കലാകാഷ്ഠാമുഹൂര്താദി ദിനരാത്രിശരീരവാന്
കലയ്, കഷ്ട, മുഹൂർത്തം തുടങ്ങിയ സമയഭാഗങ്ങളും, പകലും രാത്രിയും അവന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
യോഽയം കാലോ മയാഖ്യാതസ്തവ ധര്മഭൃതാം വര
ധർമ്മത്തെ ആചരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിച്ച ഈ സമയമാണ്.
ദാനവാനാം വിനാശായ വസുദേവകുലോദ്ഭവമ്
ഈ സമയം ദാനവന്മാരുടെ നാശത്തിനായി, വസുദേവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാണം ഭാസ്കരം ശേഷം സര്വവ്യാപിനമീശ്വരമ്
അവൻ ബ്രഹ്മാവും, സൂര്യനും, ശേഷനും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ഈശ്വരനുമാണ്.
പ്രത്യയാര്ഥം മയാഖ്യാതം സോഽഹം പാര്ഥ ന സംശയഃ യുധിഷ്ഠിര ഉവാച അനന്തവ്രതമാഹാത്മ്യവിധിം വദ വിദാം വര
നിശ്ചയത്തിനായി ഞാൻ ഇതൊക്കെയും പറഞ്ഞതാണ്; ഞാൻ തന്നെയാണ് ആ ഒരുത്തൻ, പാർഥാ, സംശയമില്ല. യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അനന്തവ്രതത്തിന്റെ മഹത്വവും ആചരണരീതിയും പറയൂ.
കിം പുണ്യം കിം ഫലം ചാസ്യ ഹ്യനുഷ്ഠാനവതാം നൃണാമ്
അത് ആചരിക്കുന്നവർക്കു എന്ത് പുണ്യവും ഫലവും ലഭിക്കും?
ഏവം സമസ്തം വിസ്താര്യ ബ്രൂഹ്യനംതവ്രതം ഹരേ ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ആസീത്പുരാ കൃതയുഗേ സുമംതോ നാമ വൈ ദ്വിജഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞശേഷം, അനന്തവ്രതത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ, ഹരിയേ. ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: പുരാതനകാലത്ത് കൃതയുഗത്തിൽ സുമന്തൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വശിഷ്ഠഗോത്രേ ചോത്പന്നഃ സുരൂപശ്ച ഭൃഗോഃ സുതാമ്
അവൻ വശിഷ്ഠഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ചവനും, ഭൃഗുവിന്റെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തവനും ആയിരുന്നു.
തസ്യാഃ കാലേന സംജാതാ ദുഹിതാനംതലക്ഷണാ
സമയത്തിനുശേഷം അവർക്കു അനന്തലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഒരു മകൾ ജനിച്ചു.
മാതാ ച തസ്യാഃ കാലേന ഹരദാഹേന പീഡിതാ
സമയത്തിനൊപ്പം, അവളുടെ അമ്മ രോഗത്തിന്റെ കഠിനമായ വേദനയിൽ പീഡിതയായി.
സുമംതോപി തതോന്യാം വൈ ധര്മപുംസഃ സുതാം പുനഃ
അതിനുശേഷം സുമന്തൻ തന്റെ മകളെ വീണ്ടും ഒരു ധാർമ്മികനായ പുരുഷനു നൽകി.
ദുഃശീലാം കര്കശാം ചംഡീം നിത്യം കലഹകാരിണീമ്
അവൾ ദുഷ്ടസ്വഭാവവും, കഠിനതയും, ക്രൂരതയും, എല്ലായ്പ്പോഴും വഴക്കിടുന്ന സ്വഭാവവുമുള്ളവളായിരുന്നു.
കുഡ്യസ്തംഭതുലാധാരദേഹലീതോരണാദിഷു
അവൾ മതിൽ, തൂൺ, തുലാസ്ഥാനം, വാതിൽക്കൽ, തൊരണങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പൂജ ചെയ്തു.
സ്വസ്തികൈഃ ശംഖപദ്മൈശ്ച അര്ചയന്തീ പുനഃപുനഃ
സ്വസ്തിക, ശംഖ്, താമര എന്നിവകൊണ്ട് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അര്ചന നടത്തി.
കസ്മൈ ദേയാ മയാ ശീലാ വിചാര്യൈവം സുദുഃഖിതഃ
ഇവളെ ആര്ക്ക് നൽകണം, അവളുടെ സ്വഭാവം പരിഗണിച്ച്, ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ ആലോചിച്ചു.
സ്മൃത്യുക്തശാസ്ത്രവിധിനാ വിവാഹമകരോത്തദാ
സ്മൃതി പറയുന്ന ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വിവാഹം നടത്തി.
കിഞ്ചിദായാദികം ദേയം ജാമാതുഃ പാരിതോഷികമ്
മരുമകനു സന്തോഷത്തിനായി കുറച്ച് പാരമ്പര്യസ്വത്ത് നൽകണം.
കപാടേ സുസ്ഥിരം കൃത്വാ ഗമ്യതാമിത്യുവാച ഹ
കതക പൂർണ്ണമായും അടച്ച്, 'ഇനി പോകാം' എന്ന് പറഞ്ഞു.
കൌംഡിന്യോപി വിവാഹ്യൈനാം പഥി ഗച്ഛഞ്ഛനൈഃശനൈഃ
കൗണ്ടിന്യനും അവളെ വിവാഹം കഴിച്ചു, പതുക്കെ വഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോയി.
മധ്യാഹ്നേ ഭോജ്യവേലായാം സമുത്തീര്യ സരിത്തടേ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ, ഭക്ഷണസമയത്ത്, അവർ നദീതീരത്ത് കടന്നു.
ചതുര്ദശ്യാമര്ചയന്തം ഭക്ത്യാ ദേവം പൃഥക്പൃഥക്
പതിനാലാം ദിവസം, ഭക്തിയോടെ ദേവനെ ഓരോരുത്തരും വേർതിരിച്ച് ആരാധിച്ചു.
നാര്യഃ കിമേതന്മേ ബ്രൂത കിംനാമ വ്രതമീദൃശമ്
സ്ത്രീകൾ ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്? ഈ വ്രതത്തിന് പേരെന്താണ്, പറയൂ.'
സാബ്രവീദഹമപ്യേവം കരിഷ്യേ വ്രതമുത്തമമ്
അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാനും ഇതുപോലെ ഈ ഉത്തമവ്രതം ആചരിക്കും.'
അര്ദ്ധം വിപ്രായ ദാതവ്യമര്ദ്ധമാത്മനി ഭോജനമ്
പാതി ഒരു ബ്രാഹ്മണന് നൽകണം, ശേഷിച്ച പാതി താനായി ഭക്ഷിക്കണം.
കര്തവ്യം തു സരിത്തീരേ കഥാം ശ്രുത്വാ ഹരേരിമാമ്
നദീതീരത്ത്, ഹരിയുടെ ഈ കഥ കേട്ടശേഷം വ്രതം ആചരിക്കണം.
ധൂപൈഃ പുഷ്പൈഃ സനൈവേദ്യൈഃ പീതാലക്തൈശ്ചതുഃശതൈഃ
ധൂപം, പുഷ്പം, നൈവേദ്യം, നാലുനൂറ് മഞ്ഞനൂൽ എന്നിവയോടെ പൂജ ചെയ്യണം.
ചതുര്ദശഗ്രംഥിയുതം വാമേ സ്ത്രീ ദക്ഷിണേ പുമാന്
പതിനാലു കുരുക്കുള്ള നൂൽ; സ്ത്രീ ഇടതുകൈയിൽ, പുരുഷൻ വലതുകൈയിൽ കെട്ടണം.
അനംത സംസാരമഹാസമുദ്രേ മഗ്നാന്സമഭ്യുദ്ധര വാസുദേവ
അനന്തമായ ഈ ജന്മസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നവരെ, വാസുദേവാ, നീ രക്ഷിക്കണം.
അനേന ദോരകം ബദ്ധ്വാ ഭോക്തവ്യം സ്വസ്ഥമാനസൈഃ
ഈ നൂൽ കെട്ടിയശേഷം, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.
ഭുക്ത്വാ ചാംതേ വ്രജേദ്വേശ്മ ഹീദം പ്രോക്തം വ്രതം തവ
ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം; ഇതാണ് നിനക്ക് നിർദ്ദേശിച്ച വ്രതം.