ചതുര്ദശ്യാമര്ചയന്തം ഭക്ത്യാ ദേവം പൃഥക്പൃഥക്
പതിനാലാം ദിവസം, ഭക്തിയോടെ ദേവനെ ഓരോരുത്തരും വേർതിരിച്ച് ആരാധിച്ചു.
നാര്യഃ കിമേതന്മേ ബ്രൂത കിംനാമ വ്രതമീദൃശമ്
സ്ത്രീകൾ ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്? ഈ വ്രതത്തിന് പേരെന്താണ്, പറയൂ.'
സാബ്രവീദഹമപ്യേവം കരിഷ്യേ വ്രതമുത്തമമ്
അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാനും ഇതുപോലെ ഈ ഉത്തമവ്രതം ആചരിക്കും.'
അര്ദ്ധം വിപ്രായ ദാതവ്യമര്ദ്ധമാത്മനി ഭോജനമ്
പാതി ഒരു ബ്രാഹ്മണന് നൽകണം, ശേഷിച്ച പാതി താനായി ഭക്ഷിക്കണം.
കര്തവ്യം തു സരിത്തീരേ കഥാം ശ്രുത്വാ ഹരേരിമാമ്
നദീതീരത്ത്, ഹരിയുടെ ഈ കഥ കേട്ടശേഷം വ്രതം ആചരിക്കണം.
ധൂപൈഃ പുഷ്പൈഃ സനൈവേദ്യൈഃ പീതാലക്തൈശ്ചതുഃശതൈഃ
ധൂപം, പുഷ്പം, നൈവേദ്യം, നാലുനൂറ് മഞ്ഞനൂൽ എന്നിവയോടെ പൂജ ചെയ്യണം.
ചതുര്ദശഗ്രംഥിയുതം വാമേ സ്ത്രീ ദക്ഷിണേ പുമാന്
പതിനാലു കുരുക്കുള്ള നൂൽ; സ്ത്രീ ഇടതുകൈയിൽ, പുരുഷൻ വലതുകൈയിൽ കെട്ടണം.
അനംത സംസാരമഹാസമുദ്രേ മഗ്നാന്സമഭ്യുദ്ധര വാസുദേവ
അനന്തമായ ഈ ജന്മസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നവരെ, വാസുദേവാ, നീ രക്ഷിക്കണം.
അനേന ദോരകം ബദ്ധ്വാ ഭോക്തവ്യം സ്വസ്ഥമാനസൈഃ
ഈ നൂൽ കെട്ടിയശേഷം, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
ഭുക്ത്വാ ചാംതേ വ്രജേദ്വേശ്മ ഹീദം പ്രോക്തം വ്രതം തവ
ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം; ഇതാണ് നിനക്ക് നിർദ്ദേശിച്ച വ്രതം.
ഭര്താ തസ്യാഃ സമാഗത്യ താം ദദര്ശ മഹാധനാമ്
ഭർത്താവ് അവളെ കാണാൻ എത്തിയപ്പോൾ, അവളെ മഹാസമ്പത്തോടെ കണ്ടു.
പുനര്ജഗാമ സാ ഹൃഷ്ടാ ഗോരഥേന സ്വമാശ്രമമ് തേനാനംതപ്രഭാവേണ ശുഭഗോധനസംകുലഃ
അനന്തന്റെ കൃപയാൽ, സന്തോഷത്തോടെ, നല്ല പശുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട പശുവണ്ടിയിൽ അവൾ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഗൃഹാശ്രമഃ ശ്രിയാ യുക്തോ ധനധാന്യസമായുതഃ
ആ വീടും ആശ്രമവും ഐശ്വര്യവും സമ്പത്തും ധാന്യവും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
സാപി മാണിക്യകാഞ്ചീഭിര്മുക്താഹാരവിഭൂഷിതാ
അവൾ മാണിക്യമാലകളും മുത്തുമാലകളും അണിഞ്ഞിരുന്നു.
കദാചിദുപവിഷ്ടേന ദൃഷ്ടം ബദ്ധം സുദോരകമ്
ഒരു ദിവസം ഇരുന്നിരിക്കുമ്പോൾ, ഭർത്താവ് കെട്ടിയിരുന്ന നൂൽ കണ്ടു.
