വീര്യസ്യൈതാനി നാമാനി കഥിതാനി സ്വയമ്ഭുവാ । തദണ്ഡമഭവദ്ധൈമം ജ്വാലാമാലാകുലം വിഭോ
ആത്മജനിക്കുന്നവനായവൻ വേത്യന്‍ എന്നു വിളിച്ച നാമങ്ങൾ അതോയിരുന്നു: ആ വിത്ത് നിന്നുതന്നെ മഹാജ്വാലയായി ഉരുകി, അഗ്നിമാലപോലെ അഭവിച്ചു.
യസ്മിഞ്ജജ്ഞേ സ്വയം ബ്രഹ്മാ സര്വലോകപിതാമഹഃ । സുരജ്യേഷ്ഠശ്ചതുര്വക്ത്രഃ പരമേഷ്ഠീ പിതാമഹഃ
ബ്രഹ്മാ തന്നാൽ ഈറിയൊരിങ്ങേണം പിടിച്ചപ്പോൾ, അവനെ സർവ്വ ലോകങ്ങളുടെ ദാദാചാര്യന്‍ എന്ന് വിളിച്ചു — നാല് മുഖങ്ങളുള്ള ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനും പരമ уг്രമായ പിതാവുമായിരുന്നു.
ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പുരുഷോ വേധാഃ ശമ്ഭുര്നാരായണസ്തഥാ । പര്യായവാചകൈഃ ശബ്ദൈരേവ ബ്രഹ്മാ പ്രകീര്ത്യതേ
അദ്ദേഹത്തെ കുണ്ഡലപ്പരിചയജ്ഞനും, പുരുഷനു, ഊർജ്ജവേദകനു എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു; അതേപോലെ ശംഭുവും നാരായണനുമാണ് — ബ്രഹ്മാവ് ഈ പര്യായ നാമങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധനായിരിക്കുന്നു.
സദാ മനീഷിഭിസ്താത വിരഞ്ചിഃ കഞ്ജജസ്തഥാ । ആപോ നാരാ ഇതി പ്രോക്താ ആപോ വൈ നരസൂനവഃ
തീർവാന്മാരിൽ അദ്ദേഹത്തെ സദാ വിരാഞ്ചി എന്നും പദ്മജന്മാവിതനുമെന്ന് വിളിക്കുന്നു; ജലങ്ങളെ നാരായണന്മാരെന്ന് വിളിക്കുന്നു, യഥാർത്ഥത്തിൽ ജലങ്ങൾ മനുഷ്യരായവരത്ഭവങ്ങളാണ്.
താ യദസ്യായനം പൂര്വം തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ । അരമിത്യേവ ശീഘ്രായ നിയതാഃ കവിഭിഃ കൃതാഃ
ഈ നാമങ്ങൾ പഴയകാലം മുതലാണ് നിശ്ചിതമായത്, പിന്നീട് നാരായണനെന്നാക്കി ഓർക്കപ്പെടുന്നുവെന്നങ്ങിലും; കവികൾ ഒപ്പിയിട്ടു അദ്ദേഹത്തിന് അരമ എന്ന സമാനീകൃത പദം.
ആപ ഏവാര്ണവീഭൂത്വാ സുശീഘ്രാസ്തേന താ നരാഃ । യത്തത്കാരണമവ്യക്തം നിത്യം സദസദാത്മകമ്
ജലപോലെ ശക്തനായ നദികളായി മാറിക്കൊണ്ടേ ആ പുരുഷന്മാർ വേഗം ആ നില എത്തിയതായിരുന്നു — അതു അതിന്റെ അപ്രത്യക്ഷതയുടെ, നിത്യവും സതുംഅനസ്തിത്വസ്വഭാവമുള്ളതിന്റെ കാരണത്തുകെടയാണ്.
തദ്വിസൃഷ്ടഃ സ പുരുഷോ ലോകേ ബ്രഹ്മേതി കീര്ത്ത്യതേ । ഏവം സ ഭഗവാനണ്ഡേ തത്ത്വമേവ നിരൂപ്യ വൈ
ലോകത്തു ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ വ്യക്തിയെ ബ്രഹ്മൻ എന്ന് പ്രശംസിച്ചു; അതുപോലെ സസൃണ്ഡത്തിൽ പൃഥിവിയുള്ള אדർശത്തിൽ ആ സ്വഭാവം പരമേശ്വരൻ വിശദീകരിച്ചു.
