ഭീഷ്മപഞ്ചകവ്രതവര്ണനമ് കര്തവ്യം കാര്ത്തികേ മാസി പ്രയത്നാദ്ഭീഷ്മപഞ്ചകമ്
കാര്ത്തികമാസത്തില് പരിശ്രമത്തോടെ ഭീഷ്മപഞ്ചക വ്രതം നിര്വഹിക്കണം.
വിധാനം കീദൃശം തസ്യ ഫലം ച യദുസത്തമ
അതിന്റെ വിധിയും ഫലവും എന്താണെന്ന്, യദുക്കുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ,
യഥാവിധി ച കര്തവ്യം ഫലം ചാസ്യ യഥോദിതമ്
എങ്ങനെ ശരിയായി ചെയ്യണം, അതിന് എന്ത് ഫലമുണ്ടെന്നതും,
മയാപി ഭൃഗവേ പ്രോക്തം ഭൃഗുശ്ചോശനസേ ദദൌ
ഞാനും ഭൃഗുവിനോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഭൃഗു ഉശനസിനോടും പറഞ്ഞു.
തേജസ്വിനാം യഥാ വഹ്നിഃ പവനഃ ശീഘ്രഗാമിനാമ്
പ്രഭയുള്ളവരില് അഗ്നിയും, വേഗത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്നവരില് വായുവുംപോലെ,
ഭൂലോകഃ സര്വലോകാനാം തീര്ഥാനാം ജാഹ്നവീ യഥാ
ലോകങ്ങളില് ഭൂമി പോലെയും, തീര്ത്ഥങ്ങളില് ഗംഗയുംപോലെ,
വേദോ യഥൈവ ശാസ്ത്രാണാം ദേവാനാമച്യുതോ യഥാ
ശാസ്ത്രങ്ങളില് വേദവും, ദേവന്മാരില് അച്യുതനുംപോലെ,
ദുഷ്കരം ഭീഷ്മമിത്യാഹുര്ന ശക്യം തദിഹോച്യതേ
അങ്ങനെ തന്നെ ഭീഷ്മനെ അനുകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് പറയുന്നു; അത് സാധ്യമല്ലെന്നു ഇവിടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
വശിഷ്ഠഭൃഗുഭര്ഗാദ്യൈശ്ചീര്ണം കൃതയുഗാദിഷു
കൃതയുഗാദികളിൽ വശിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു, ഭർഗ എന്നിവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും ഈ വ്രതം ആചരിച്ചിരുന്നു.
സീരഭദ്രാദിഭിര്വൈശ്യൈഃ ശൂദ്രൈരന്യൈഃ കലൌ യുഗേ 4.72.
കലിയുഗത്തിൽ സീരഭദ്രനും മറ്റു വൈശ്യന്മാരും, ശൂദ്രന്മാരും മറ്റു ജനങ്ങളും ഈ വ്രതം ചെയ്തിരുന്നു.
ബ്രാഹ്മണൈര്ബ്രഹ്മചര്യേണ ജപഹോമക്രിയാദിഭിഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബ്രഹ്മചര്യത്തോടും ജപം, ഹോമം, മറ്റു കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയോടും കൂടി ഈ വ്രതം നിർവഹിക്കണം.
പരാധിഃ പരിഹര്തവ്യോ ബ്രഹ്മചര്യേണ നിഷ്ഠയാ
ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ എല്ലാ അകൃത്യങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം.
ശാകാഹാരപരൈശ്ചൈവ കൃഷ്ണാര്ചനപരൈര്നരൈഃ
ശാകാഹാരത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവരും കൃഷ്ണാരാധനയിൽ ഭക്തിയുള്ളവരും ഈ വ്രതം ചെയ്യണം.
വിധവാഭിശ്ച കര്തവ്യം പുത്രപൌത്രാദിബ്രുദ്ധയേ
വിധവകൾ മക്കളുടെയും മുമ്മക്കളുടെയും ക്ഷേമത്തിനായി ഈ വ്രതം ആചരിക്കണം.