തേന കര്മവിപാകേണ തസ്യ സാ ശ്രീഃ ക്ഷയം ഗതാ
ആ പ്രവർത്തിയുടെ ഫലമായി, അവളുടെ ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
യദ്യദേവാഗതം ഗേഹേ തത്ര തത്രൈവ നശ്യതി
വീട്ടിലേക്ക് എന്ത് വന്നാലും, അതത് സ്ഥലത്തുതന്നെ അതു നശിച്ചുപോകും.
അനംതാക്ഷേപദോഷേണ ദാരിദ്ര്യം പതിതം ഗൃഹേ
അവസാനമില്ലാത്ത കുറ്റപ്പെടുത്തലിന്റെ ദോഷം മൂലം ദാരിദ്ര്യം വീട്ടിൽ വീണു.
തതോ ജഗാമ കൌംഡിന്യോ നിര്വേദാദ്വനഗഹ്വരമ്
അതിനുശേഷം കൗണ്ടിന്യൻ നിരാശയാൽ കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോയി.
വ്രതം നിരശനം ഗൃഹ്യ ബ്രഹ്മചര്യം ജപന്ഹരിമ്
ഉപവാസ വ്രതം സ്വീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഹരിയുടെ നാമം ജപിച്ചു.
തത്രാപശ്യന്മഹാവൃക്ഷം ഫലിതം പുഷ്പിതം തഥാ തദ്ബ്രൂഹി സോപ്യുവാചേദം നാനംതം വേദ്മ്യഹം ദ്വിജ
അവിടെ വലിയൊരു വൃക്ഷം കായ്ക്കുകയും പൂക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അവൻ കണ്ടു. 'എനിക്ക് പറയൂ' എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ വൃക്ഷം പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല, ദ്വിജൻ.'
ഏവം നിരീക്ഷിതസ്തേന ഗാം ദദര്ശ സവത്സകാമ്
അവൻ അങ്ങനെ നോക്കിയപ്പോൾ, ഒരു പശുവും അതിന്റെ കിടാവും കണ്ടു.
സോബ്രവീദ്ധേനുകേ ബ്രൂഹി യദ്യനംതസ്ത്വയേക്ഷിതഃ
അവൻ പശുവിനോട് ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് അനന്തനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പറയൂ.'
തതോ ജഗാമാഥ വനേ ഗോവൃഷം ശാദ്വലേ സ്ഥിതമ്
അതിനുശേഷം അവൻ കാട്ടിൽക്കു പോയി, പച്ച പുല്ലിൽ ഒരു കാളയെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു.
ഗോവൃഷസ്തമുവാചാഥ നാനന്തോ വീക്ഷിതോ മയാ
ആ കാള അവനോട് പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.'
അന്യോന്യജലകല്ലോലവീചിഭിഃ പരിശോഭിതമ്
ഒരോരുത്തരുടെയും വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളും അലയുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
സേവിതം ഭ്രമരൈര്ഹംസൈശ്ചക്രൈഃ കാരംഡവൈര്ബകൈഃ
തേനീച്ചകളും ഹംസകളും ചക്രപക്ഷികളും കാരണ്ടവകളും കൊക്കുകളും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
ഊചതുഃ പുഷ്കരിണ്യൌ തം നാനംതം വിദ്വഹേ ദ്വിജ
ആ രണ്ട് കുളങ്ങളും അവനോട് പറഞ്ഞു: 'അനന്തനെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല, ദ്വിജൻ.'
താവപ്യുക്തൌ സുമംതേന തസ്യാപി വിനിവേദിതമ്
അവരെയും സുമന്തൻ ചോദിച്ചു, അതും അവൻ അറിയിച്ചു.
തസ്മിന്ക്ഷണേ മുനിവരേ കൌംഡിന്യേ ബ്രാഹ്മണോത്തമേ
അത്തസമയത്ത്, മഹർഷിയായ കൗണ്ടിന്യൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ,