ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ പ്രതിസര്ഗപര്വണി ചതു ര്യുഗഖണ്ഡാപരപര്യായേ കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയേ ചതുസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ പ്രതിസർഗ്ഗപർവ്വത്തിൽ, നാലു യുഗങ്ങളുടെ വിഭാഗത്തിൽ, കലിയുഗത്തിലെ ഇതിഹാസങ്ങളുടെ സമാഹാരത്തിൽ, മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
തത്രാവസന്മഹാപ്രാജ്ഞ ഉപാധ്യായഃ പതഞ്ജലിഃ
അവിടെ മഹാപ്രജ്ഞനായ ഉപാധ്യായൻ പതഞ്ജലി താമസിച്ചു.
വേദവേദാംഗതത്ത്വജ്ഞോ ഗീതാശാസ്ത്രപരായണഃ
വേദങ്ങളും അതിന്റെ അംഗങ്ങളും സാരമായി അറിഞ്ഞവനും, ഗീതാശാസ്ത്രത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനുമായിരുന്നു അവൻ.
കദാചിത്സ തു ശുദ്ധാത്മാ ഗതസ്തീര്ഥാംതരം പ്രതി
ഒരു ദിവസം ആ ശുദ്ധാത്മാവു മറ്റൊരു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി.
വര്ഷാന്തേ ച തദാ വിപ്രോ ദേവീഭക്തേന നിര്ജിതഃ
മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദേവിയോടു ഭക്തിയുള്ളവനാൽ പരാജയപ്പെട്ടു.
ശിവായൈ സര്വമാംഗല്യൈ വിഷ്ണുമായേ ച തേ നമഃ
സകല മംഗളത്തിന്റെയും ഉറവയായ ശിവായ്ക്കും, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയായ നിന്നോടും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വമേവ ശ്രദ്ധാ ബുദ്ധിസ്ത്വം മേധാ വിദ്യാ ശിവംകരീ
നീ തന്നെയാണ് ശ്രദ്ധ, നീ ബുദ്ധി, നീ സ്മൃതി, നീ വിജ്ഞാനം, നീ മംഗളം നൽകുന്നവളാണ്.
ഇത്യുക്തേ സതി വിപ്രേ തു വാഗുവാചാശരീരിണീ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്ത് ഒരു ദേഹമില്ലാത്ത ശബ്ദം കേട്ടു.
തച്ചരിത്രപ്രഭാവേണ സത്യം ജ്ഞാനമവാപ്സ്യസി മദ്ഭക്ത്യാ തേന സംപ്രാപ്തം പരാജയ പതഞ്ജലേ
അവന്റെ നല്ല സ്വഭാവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സത്യമായ അറിവ് നേടും; എന്റെ ഭക്തിയാൽ കിട്ടിയതുകൊണ്ടാണ് പതഞ്ജലി പരാജയപ്പെട്ടത്.
ഇതി ശ്രുത്വാ വചോ ദേവ്യാ വിന്ധ്യവാസിനി മന്ദിരമ്
ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടതോടെ, അവൻ വിന്ധ്യവാസിനിയുടെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി.
ജ്ഞാനം പ്രസാദജം വിപ്രഃ പ്രാപ്യ വിഷ്ണുപരായണമ് 3.2.35.
ദൈവകൃപകൊണ്ടു ലഭിച്ച ജ്ഞാനം നേടിയ ബ്രാഹ്മണൻ വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തനായി.
ഊര്ദ്ധ്വപുംഡ്രം ച തിലകം തുലസീകണ്ഠമാലികാമ്
അവൻ ഊർദ്ധ്വപുണ്ഡ്രം, തിലകം, തുളസിമാല എന്നിവ ധരിച്ചു.
ജനേജനേ തഥാ കൃത്വാ മഹാഭാഷ്യ മുദൈരയത്
ഓരോ കൂട്ടായ്മയിലും മഹാഭാഷ്യം അവതരിപ്പിച്ച് എല്ലാവരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇതി തേ കഥിതോ വിപ്ര ജാപ്യാനാമുത്തമോ ജപഃ
ബ്രാഹ്മണാ, ജപ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ജപം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
സര്വേ ഭദ്രാണി പശ്യംതു മാ കശ്ചിദ്ദുഃഖഭാഗ്ഭവേത്
എല്ലാവർക്കും നല്ലതും ഭാഗ്യവും കാണാൻ കഴിയട്ടെ; ആരും ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരരുത്.
മംഗലം ഭഗവാന്വിഷ്ണുര്മംഗലം ഗരുഡധ്വജഃ
മംഗളമാണ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവും, മംഗളമാണ് ഗരുഡധ്വജനും.
