വര്ണസ്യ ശബലത്വാച്ച യമഃ കല്മാഷ ഉച്യതേ
വർണ്ണം കറുത്തും പുള്ളിപ്പാടുമുള്ളതായതിനാൽ യമനെ 'കല്മാഷൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സ്ഥിതോ ദക്ഷിണത തസ്യ ദംഡഹസ്തസമന്വിതഃ
അവൻ തെക്കേ ഭാഗത്ത്, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് നില്ക്കുന്നു.
കുബേരോ ധനദോ ജ്ഞേയോ ഹസ്തിരൂപോ വിനായകഃ കുബേരഃ കുശരീരത്വാത്സ നാമ്നാ ധനദഃ സ്മൃതഃ
കുബേരൻ, സമ്പത്തിന്റെ ദാതാവെന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, ആനയുടെ രൂപമുള്ളവനാണ്. കുബേരന് കട്ടിയുള്ള ശരീരം ഉള്ളതിനാൽ 'ധനദൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
നായകഃ സര്വസത്ത്വാനാം തേന നായക ഉച്യതേ
സകല ജീവികൾക്കും നായകനായതിനാൽ അവനെ 'നായകൻ' എന്നും വിളിക്കുന്നു.
രൈവതശ്ചൈവ ദിംഡിശ്ച തൌ രവേഃ പൂര്വതഃ സ്ഥിതൌ 1.124.
രേവതനും ദിണ്ഡിയും ഇരുവരും സൂര്യന്റെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് നില്ക്കുന്നു.
പ്ലുതം ഗച്ഛത്യസൌ യസ്മാത്സര്വലോകനമസ്കൃതഃ
വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ അവനെ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആദരിക്കുന്നു.
ഡീങ്ഗതാവസ്യ വൈ ധാതോര്ദിംഡിശബ്ദോ നിപാത്യതേ
അവന്റെ സ്വഭാവത്തിലെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് 'ദിണ്ഡി' എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഇത്യേതേ പ്രവരാഃ പ്രോക്താ ധാത്വര്ഥാ നൈഗമൈഃ ശുഭൈഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ പ്രഗത്ഭന്മാരെ ശുഭമായ വൈദിക അർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചു.
അശ്വിനൌ തൌ തതോ ജ്ഞേയൌ ദംഡനായകപിംഗലൌ
അവരുടെ ശേഷം, അശ്വിനികൾ ദണ്ഡനായകനും പിംഗലനും എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
രേവതശ്ചൈവ ദിംഡിശ്ച ഇത്യേതേ പ്രവരാ മയാ
രേവതനും ദിണ്ഡിയും ഈ പ്രഗത്ഭന്മാരെ ഞാൻ വിവരിച്ചു.
ഇത്യേഭിര്നാമഭിസ്ത്വന്യേ ദാനവാനാം ജിഘാംസയാ
ഈ പേരുകളിൽ മറ്റുള്ളവരും ദാനവന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
സരൂപാശ്ചാന്യരൂപാശ്ച വിരൂപാഃ കാമരൂപിണഃ
ചിലർ ഒരേ രൂപമുള്ളവരും, ചിലർ വ്യത്യസ്തരൂപമുള്ളവരും, ചിലർ വിചിത്രരൂപമുള്ളവരും, ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നവരുമാണ്.
ധാതുര്ദിവിതി വൈ പ്രോക്തോ ക്രീഡായാം സ തു ഉച്യതേ
'ദിവ്' എന്ന ധാതു കളിയുടെ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി യാന്യുക്താനീഹ വൈ മയാ
ഞാൻ ഇവിടെ പറഞ്ഞ ഋക്, യജുസ്, സാമവേദങ്ങളിലെ ശ്ലോകങ്ങൾ,
തേ ശ്രുത്വാരാധ്യ ദേവേശം സംസിദ്ധാ ദിവി സംസ്ഥിതാഃ ।। 1.124.
അവ കേട്ടും ദേവേന്ദ്രനെ പൂജിച്ചും അവർ സിദ്ധി നേടി സ്വർഗത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തു.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ ബ്രാഹ്മേ പര്വണി സപ്തമീകല്പേ ബ്രഹ്മര്ഷിസംവാദേ പ്രവരവര്ണനം നാമ ചതുര്വിംശത്യുത്തരശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ ബ്രാഹ്മപർവ്വത്തിൽ, സപ്തമീकल्पത്തിൽ, ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെ സംവാദത്തിൽ, 'പ്രഗത്ഭന്മാരുടെ വിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം, നൂറിരുപത്തിനാലാമത്തേതായി സമാപിക്കുന്നു.
