തത്രാപശ്യന്മഹാവൃക്ഷം ഫലിതം പുഷ്പിതം തഥാ തദ്ബ്രൂഹി സോപ്യുവാചേദം നാനംതം വേദ്മ്യഹം ദ്വിജ
അവിടെ വലിയൊരു വൃക്ഷം കായ്ക്കുകയും പൂക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അവൻ കണ്ടു. 'എനിക്ക് പറയൂ' എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ വൃക്ഷം പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല, ദ്വിജൻ.'
ഏവം നിരീക്ഷിതസ്തേന ഗാം ദദര്ശ സവത്സകാമ്
അവൻ അങ്ങനെ നോക്കിയപ്പോൾ, ഒരു പശുവും അതിന്റെ കിടാവും കണ്ടു.
സോബ്രവീദ്ധേനുകേ ബ്രൂഹി യദ്യനംതസ്ത്വയേക്ഷിതഃ
അവൻ പശുവിനോട് ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് അനന്തനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പറയൂ.'
തതോ ജഗാമാഥ വനേ ഗോവൃഷം ശാദ്വലേ സ്ഥിതമ്
അതിനുശേഷം അവൻ കാട്ടിൽക്കു പോയി, പച്ച പുല്ലിൽ ഒരു കാളയെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു.
ഗോവൃഷസ്തമുവാചാഥ നാനന്തോ വീക്ഷിതോ മയാ
ആ കാള അവനോട് പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.'
അന്യോന്യജലകല്ലോലവീചിഭിഃ പരിശോഭിതമ്
ഒരോരുത്തരുടെയും വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളും അലയുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
സേവിതം ഭ്രമരൈര്ഹംസൈശ്ചക്രൈഃ കാരംഡവൈര്ബകൈഃ
തേനീച്ചകളും ഹംസകളും ചക്രപക്ഷികളും കാരണ്ടവകളും കൊക്കുകളും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
ഊചതുഃ പുഷ്കരിണ്യൌ തം നാനംതം വിദ്വഹേ ദ്വിജ
ആ രണ്ട് കുളങ്ങളും അവനോട് പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല, ദ്വിജൻ.'
താവപ്യുക്തൌ സുമംതേന തസ്യാപി വിനിവേദിതമ്
അവരെയും സുമന്തൻ ചോദിച്ചു, അതും അവൻ അറിയിച്ചു.
തസ്മിന്ക്ഷണേ മുനിവരേ കൌംഡിന്യേ ബ്രാഹ്മണോത്തമേ
അത്തസമയത്ത്, മഹർഷിയായ കൗണ്ടിന്യൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ,
വൃദ്ധബ്രാഹ്മണരൂപേണ ഇത ഏഹീത്യുവാച തമ്
വൃദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ അവനോട്, 'ഇവിടെ വാ,' എന്നു പറഞ്ഞു.
താം പുരീം ദര്ശയാമാസ ദിവ്യനാരീനരൈര്യുതാമ്
ദിവ്യസ്ത്രികളും പുരുഷന്മാരും നിറഞ്ഞ ആ നഗരം അവൻ കാണിച്ചു.
പാര്ശ്വസ്ഥശംഖചക്രാസിഗദാഗരുഡശോഭിതമ്
പാർശ്വത്ത് ശംഖം, ചക്രം, വാൾ, ഗദ, ഗരുഡൻ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
വിഭൂതിഭേദൈശ്ചാനന്തമനന്തം പരമേശ്വരമ്
വിവിധ ഭാവങ്ങളോടെ അനന്തനും അനന്തതയും പരമേശ്വരനുമായവനെ.
പാപോഹം പാപകര്മാഹം പാപാത്മാ പാപസമ്ഭവഃ
ഞാൻ പാപിയാണ്, എന്റെ പ്രവൃത്തികളും പാപമാണ്, എന്റെ മനസ്സും പാപത്തിൽ നിന്നാണ്, ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനാണ്.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം ച സുജീവിതമ് ഗര്ദഭം കുഞ്ജരം ചൈവ ദേവ മേ ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, എന്റെ ജീവിതം നല്ലതായിരിക്കുന്നു; ദേവാ, കഴുതയെയും ആനയെയും കുറിച്ച് സത്യമായി പറയൂ.
വിദ്യാദാനം നോപകുര്വഞ്ഛിഷ്യേഭ്യസ്തരുതാം ഗതഃ
വിദ്യാദാനം എന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് ഞാൻ നൽകിയില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഒരു വൃക്ഷം പോലെയായി.
സാ ഗൌര്വസുന്ധരാ ദൃഷ്ടാ നിഷ്ഫലാ യാ ത്വയേക്ഷിതാ
നീ കണ്ട ആ പശുവോ ഭൂമിയോ നിന്നാൽ നോക്കപ്പെട്ടത് കൊണ്ട് ഫലമില്ലാത്തതായിരിക്കുന്നു.
ധര്മാധര്മവ്യവസ്ഥാനം തച്ച പുഷ്കരിണീദ്വയമ് ബ്രാഹ്മണോസാവനംതോഹം ഗുഹാസംസാരഗഹ്വരേ
ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും ക്രമവും, ആ രണ്ടു തിരുത്തടങ്ങളും, ഈ ഗുഹ പോലെയുള്ള സാംസാരിക കുഴിയിൽ ഞാൻ അന്ത്യമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണനാണ്.