ശുചിര്യോ ഹി നരോ നിത്യമിതിഹാസസമുച്ചയമ്
ആഴമായ വിശുദ്ധിയുള്ളവൻ ഇതിഹാസങ്ങളുടെ സമാഹാരം ദിവസവും പഠിക്കുന്നവനാണ്.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണേ പ്രതിസര്ഗപര്വണി ചതുര്യുഗഖണ്ഡാപരപര്യായേ കലിയുഗീയേതിഹാസസമുച്ചയേ ഉത്തമചരിതമാഹാത്മ്യേ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ പ്രതിസർഗ്ഗപർവയിലെ ചതുര്യുഗഖണ്ഡത്തിലെ കലിയുഗത്തിലെ ഇതിഹാസങ്ങളുടെ സമാഹാരത്തിൽ ഉത്തമചരിതത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദീകരിക്കുന്ന മുപ്പത്തഞ്ചാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശതദ്വാദശമര്യാദോ ദ്വാപരസ്യ സമോ ഭുവി
നൂറും പന്ത്രണ്ടും ആയിരുന്ന ആ ഭരണകാലം ഭൂമിയിൽ ദ്വാപരയുഗത്തേതുപോലെയാണ്.
അസ്മിന്കാലേ മഹാഭാഗ ലീലാ ഭഗവതാ കൃതാ
ഈ സമയത്ത്, ഭാഗ്യശാലിയേ, ഭഗവാൻ തന്റെ ദിവ്യലീലകൾ നടത്തി.
ദേവീം സരസ്വതീം വ്യാസം തതോ ജയമുദീരയേത്
അപ്പോൾ ദേവിയായ സരസ്വതിയെയും വ്യാസനെയും ആഹ്വാനിച്ച് ജയമെന്നു വിളിക്കണം.
ഭവിഷ്യാഖ്യേ മഹാകല്പേ പ്രാപ്തേ വൈവസ്വതേന്തരേ
ഭവിഷ്യ എന്ന മഹാകല്പം വൈവസ്വതമന്വന്തരത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ—
പാംഡവൈര്നിര്ജിതാഃ സര്വേ കൌരവാഃ യുദ്ധദുര്മദാഃ
യുദ്ധത്തിൽ അമിതമായ അഭിമാനമുള്ള കൌരവന്മാരെ പാണ്ഡവന്മാർ ജയിച്ചു.
ദിനാന്തേ ഭഗ വാന്കൃഷ്ണോ ജ്ഞാത്വാ കാലസ്യ ദുര്ഗതിമ്
ദിവസാവസാനത്ത്, കാലത്തിന്റെ ദുർഗതിയെ മനസ്സിലാക്കി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ—
കാലകര്ത്രേ ജഗദ്ഭര്ത്രേ പാപഹര്ത്രേ നമോനമഃ
കാലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവിനും ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.
പാംഡവാന്രക്ഷ ഭഗവന്മദ്ഭക്താന്ഭൂതഭീരുകാന് രക്ഷാര്ഥം ശിബിരാണാം ച പ്രാപ്തവാഞ്ഛൂലഹസ്തധൃക്
ഭഗവാനേ, ഭീതിയുള്ള എന്റെ ഭക്തരായ പാണ്ഡവന്മാരെയും അവരുടെ ക്യാമ്പുകളെയും രക്ഷിക്കാൻ കയ്യിൽ കുന്തം പിടിച്ച് നീ എത്തി; അവരെ രക്ഷിക്കണമേ.
തദാ നൃപാജ്ഞയാ കൃഷ്ണഃ സ ഗതോ ഗജസാഹ്വയമ്
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കൃഷ്ണൻ ഗജസാഹ്വയത്തിലേക്ക് പോയി.
നിശീഥേ ദ്രൌണിഭോജൌ ച കൃപസ്തത്ര സമായയുഃ 3.3.1.
അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദ്രൗണി, ഭോജൻ, കൃപൻ എന്നിവർ അവിടെ എത്തി.
അശ്വത്ഥാമാ തു ബലവാഞ്ഛിവദത്തമസിം തദാ
ശക്തനായ അശ്വത്താമൻ അപ്പോൾ ശിവദത്തനിൽ നിന്ന് വാൾ പിടിച്ചു.
ഹത്വാ യഥേഷ്ടമഗമദ്ദ്രൌണിസ്താഭ്യാം സമന്വിതഃ
തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവരെ വധിച്ച ശേഷം ദ്രൗണി ആ ഇരുവരോടൊപ്പം അവിടെ നിന്ന് പോയി.