ധ്യാനമാസ്ഥായ രാജേന്ദ്ര തദണ്ഡമകരോദ്ദ്വിധാ । ശകലാഭ്യാം ച രാജേന്ദ്ര ദിവം ഭൂമിം ച നിര്മമേ
ധ്യാനമധ്യേ എടുത്ത് വിത്ത് രാജാവ് അതിനെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളാക്കി; ആ വിഭജനം കൊണ്ടാണ് രാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തേയും ഭൂമിയേയും അക്ഷയമാക്കി.
അന്തര്വ്യോമ ദിശശ്ചാഷ്ടൌ വാരുണം സ്ഥാനമേവ ഹി । ഊര്ധ്വം മഹാന്ഗതോ രാജന് സമന്താല്ലോകഭൂതയേ
എട്ട് അന്തർഗത ആകാശങ്ങളും ദിശകളും ഉണ്ട്; വരുണൻ തനിച്ചെത്തുസ്ഥലത്തിൽ സമ്പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു — മുകളിൽ നിന്നേ മഹത്തായവൻ ലോകത്തെ ചുറ്റിയോർന്നുനടന്നു അതിന്റെ നിലവിന്.
മഹതശ്ചാപ്യഹംകാരസ്തസ്മാച്ച ത്രിഗുണാ അപി । ത്രിഗുണാ അതിസൂക്ഷ്മാസ്തു ബുദ്ധിഗമ്യാ ഹി ഭാരത
ആ മഹത്തുനിന്നും ആത്മസംഘം ഉദിച്ചു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗുണങ്ങൾ മൂന്നു — ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളും അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായവയും വിവേകമുള്ള ബുദ്ധിയാൽ മാത്രമേ പിടികൂടപ്പെടാവൂ, ഭാരതൻ.
ഉത്പത്തിഹേതുഭൂതാ വൈ ഭൂതാനാം മഹതാം നൃപ । തേഷാമേവ ഗൃഹീതാനി ശനൈഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയാണി തു
എന്നാൽ രാജാവേ, മഹാന്മാരിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചത്; അതേ ജീവികളിൽ നിന്നായിരുന്നു постепമായി അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എടുത്തത്.
തഥൈവാവയവാഃ സൂക്ഷ്മാഃ ഷണ്ണാമപ്യമിതൌജസാമ്
അണ്ടും സൂക്ഷ്മമായаныяകാംഗങ്ങളും വരികയായി — ആറ് എണ്ണം; ഓരോന്നും ശക്തിയും സൂക്ഷ്മതയും ധരിച്ചവയാണ്.
സംനിവേശ്യാത്മമാത്രാസു സ രാജന്ഭഗവാന്വിഭുഃ । ഭൂതാനി നിര്മമേ താത സര്വാണി വിധിപൂര്വകമ്
പ്രഭവമേൻ മഹാത്മാവും പിന്നീട് ആ ജീവികളെ മദ്യമേ തെരുവുകളുടെ സ്വഭാവങ്ങളിലാക്കി നിക്ഷേപിച്ചു; മകനേ, അദ്ദേഹം നിർണ്ണീതക്രമമനുസരിച്ച് അവയെ എല്ലാം രൂപം കൊടുത്തു.
യന്മൂര്ത്യവയവാഃ സൂക്ഷ്മാസ്തസ്യേമാന്യാശ്രയാണി ഷട് । തസ്മാച്ഛരീരമിത്യാഹുസ്തസ്യ മൂര്തിം മനീഷിണഃ
ആ ഭൗതികവും സൂക്ഷ്മവുമായ അവയവങ്ങൾക്ക് ആറ് ആശ്രയങ്ങളുണ്ട്; അതിനാൽ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു — ശരീരം അവയവങ്ങൾ പ്രകാശിപ്പിച്ച രൂപമാണെന്ന്.
മഹാന്തി താനി ഭൂതാനി ആവിശന്തി തതോ വിഭുമ് । കര്മണാ സഹ രാജേന്ദ്ര സഗുണാശ്ചാപി വൈ ഗുണാഃ
ആ മഹാസំណിധാനത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു സർവഭൂതാടക്ഷൻ പ്രവേശിച്ചത്; പ്രവർത്തിയോടെ, രാജാവേ, ഗുണങ്ങൾ അവനോടുകൂടിയായിരുന്നു — ചിലപ്പോൾ ലക്ഷണങ്ങളോടും ചിലപ്പോൾ ലക്ഷണമില്ലാതെയുമായിരുന്നു.
