കാര്ത്തിക്യാം ദീപകസ്തത്ര പ്രദത്തസ്തേന ചൈകദാ
കാർത്തികമാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ അവിടെ ദീപം അർപ്പിച്ചു.
ദേവതായതനേഽവാത്സം തത്രാഹമപി മൂഷികാ
അവിടെ ദേവതയുടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഞാൻ ഒരു എലിയായി താമസിച്ചിരുന്നു.
ഗൃഹീതാഥ മയാ വര്തിര്വൃകദംശോ രരാസ ച 4.130.
അപ്പോൾ ഞാൻ വാട്ട് എടുത്തു, ഒരു കുരങ്ങൻ അതിനെ കടിച്ചു വലിച്ചു.
വക്ത്രപ്രാംതേന പശ്യംത്യാ സ ദീപഃ പ്രേരിതോ മയാ
എന്റെ മുഖത്തിന്റെ വശത്തായി നോക്കി ഞാൻ ആ ദീപം നീക്കിക്കൊടുത്തു.
മൃതാഹം ച പുനര്ജാതാ വൈദര്ഭേ രാജകന്യകാ
അപ്പോൾ ഞാൻ മരിച്ചു, വീണ്ടും വിദർഭരാജകുമാരിയായി ജനിച്ചു.
ഏഷ പ്രഭാവോ ദീപസ്യ കാര്ത്തികേ മാസി ശോഭനഃ
കാർത്തികമാസത്തിലെ ദീപത്തിന്റെ ഈ മഹത്വമാണ്.
അസംകല്പിതമധ്യസ്യ പ്രേരണം യന്മയാ കൃതമ്
എനിക്ക് മനസ്സിൽ വെച്ചില്ലാതെ ദീപം നീക്കിയത് അങ്ങനെയായിരുന്നു.
ഏതസ്മാത്കാര ണാദ്ദീപാനഹമേതാനഹര്നിശമ്
ഇതിനാലാണ് ഞാൻ ഈ ദീപങ്ങൾ രാവും പകലും അർപ്പിക്കുന്നത്.
ഏവമുക്ത്വാ സപത്നീഃ സാ ദീപദാനപരായണാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ സഹപത്നിമാരോടൊപ്പം ദീപം അർപ്പിക്കാൻ ഭക്തിയോടെ തുടർന്നു.
തതഃ കാലേന മഹതാ സഹ രാജ്ഞാ മഹാത്മനാ
അതിനുശേഷം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് മഹാത്മാവായ രാജാവിനൊപ്പം,
തം ലോകമാസാദ്യ നൃപേണ സാര്ദ്ധം സാ രാജപത്നീ കമലാഭനേത്രാ
കമലപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ രാജപത്നി രാജാവിനൊപ്പം ആ ലോകം പ്രാപിച്ചു.
ദീപപ്രദാനമപി പുണ്യതരം വദംതി വിപ്രാഗ്നിഗോസുരകുലൈകഗൃഹാംഗണേഷു
ബ്രാഹ്മണരുടെ, പശുക്കളുടെ, ദേവതകളുടെ, സ്വന്തം വീട്ടുവളപ്പിൽ ദീപം അർപ്പിക്കുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യമാണെന്ന് മഹർഷികൾ പറയുന്നു.
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണ ഉത്തരപര്വണി ശ്രീകൃഷ്ണയുധിഷ്ഠിരസംവാദേ ദീപദാനവിധിവര്ണനം നാമ ത്രിംശദുത്തരശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരപർവ്വത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും നടത്തിയ സംവാദത്തിൽ ദീപം അർപ്പിക്കുന്ന വിധി വിവരിക്കുന്ന നൂറ്റിമുപ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
വൃഷോത്സര്ഗവിധിവര്ണനമ്
വൃഷഭത്തെ വിടുന്ന ചടങ്ങിന്റെ വിവരണം.
