മുനീനാം വചനം ശ്രുത്വാ സൂതഃ പൌരാണികോത്തമഃ । സൂത ഉവാച നമസ്കൃത്യ ജഗദ്യോനിം ബ്രഹ്മരൂപധരം ഹരിമ്
മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സുതൻ, പുരാണങ്ങളിൽ പ്രഗത്ഭനായവൻ, പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപം ധരിച്ച ഹരിയെ നമസ്കരിച്ച്,
യച്ഛ്രുത്വാ പാപകര്മാണി സ ഗച്ഛേത്പരമാം ഗതിമ്
ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ, പാപകര്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
ഭവിഷ്യപുരാണമഖിലം യജ്ജഗാദ ഗദാധരഃ
ഈ മുഴുവൻ ഭവിഷ്യപുരാണവും ഗദാധരൻ പറഞ്ഞതാണു.
ധര്മപ്രശംസനം ചാത്ര ബ്രാഹ്മണാദിപ്രശംസനമ്
ഇവിടെ ധർമ്മത്തിന്റെ മഹത്വവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രതിമാകരണം ചൈവ സ്ഥാപനാചിത്രലക്ഷണമ് 2.1.1.
പ്രതിമ നിർമ്മാണവും, അവയുടെ പ്രതിഷ്ഠയും, ചിത്രകലയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
പുരാണലക്ഷണം ചൈവ ഭൂഗോലസ്യ ച നിര്ണയമ്
പുരാണത്തിന്റെ സ്വഭാവവും, ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ രൂപവും ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
മുമൂര്ഷോരപി യത്കര്മ ദാനമാഹാത്മ്യമേവ ച
മരണത്തിൻ സമീപമുള്ളവരുടെ കർമ്മങ്ങളും, ദാനത്തിന്റെ മഹത്വവും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ഉച്ചാവചാവധാനം ച പ്രായശ്ചിത്താദികം ച യത്
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ വ്യത്യാസങ്ങളും, പ്രായശ്ചിത്താദി കാര്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
പംചതംത്രസമായുക്തം പ്രതിതംത്രേ ച വിംശതിഃ
ഇത് അഞ്ചു തന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, ഓരോ തന്ത്രത്തിലും ഇരുപതുണ്ടു.
ത്രയാണാമാശ്രമാണാം ച ഗൃഹസ്ഥോ യോനിരുച്യതേ
മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം അവയുടെ മൂലമായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഏകാശ്രമം ഗൃഹസ്ഥസ്യ ത്രയാണാം മൂര്തിദര്ശനമ്
ഗൃഹസ്ഥനു വേണ്ടി, ഒരു ആശ്രമം മൂന്നു രൂപങ്ങളുടെ ദർശനമായിരിക്കുന്നു.
പരിത്യജേദര്ഥകാമൌ യൌ സ്യാതാം ധര്മവര്ജിതൌ
ധർമ്മം ഇല്ലാത്ത സമ്പത്തും കാമവും ഉപേക്ഷിക്കണം.
തഡാഗസ്യ ച സാന്നിധ്യേ തഡാഗം പരിവര്ജയേത്
തടാകത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പോലും, തടാകം ഒഴിവാക്കണം.
ധര്മാത്സംജായതേ ഹ്യര്ഥോ ധര്മാത്കാമോഽഭിജായതേ
ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സമ്പത്തും, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് കാമവും ജനിക്കുന്നത്.
ധര്മശ്ചാര്ഥശ്ച കാമശ്ച ത്രിവര്ഗസ്ത്രിഗുണോ മതഃ 2.1.1.
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം — ഈ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങൾ മൂന്നുവിധ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഊര്ധ്വം ഗച്ഛംതി സത്ത്വസ്ഥാ മധ്യേ തിഷ്ഠംതി രാജസാഃ
സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ മേലോട്ടുയരും; രാജസികർ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലക്കും.
യസ്മിന്ധര്മഃ സമായുക്തോ ഹ്യര്ഥകാമൌ വ്യവസ്ഥിതൌ
എവിടെയാണോ ധർമ്മം ചേർന്നിരിക്കുന്നതും, സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നതും, അവിടെയാണ് സുഖവും ശാന്തിയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
തസ്മാദര്ഥം ച കാമം ച യുക്ത്വാ ധര്മം സമാശ്രയേത്
അതിനാൽ സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും ധർമ്മത്തിൽ ചേർത്തു, ധർമ്മത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയിക്കണം.
ഏവം ധര്മസ്യ മധ്യേഽയം ചതുര്വര്ഗഃ പ്രദര്ശിതഃ മാഹാത്മ്യം വാനുതിഷ്ഠേച്ച സ ചാനംത്യായ കല്പതേ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന്റെ നടുവിൽ ഈ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളും കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വം പാലിക്കുന്നവൻ അനന്തതയിലേക്ക് എത്തും.
തസ്മാദര്ഥം ച കാമം ച മുക്ത്വാ ധര്മം സമാചരേത്
അതിനാൽ സമ്പത്തും ആഗ്രഹവും വിട്ട്, ധർമ്മം മാത്രം ആചരിക്കണം.
ധര്മേണ ധാര്യതേ സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജംഗമമ്
ധർമ്മം കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—നിലനില്ക്കുന്നത്.
കര്മണാ പ്രാപ്യതേ ധര്മോ ജ്ഞാനേന ച ന സംശയഃ
കർമ്മം കൊണ്ടും ജ്ഞാനം കൊണ്ടും ധർമ്മം നേടാം; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രവൃത്തിശ്ച നിവൃത്തിശ്ച ദ്വിവിധം കര്മ വൈദികമ്
വേദങ്ങളിൽ കർമ്മം രണ്ട് വിധമാണ്: പ്രവൃത്തി എന്നും നിര്വൃത്തി എന്നുമാണ്.
നിവൃത്തിം സേവമാനസ്തു യാതി തത്പരമം പദമ്
നിര്വൃത്തി ആചരിക്കുന്നവൻ ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
ശമോ ദമോ ദയാ ദാനമലോഭസ്ത്യാഗ ഏവ ച 2.1.1.
ശാന്തി, ആത്മനിയന്ത്രണം, കരുണ, ദാനം, ലോഭമില്ലായ്മ, ത്യാഗം—ഇവയാണ് പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ.
സത്യം സംതോഷ ആസ്തിക്യം ശ്രദ്ധാ ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ
സത്യവാദിത്വം, സന്തോഷം, ദൈവത്തിൽ വിശ്വാസം, ഭക്തി, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം—ഇവയും അതുപോലെ.
അഹിംസാ സത്യവാദിത്വമപൈശുന്യം സുകല്പതാ
അഹിംസ, സത്യവാദം, പാരുഷ്യമില്ലായ്മ, നല്ല മനസ്സിലാക്കൽ—ഇവയും ധർമ്മത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ശ്രദ്ധാപൂര്വാഃ സ്മൃതാ ധര്മാഃ ശ്രദ്ധാമധ്യേ തു സംസ്ഥിതാഃ
വിശ്വാസം കൊണ്ടാണ് ധർമ്മങ്ങൾ ഉദയിക്കുന്നത്; വിശ്വാസത്തിനുള്ളിലാണ് അവ നിലകൊള്ളുന്നത്.
പ്രാജാപത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം ശ്രുതം സ്ഥാനം ക്രിയാവതാമ്
കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രജാപതിയുടെ സ്ഥാനം, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്ഥാനവും പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൈശ്യാനാമമൃതം സ്ഥാനം സ്വധര്മമനുവര്തതാമ്
സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യന്മാർക്ക് അമൃതത്തിന്റെ സ്ഥാനമാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.