പാതാലവര്ണനമ് ഓം നമഃ കമലദലനയനാഭിരാമായ സ്വച്ഛം ചംദ്രാവദാതം കവികരമകരക്ഷോഭസംജാതഫേനം ബക്ഷോദ്ഭൂതിപ്രസൂക്തൈര്വ്രതനിയമപരൈഃ സേവിതം വിപ്രമുഖ്യൈഃ
ഓം, കമലദളനയനനായ മനോഹരനേ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശുദ്ധവും പ്രകാശമുള്ളവനേ, കവി മനസ്സിന്റെ ആഴത്തിൽ ഉണരുന്ന തിരകളിൽ നിന്നു പിറക്കുന്ന നുരയെപ്പോലുള്ളവനേ, വ്രതവും നിയമവും പാലിക്കുന്ന പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ അർപ്പണങ്ങൾകൊണ്ട് സേവിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം.
൧ ജയതി ഭുവനദീപോ ഭാസ്കരോ ലോകകര്താ ജയതി ച ശിതിദേഹഃ ശാര്ങ്ഗധന്വാ മുരാരിഃ
ലോകങ്ങളുടെ ദീപമായ ഭാസ്കരന് ജയമുണ്ടാകട്ടെ, സകല ജീവികൾക്കും സൃഷ്ടാവായ സൂര്യനേയും, വെളിച്ചമുള്ള ശരീരവും ശാർംഗധനുസും ഉള്ള മുരാരിയെയും ജയിക്കട്ടെ.
നമസ്കൃത്യാപ്രമേയായ ദേവായ ബ്രഹ്മരൂപിണേ
അളവുകിട്ടാത്തവനായി, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ദൈവത്തോട് നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചശേഷം,
പുരാണസംഹിതാം പുണ്യാം പപ്രച്ഛൂ രൌമഹര്ഷണിമ്
അവർ രൗമഹർഷണനോട്, പുണ്യമായ പുരാണസംഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
മുനീനാം വചനം ശ്രുത്വാ സൂതഃ പൌരാണികോത്തമഃ । സൂത ഉവാച നമസ്കൃത്യ ജഗദ്യോനിം ബ്രഹ്മരൂപധരം ഹരിമ്
മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സുതൻ, പുരാണങ്ങളിൽ പ്രഗത്ഭനായവൻ, പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപം ധരിച്ച ഹരിയെ നമസ്കരിച്ച്,
യച്ഛ്രുത്വാ പാപകര്മാണി സ ഗച്ഛേത്പരമാം ഗതിമ്
ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ, പാപകര്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
ഭവിഷ്യപുരാണമഖിലം യജ്ജഗാദ ഗദാധരഃ
ഈ മുഴുവൻ ഭവിഷ്യപുരാണവും ഗദാധരൻ പറഞ്ഞതാണു.
ധര്മപ്രശംസനം ചാത്ര ബ്രാഹ്മണാദിപ്രശംസനമ്
ഇവിടെ ധർമ്മത്തിന്റെ മഹത്വവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രതിമാകരണം ചൈവ സ്ഥാപനാചിത്രലക്ഷണമ് 2.1.1.
പ്രതിമ നിർമ്മാണവും, അവയുടെ പ്രതിഷ്ഠയും, ചിത്രകലയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
പുരാണലക്ഷണം ചൈവ ഭൂഗോലസ്യ ച നിര്ണയമ്
പുരാണത്തിന്റെ സ്വഭാവവും, ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ രൂപവും ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
മുമൂര്ഷോരപി യത്കര്മ ദാനമാഹാത്മ്യമേവ ച
മരണത്തിൻ സമീപമുള്ളവരുടെ കർമ്മങ്ങളും, ദാനത്തിന്റെ മഹത്വവും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ഉച്ചാവചാവധാനം ച പ്രായശ്ചിത്താദികം ച യത്
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ വ്യത്യാസങ്ങളും, പ്രായശ്ചിത്താദി കാര്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
പംചതംത്രസമായുക്തം പ്രതിതംത്രേ ച വിംശതിഃ
ഇത് അഞ്ചു തന്ത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, ഓരോ തന്ത്രത്തിലും ഇരുപതുണ്ടു.
ത്രയാണാമാശ്രമാണാം ച ഗൃഹസ്ഥോ യോനിരുച്യതേ
മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളിൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം അവയുടെ മൂലമായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.