യസ്യ സ്വാദുജലം കൂപേ പിബംതി സതതം ജനാഃ
ആയാളുടെ കിണറ്റിലെ മധുരമുള്ള വെള്ളം എല്ലായ്പ്പോഴും ആളുകൾ കുടിക്കാറുണ്ടെങ്കിൽ,
യഃ പ്രാസാദാന്രചയതി ശുഭാന്ദേവതാനാം തഡാഗേ കീര്തിസ്തസ്യ ഭ്രമതി വിപുലാ വംശമാര്ഗാനുയാതാ 4.127.
ദേവന്മാർക്കായി കുളത്തിനകത്ത് മനോഹരമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണിയുന്നവന്റെ പ്രശസ്തി, അവന്റെ വംശത്തിന്റെ വഴികളിലൂടെ വ്യാപിച്ചു പോകുന്നു.
തേഷാം തഡാഗാനി ബഹൂദകാനി കൂപാശ്ച യൂപാശ്ച പ്രതിശ്രയാശ്ച
അവരുടെ കുളങ്ങൾ, വെള്ളം നിറഞ്ഞ കിണറുകൾ, യാഗശിലകൾ, വിശ്രമസ്ഥലങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും,
വൃക്ഷോദ്യാപനവിധിവര്ണനമ് ഉദ്യാപനവിധിം ചൈവ സരഹസ്യം സമാസതഃ
ഇനി, വൃക്ഷങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്ന വിധിയും അതിന്റെ രഹസ്യവും സംക്ഷേപത്തിൽ പറയാം.
പത്രൈഃ പുഷ്പൈഃ ഫലൈര്മൂലൈഃ കുര്വംതി പിതൃതര്പണമ്
ഇവർ ഇലകളും പൂക്കളും പഴങ്ങളും വേർകളും കൊണ്ടു പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
ബഹുഭിര്മൃതകിഞ്ജാതൈഃ പുത്രൈര്ധര്മാര്ഥവര്ജിതൈഃ
മരിച്ചുപോയവരുടെ ധർമ്മവും സമ്പത്തും ഇല്ലാത്ത അനേകം പുത്രന്മാർ,
പ്രാണിനഃ പ്രീണയംതി സ്മ ച്ഛായാവല്കലപല്ലവൈഃ
നിഴലും തൊലിയും ഇളം ഇലകളും കൊണ്ട് ജീവികൾ സന്തോഷിക്കുന്നു.
പുഷ്പപത്രഫലച്ഛായാമൂലവല്കലദാരുഭിഃ
പൂക്കൾ, ഇലകൾ, പഴങ്ങൾ, നിഴൽ, വേർ, തൊലി, മരച്ചില്ല—ഇവയൊക്കെയും കൊണ്ട്.
പുത്രാഃ സംവത്സരസ്യാംതേ ശ്രാദ്ധം കുര്വംതി വാ ന വാ
വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മക്കൾ ശ്രാദ്ധം നടത്തുകയോ അല്ലയോ ചെയ്യാം.
ന തത്കരോത്യഗ്നിഹോത്രം സുഖം യദ്യോഷിതഃ സുതഃ
ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച മകൻ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ അതിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല.
സച്ഛായാ ച സപുഷ്പാ ച സഫലാ വൃക്ഷവാടികാ
നല്ല നിഴൽ നൽകുന്ന, പൂക്കളും പഴങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്ന വൃക്ഷതോട്ടം പ്രശംസനീയമാണ്.
അശോകഫലാവകരാ തിലകാലംകൃതാനനാ
അശോകപ്പഴങ്ങൾ വീണു, തിലകം അണിഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടുകൂടി,
സദാ സ തീര്ഥീ ഭവതി സദാ ദാനം പ്രയച്ഛതി ।। 4.128.
അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുകയും ദാനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
അശ്വത്ഥമേകം പിചുമംദമേകം ന്യഗ്രോധമേകം ദശ ചിഞ്ചിണീകാന്
ഒന്ന് അശ്വത്ത്വം, ഒന്ന് പിച്ചുമന്ദം, ഒന്ന് ആൽമരം, പത്ത് ചിഞ്ചിണിക്കകൾ എന്നിവ നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം.