ചൈത്ര്യാമഥ തൃതീയായാം വൈശാഖ്യാം ദ്വാദശേഽഹ്നി വാ
ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ മൂന്നാം ദിവസം അല്ലെങ്കിൽ വൈശാഖമാസത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം—
ഗോഭിശ്ചതുര്ഭിഃ സഹിതം സൃജേച്ചൈവ വിധിം ശൃണു
നാലു പശുക്കളോടൊപ്പം ആചാരപ്രകാരം കര്മ്മം നടത്തണം; അതിന്റെ വിധി കേള്ക്കൂ.
തത്തേഹം ച പ്രവക്ഷ്യാമി വിധിം ഗര്ഗപ്രചോദിതമ്
ഗര്ഗ്ഗന് ഉപദേശിച്ച രീതിയെപ്പറ്റി ഞാന് ഇപ്പോള് വിശദമായി പറയുന്നു.
മാതൃശ്രാദ്ധം തതഃ കുര്യാത്സദാഭ്യുദയകാരകമ്
അതിനുശേഷം, എല്ലായ്പ്പോഴും ഐശ്വര്യം നല്കുന്ന അമ്മയുടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
തത്ര വിദ്വാഞ്ജപിത്വാ തു സ്ഥാപയേദ്രുദ്രദേവതാമ്
അവിടെ, പണ്ഡിതന് മന്ത്രങ്ങള് ജപിച്ച് രുദ്രദേവതയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
അഥൈനം ജുഹുയാത്ഷഡ്ഭിഃ പൃഥഗാഹുതിസംജ്ഞിതൈഃ
അതിനുശേഷം, ആറു വ്യത്യസ്ത ഹോമങ്ങള് വേർതിരിച്ച് അർപ്പിക്കണം.
ഏകവര്ണം ദ്വിവര്ണം വാ രോഹിതം ശ്വേതമേവ വാ
ഒരു നിറമുള്ളതോ, രണ്ട് നിറമുള്ളതോ, ചുവപ്പോ വെളുപ്പോ ആയ കാളയോ—
ചതസ്രോ വത്സതര്യശ്ച താഭിഃ സാര്ധ മലംകൃതമ്
നാലു ദോഹനപശുക്കളും അവയോടൊപ്പം അലങ്കരിച്ചിട്ടും—
സമിതാസ്തേന സഹിതാഃ ക്രീഡധ്വം ഹൃഷ്ടമാനസാഃ 4.131.
അവയോടൊപ്പം എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കണം.
അംകിതം ശംഖചക്രാഭ്യാം വര്ഷിതം കുസുമാദിനാ
ശംഖവും ചക്രവും അടയാളമിട്ടു, പുഷ്പാദികളാല് ചിതറിച്ചിട്ടുള്ളത്—
വിമുംചേദ്വത്സകാഭിശ്ച നീലാഭിര്ബലിനം വൃഷമ്
നീലനിറമുള്ള കിടാക്കളോടൊപ്പം ശക്തനായ കാളയെ വിട്ടയക്കണം.
ഇത്യുക്തേ ഗര്ഗമുനിനാ വിധാനം വൃഷമോക്ഷണേ
ഇങ്ങനെ ഗര്ഗ്ഗമുനി കാളയെ വിട്ടയക്കുന്ന കര്മ്മത്തിന്റെ വിധി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കകുദ്മിനം പതിം യാ ധന്യേ വിമുഞ്ചന്തി ഗോവൃഷമ്
കക്കുദമുള്ള കാളയെ, പശുക്കളുടെ അധിപതിയെ, വിട്ടയക്കുന്ന സ്ത്രീകള് ഭാഗ്യവതികളാണ്.
വൃഷോത്സര്ഗേ പുനാത്യേവ ദശാതീതാന്ദശാപരാന്
കാളയെ വിട്ടയക്കുന്ന കര്മ്മം പത്തു തലമുറകള് മുമ്പും പിന്നെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
വൃഷോത്സൃഷ്ടം പിതൄണാം തു തദക്ഷയമുദാഹൃതമ്
പിതാക്കള്ക്കായി വിട്ടയക്കുന്ന കാളയെ അക്ഷയമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
സര്വം തദക്ഷയം തസ്യ പിതൄണാം നാത്ര സംശയഃ
അവന്റെ പിതാക്കള്ക്കു ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം അക്ഷയമാണ്—ഇതില് സംശയമില്ല.