തേഷാമിദം തു സപ്താനാം പുരുഷാണാം മഹൌജസാമ് । സൂക്ഷ്മാഭ്യോ മൂര്തിമാത്രാഭ്യഃ സമ്ഭവത്യവ്യയാദ്വയമ്
അവരിൽ നിന്നായിരുന്നു ആ ഏഴ് മഹാന്മാരിൽ രണ്ട് അക്ഷയ താരതഅംങ്ങൾ ജനിച്ചത്: ഊക്ഷ്മവും വെറും പ്രത്യക്ഷവുമായതും.
ഭൂതാദിമഹതസ്താത യേന വ്യാപ്തമിദം ജഗത് । തസ്മാദപി മഹാബാഹോ പുരുഷാഃ പഞ്ച ഏവ ഹി
ഹോ പ്രതാപവാനേ, ഈ ലോകം ഇതിൽ നിന്നായ് വ്യാപിച്ചതാണ് — അതുകൊണ്ടു തന്നെ പരമപാത്രന്മാർ ആണ്⑤ നമ്പറില്‍ ആ അഞ്ചുകൊണ്ടാണെന്നും.
കേചിദേവം പരാം താത സൃഷ്ടിമിച്ഛന്തി പണ്ഡിതാഃ । അന്യേഽപ്യേവം മഹാബാഹോ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
ചിലർ, മകനേ, പരമത്തെ ഇത്തരമാകൃതിയാൽ സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന് അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു; മറ്റ് ചിലർ, ഘടികളും, resistente—ക്ഷമിക്കണം — മഹാന്മാരെന്നു വാചാലരാണ്, മറ്റെങ്ങനെയെന്നും പ്രചാരണം ചെയ്യുന്നു.
യോഽസാവാത്മാ പരസ്താത കല്പാദൌ സൃജതേ തനുമ് । പ്രജനശ്ച മഹാബാഹോ സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ
പരമനെ ഒഴികെയുള്ള ആ ആത്മാവ് കല്പാദിയുടെ ആദിയില്‍ ആദ്യം ശരീരം രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; ഹോ ശക്തിബലംനായവ, അത് വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ അനേകം സന്തതികളെയാണ് ജനിപ്പിക്കുന്നത്.
തേന സൃഷ്ടഃ പുദ്ഗലസ്തു പ്രധാനം വിശതേ നൃപ । പ്രധാനം ക്ഷോഭിതം തേന വികാരാന്യുജതേ ബഹൂന്
അവനെ നിന്നാണ് പുദ്‌ഗലസംഹിത ഉഷിതമായി, പ്രാഥമികതയിൽ പ്രവേശിച്ചത്; ആ പ്രാഥമികം അവനാൽ ചേർത്താവലേറ്റ് അനേകം മാറ്റങ്ങൾക്കും പരിവർത്തനങ്ങൾക്കും വിധേയമാവുന്നു.
ഉത്പദ്യതേ മഹാംസ്തസ്മാത്തതോ ഭൂതാദിരേവ ഹി । ഉത്പദ്യതേ വിശാലം ച ഭൂതാദേഃ കുരുനന്ദന
ആ ജീവികളിൽ നിന്നാണ് മഹാനൊരാൾ ജനിച്ചത്; അതിനാൽ കുരുകുലജനനിവര്‍ഹനെ, മുക്തിയേതിരായവരെ, പ്രഥമം ജന്തുക്കൾ ഉത്ഘടിക്കുന്നതും അവയിൽ നിന്നാണ് വിപുലമായൊരു ജീവി ജനിക്കുന്നത് എന്നും.
വിശാലാച്ച ഹരിസ്താത ഹരേശ്ചാപി വൃകാസ്തഥാ । വൃകൈര്മുഷ്ണന്തി ച ബുധാസ്തസ്മാത്സര്വം ഭവേന്നൃപ
ആ മഹത്ത്വത്തിൽ നിന്നാണ് ഹരി ഹരേഷനും, കൂടാതെ ലോകപ്പൂച്ചകളും ജനിച്ചത്; ആ പുൽക്കൂട്ടത്തിൽ ശാണകവിദഗ്ധന്മാർ തങ്ങളുടെ ശരീരം ചൂടാക്കുന്നു — ഈ വിധം സഹസ്രാധിപനേ, എല്ലാം ഉത്തപ്പെടുന്നു.