ഇത്യുക്തം തേ മയാ സര്വം വിപ്ര ഗച്ഛ പുനര്ഗൃഹമ്
ഇങ്ങനെ എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ബ്രാഹ്മണാ, നീ വീണ്ടും വീട്ടിലേക്ക് പോവുക.
ചരാനംതവ്രതം തത്ത്വം നവ വര്ഷാണി പംച ച
അനന്തമായ വ്രതം സത്യമായി പതിനഞ്ചു വർഷം അനുഷ്ഠിക്കൂ.
ഭുക്ത്വാ ച വിപുലാന്ഭോഗാന്സര്വാന്കാമാന്യഥേപ്സിതാന്
നീ ധാരാളം ആനന്ദങ്ങളും ഇഷ്ടമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും അനുഭവിച്ചശേഷം,
ഇതി ദത്ത്വാ വരം ദേവസ്തത്രൈവാംതര്ഹിതോഽഭവത്
ഇങ്ങനെ വരം നൽകി ദേവൻ അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി.
ശീലയാ സഹ ധര്മാത്മാ ഭുക്ത്വാ ഭോഗാന്മനോരമാന് കല്പസ്ഥാനീ ച സംഭൂതോ ദൃശ്യതേദ്യാപി സ ജ്വലന്
ശീലയെന്ന ഭാര്യയോടൊപ്പം ധാർമ്മികനായവൻ മനോഹരമായ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; ഒരു കാല്പ്രമാണം മുഴുവൻ നിലനിന്ന് ഇന്നും ദീപ്തിയോടെ കാണപ്പെടുന്നു.
ഏതത്തേ കഥിതം പാര്ഥ വ്രതാനാമുത്തമം വ്രതമ്
പാർഥാ, വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വ്രതം നിന്നോട് ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
യേ ച ശൃണ്വംതി സതതം വാച്യമാനം നരോത്തമ
നിത്യവും ഈ കഥ ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാർ,
സംസാരസാഗരഗുഹാം സുസുഖം വിഹര്തും വാംഛംതി യേ കുരുകുലോദ്ഭവ ശുദ്ധസത്ത്വാഃ
സാംസാരികസമുദ്രത്തിലെ ഗുഹയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കുരുകുലത്തിൽ ജനിച്ച ശുദ്ധഹൃദയന്മാർ,
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാഽപുരാണ ഉത്തരപര്വണി ശ്രീകൃഷ്ണയുധിഷ്ഠിരസംവാദേഽഅനംതചതുര്ദശീവ്രതവര്ണനം നാമ ചതുര്നവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരപർവ്വത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ അനന്തചതുര്ദശീവ്രതത്തെ കുറിച്ചുള്ള വിവരണം എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രവണികാവ്രതമ് ഏതാഃ കാഃ കിം ച കുര്വംതി ധര്മം ചാസാം ബ്രവീഹി മേ
ശ്രവണികാവ്രതം — അവർ ആരാണ്, അവർ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, അവരുടെ കർമ്മം എന്താണ്, ദയവായി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
അനന്ത ഉവാച । തുഷ്ടോഽഹം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ ഭക്ത്യാ തവ വിശേഷതഃ । വരം ഗൃഹാണ വിപ്രേന്ദ്ര തുഷ്ടോഽസ്മി ത്യജ വിസ്മയം ।। । കൌണ്ഡിന്യ ഉവാച । സ്വകര്മ്മഫലഭോഗേന യാം യാം യോനിം വ്രജാമ്യഹം । തസ്യാം തസ്യാം ഹൃഷീകേശ ഹരിഭക്തിര്ദൃഢാസ്തു മേ ।। അതിപ്രമാദാന്മോഹാദ്വാ യന്മയാ ദുഷ്കൃതം കൃതം । തദാഗഃ ക്ഷമ്യതാം നാഥ പ്രണമാമി പുനഃ പുനഃ ।। ശ്രുത്വാനന്തസ്തു തദ്വാക്യം ദദൌ തസ്മൈ വരത്രയം । ദാരിദ്രനാശനം ധര്മ്മം വിഷ്ണുലോകം തഥാക്ഷയം
അനന്തൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തിയിൽ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനാണ്. ഒരു വരം ചോദിക്കൂ, ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; അത്ഭുതം ഉപേക്ഷിക്കൂ.' കൗണ്ടിന്യൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി ഞാൻ ഏത് ജന്മം എടുക്കുന്നുവോ, അതിൽ എല്ലായിടത്തും ഹൃഷീകേശാ, എനിക്ക് ഹരിഭക്തി ഉറപ്പായിരിക്കും. വലിയ അശ്രദ്ധയാലോ മായയാലോ ഞാൻ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം ദയവായി ക്ഷമിക്കണമേ, പ്രഭോ; ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു.' അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അനന്തൻ അവനു മൂന്നു വരങ്ങൾ നൽകി: ദാരിദ്ര്യനാശം, ധർമ്മം, വിഷ്ണുലോകം എന്നിങ്ങനെ.