പുഷ്പോപഗംധാഢ്യഫലോപഗന്ധം യഃ പാദപം സ്പര്ശയതേ ദ്വിജായ
പൂക്കളും സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ, പഴങ്ങളും സുഗന്ധവും ഉള്ള വൃക്ഷം ബ്രാഹ്മണനായി ആരെങ്കിലും സ്പർശിക്കുമ്പോൾ,
പ്രതിശ്രയാശ്രാന്ത സമാശ്രയത്വാത്സമീഹിതം തത്ര ഫലം ബുഭുക്ഷോഃ
വിശ്രമം ആവശ്യമുള്ളവർക്ക് അത് ആശ്രയം നൽകുന്നു; വിശപ്പുള്ളവൻ അവിടെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പഴം ലഭിക്കും.
ന ഖാനിതാഃ പുഷ്കരിണ്യോ രോപിതാ ന മഹീരുഹാഃ
പൊതുവായി കുളങ്ങൾ തൊടുകയോ വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ഛായാമന്യസ്യ കുര്വംതി തിഷ്ഠംതി സ്വയമാതപേ
അവർ മറ്റുള്ളവർക്കു നിഴൽ നൽകുന്നു, തങ്ങളോ സൂര്യനിൽ തന്നെ നില്ക്കുന്നു.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി വൃക്ഷസ്യോദ്യാപനേ വിധിമ്
ഇനി ഞാൻ വൃക്ഷോദ്യോപനത്തിന്റെ വിധി വിശദീകരിക്കാം.
അപുത്രയാ പുരാ പാര്ഥ പാര്വത്യാ മന്ദരാചലേ
പാർഥാ, ഒരു കാലത്ത് മകരപർവ്വതത്തിൽ മകനില്ലാത്ത പാർവതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജാതകര്മാദികാസ്തസ്യ യാഃ ക്രിയാഃ കില ബുദ്ധിമന്
ജനനകർമ്മാദി എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അവനുവേണ്ടി, ജ്ഞാനിയേ, നിർവഹിച്ചു.
തതോ മൂലേ ഘനദലോ വല്ഗുച്ഛായാംഗപല്ലവഃ
ശേഷം, വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ, കനിഞ്ഞ ഇലകളും വിശാലമായ നിഴലും ഇളം കൊമ്പുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ്ത്രീനാമകംടകീകുബ്ജകീടവൃശ്ചികകോടരഃ 4.128.
സ്ത്രീകൾക്കു കുരുക്കുകളും മുളകുകളും കീടങ്ങളും ചെള്ളുകളും പൊക്കളുമൊന്നുമില്ല.
ആലവാലേ സുവിഹിതേ ശുഭേ ബദ്ധചതുഷ്കികേ
നന്നായി ഒരുക്കിയ, ശുഭമായ, നാലു വശവും ഉറപ്പുള്ള വേലിക്കുള്ളിൽ,
സദൈവോദ്യാപനം പാര്ഥ പാദപാനാം പ്രശസ്യതേ
പാർഥാ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ സ്ഥിരമായ ഉദ്യോപനം എപ്പോഴും പ്രശംസനീയമാണ്.
പതാകാലംകൃതം വൃക്ഷം പൂര്വേദ്യുരധിവാസയേത്
പതാകകൾ അണിഞ്ഞ വൃക്ഷം, പൂർവ്വദിനം തന്നെ ഉദ്യോപനം ചെയ്യണം.
പിഷ്ടാതകേനാവകിരേത്സര്വൌഷധ്യാ ച പാദപമ്
ആ വൃക്ഷത്തിന് പിണ്ഡവും ഔഷധികളും വിതറിയാൽ മതിയാകുന്നു.
പല്ലവാലംകൃതമുഖാന്സിതചന്ദനചര്ചിതാന്
പുതിയ ഇലകൾ കൊണ്ടു മുഖം അലങ്കരിച്ച് വെളുത്ത ചന്ദനം പുരട്ടണം.
പതാകാലംകൃതാഃ സര്വേ കാര്യാസ്തത്സന്നിധൌ ദ്രുമാഃ
അവിടെയുള്ള എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും പതാകകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം.
രക്തപീതസിതാച്ഛാദൈശ്ചര്ചിതാഃ സുമനോഹരൈഃ
അവയെ ചുവപ്പും മഞ്ഞയും വെളുപ്പും നിറമുള്ള മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം.