതാ ധര്മാഃ ശ്രദ്ധാമധ്യേ തു സംസ്ഥിതാഃ
വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് ധർമ്മങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്; വിശ്വാസത്തിനുള്ളിലാണ് അവ നിലകൊള്ളുന്നത്.
പ്രാജാപത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം ശ്രുതം സ്ഥാനം ക്രിയാവതാമ്
കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രജാപതിയുടെ സ്ഥാനം, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്ഥാനവും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൈശ്യാനാമമൃതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തതാമ്
സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യന്മാർക്ക് അമൃതത്തിന്റെ സ്ഥാനമാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
അഷ്ടാശീതി സഹസ്രാണാം മുനീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ്
അശീത്യെട്ടായിരം ബ്രഹ്മചാരിമുനികൾക്കായാണ് ഈ സ്ഥാനം പറയുന്നത്.
സപ്തര്ഷീണാം തു യത്സ്ഥാനം ശ്രുതം തദ്വൈ വനൌകസാമ്
ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥാനം വനവാസികൾക്കുള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു.
യതീനാം യതചിത്താനാം തദേവ വനവാസിനാമ്
മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്ന യതികൾക്കായാണ് വനവാസികളുടെ സ്ഥാനം.
യോഗിനാമമൃതം സ്ഥാനം വ്യോമാഖ്യം പരമാകരമ്
യോഗികൾക്കായുള്ള അമൃതസ്ഥാനം ആകാശം എന്ന് വിളിക്കുന്ന പരമാവസ്ഥയാണ്.
സൃഷ്ടിവര്ണനമ് വക്ഷ്യേ കല്പാനുസാരേണ മന്വതരശതാനുഗമ്
ഞാൻ കാലചക്രത്തിന്റെ അനുസരണയോടെ, അനേകം മന്വന്തരങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ സൃഷ്ടിയെ വിശദീകരിക്കാം.
ആസീത്തമോമയം സര്വമപ്രജ്ഞാതമലക്ഷണമ്
അപ്പോൾ എല്ലാം ഇരുട്ടിലും, അറിയാനാകാത്തതിലും, രൂപമില്ലാത്തതിലും ആകയായിരുന്നു.
ആത്മനാ സ്വയമാത്മാനം സഞ്ചിത്യ ഭഗവാന്വിഭുഃ
സർവ്വവിഭവനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെ തന്നെ ഒന്നാക്കി, സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അഹംകാരാത്പ്രജാനാതി മഹാഭൂതാനി പഞ്ച ച
അഹംകാരത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്കും അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങൾക്കും ഉത്ഭവം നൽകി.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗംധസ്തഥൈവ ച
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, അതുപോലെ തന്നെ ഗന്ധവും.
സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ഗുണാഃ പ്രോക്താസ്തു തേ ത്രയഃ
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് — ഇവയാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.