തഥൈഷാമേവ രാജേന്ദ്ര പ്രാദുര്ഭവതി വേഗതഃ । മാത്രാണാം കുരുശാര്ദൂല വിബോധസ്തദനന്തരമ്
അതേ രീതിയിൽ അവരായ രാജാവിന്റേത് ദ്രുതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; പിന്നെ, കുരുവിന്റെ വഥനത്തിലെ കടുവയേ, انهنയുടെ പരിധികൾ പിന്നീട് വെളിപ്പെട്ടുതന്നെയായിരിക്കും എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തസ്മാദപി ഹൃഷീകാണി വിവിധാനി നൃപോത്തമ । തഥേയം സൃഷ്ടിരാഖ്യാതാഽഽരാധ്യതഃ കുരുനന്ദന
അതിനാൽ, ഹോ രാജാവിന്റെ ഉത്തമനേ, അനേകം വ്യത്യസ്താനന്ദങ്ങളും ഉദയിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ഈ സൃഷ്ടിയെ ആരാധിക്കുവാനുള്ളതാ എന്ന് കുരുകുലത്തിന്റെ ആഹ്ലാദമേ, പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ്.
ഭൂയോ നിബോധ രാജേന്ദ്ര ഭൂതാനാമിഹ വിസ്തരമ് । ഗുണാധികാനി സര്വാണി ഭൂതാനി പൃഥിവീപതേ
പിന്നീടുമൊരു കാര്യമായും, ഹോ രാജാവേ, ഇവിടെ ജീവികളുടെ വ്യാപ്തി മനസിലാക്കുക: അനേകം ഗുണങ്ങൾ പിടിച്ചുലക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും ഭൂമിയെസ്വാമിക്കും ആണു.
ആകാശമാദിതഃ കൃത്വാ ഉത്തരോത്തരമേവ ഹി । ഏകം ദ്വൌ ച തഥാ ത്രീണി ചത്വാരശ്ചാപി പഞ്ച ച
അഥവാ ആ എന്നാവശ്യത്തിൽ ആദ്യം ആകാശം രൂപീകരിച്ചു, തുടർച്ചയായി; ഒന്നും, രണ്ടും, അതുപോലെ മൂന്നും, നാല്, അഞ്ചും.
തതഃ സ ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ പദ്മാസനഗതഃ പ്രഭുഃ । സര്വേഷാം തു സ നാമാനി കര്മാണി ച പൃഥക്പൃഥക്
അനന്തരേ ആ സന്നിധി, ബ്രഹ്മാ, കുലപുഷ്പത്തിന്മേൽ ഇരുന്ന് — എല്ലാ നാമങ്ങളും ക്രിയകളും വ്യത്യസ്തമായി, ഒറ്റയ്ക്ക് പിരിഞ്ഞുവെന്നായിരുന്നു.
വേദശബ്ദേഭ്യ ഏവാദൌ പൃഥക്സംസ്ഥാശ്ച നിര്മമേ । കര്മോദ്ഭവാനാം ദേവാനാം സോഽസൃജദ്ദേഹിനാം പ്രഭുഃ
വേദം എന്നൊരു ശബ്ദത്തിൽ നിന്നു മാത്രം ആദ്യം അവർ ഒറ്റപ്പെട്ടതും, ആർക്കും ചേർന്നില്ലായ്മയുമായും നിന്നു; ഭഗവാൻ അഗ്നിദേവന്മാരെയും യജ്ഞജനിതരായ ദൈവങ്ങളെയും ദേഹമുള്ള ജീവികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
തുഷിതാനാം ഗണം രാജന്യജ്ഞം ചൈവ സനാതനമ് । ദത്ത്വാ വീര സമാനേഭ്യോ ഗുഹ്യം ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
തൃഷ്ടിതര സേനയും ശാശ്വതയജ്ഞവും അവൻ രൂപപ്പെടുത്തി, അധികബലമുള്ള വീരന്മാർക്കു അജ്ഞാതശാശ്വതബ്രഹ്മം അവകാശമായി നൽകി.
ദുദോഹ യജ്ഞസിദ്ധയര്ഥമൃഗ്യജുഃ സാമലക്ഷണമ് । കാലം കാലവിഭക്തീശ്ച ഗ്രഹാനൃതൂംസ്തഥാ നൃപ
സംസ്കാരസിദ്ധിക്കും ആവശ്യമായ കർശനപാലും സമാരൂപലക്ഷണങ്ങളുള്ള മൃദുലവാനം എന്നിവയെയും സൃഷ്ടിച്ചു; കാലം, കാലവിഭാഗങ്ങൾ, നക്ഷത്രമായോടുള്ള ക്രമം, ഗ്രഹകഥാനകഥകളും — ഹോ രാജാവേ, ഇവയുമാണ്.