നിത്യം സ്നാനേന ദാനേന കാര്ത്തികീ യാവദേവ തു
കാർത്തിക മാസമൊക്കെയും നിത്യസ്നാനവും ദാനവും നിർവഹിക്കണം.
നദ്യ നിര്ഝരഗര്തേ വാ സമാലഭ്യ ച ഗോമയമ്
നദിയിൽ, വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കുഴിയിൽ, ഗോമയം ലഭിച്ച ശേഷം ഈ കർമ്മം ചെയ്യണം.
ദേവാനൃഷീന്പിതൄംശ്ചൈവ തതോന്യാന്കാമചാരിണഃ
ദേവന്മാരെയും, ഋഷിമാരെയും, പിതൃകളെയും, ഇച്ഛാനുസൃതമായി ജീവിക്കുന്ന മറ്റു ആത്മാക്കളെയും ആദരിക്കണം.
തതോഽനുപൂജയേദ്ദേവം സര്വപാപഹരം ഹരിമ്
അതിനുശേഷം എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റുന്ന ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
തത്രൈവ പഞ്ചഗവ്യേന ഗംധചംദനവാരിണാ
അവിടെ തന്നെ പഞ്ചഗവ്യവും ചന്ദനസൂരം കലർന്ന വെള്ളവും ഉപയോഗിക്കണം.
കര്പൂരോശീര മിശ്രേണ ലേപയേദ്ഗരുഡധ്വജമ് 4.72.
കർപ്പൂരവും ഉശീരവും ചേർത്ത് മിശ്രിതം ഉണ്ടാക്കി, അതുകൊണ്ട് ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാനെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.
ഗുഗ്ഗുലും ഘൃതസംയുക്തം ദഹേത്കൃഷ്ണായ ഭക്തിതഃ
ഗുഗ്ഗുലും നെയ്യും ചേർത്ത് കൃഷ്ണനു ഭക്തിയോടെ ഹോമം നടത്തണം.
നൈവേദ്യം ദേവദേവസ്യ പരമാന്നം നിവേദയേത്
ദേവദേവനായ ഭഗവാനെ ഉത്തമമായ അന്നം നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിക്കണം.
ജുഹുയാച്ച ഘൃതാക്താംശ്ച തിലവ്രീഹീംസ്തതോ വ്രതീ
ശേഷം വ്രതം ചെയ്യുന്നവൻ നെയ്യിൽ മുക്കിയ എള്ളും അരിയും ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം.
ഉപാസ്യ പശ്ചിമാം സംധ്യാം പ്രണമ്യ ഗരുഡധ്വജമ്
പശ്ചിമസന്ധ്യ പൂജിച്ച്, ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കണം.
സര്വമേതദ്വിധാനം ച കാര്യം പംചദിനേഷു ഹി
ഈ മുഴുവൻ വിധാനവും അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾ തുടർച്ചയായി ആചരിക്കണം.
പ്രഥമേഽഹ്നി ഹരേഃ പാദൌ പൂജയേത്കമലൈര്നരഃ
ആദ്യ ദിവസം ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ താമരപ്പൂക്കളാൽ പൂജിക്കണം.
പൂജയേച്ച തൃതീയേഽഹ്നി നാഭിം ഭൃങ്ഗരസേന ച
മൂന്നാം ദിവസം, നാഭിയിൽ കരിമ്പൂവിന്റെ രസം ഉപയോഗിച്ച് പൂജ ചെയ്യണം.
തതോഽനുപൂജയേച്ഛീര്ഷം മാലത്യാഃ കുസുമൈര്നവൈഃ
അതിനുശേഷം, തലയിൽ പുതുമലർ മല്ലിപൂവുകൾ അർപ്പിച്ച് പൂജിക്കണം.
അര്ചയിത്വാ ഹൃഷീകേശമേകാദശ്യാം സമാഹിതഃ
പത്തൊമ്പതാം ദിവസം, ഹൃദയപൂർവ്വം ഹൃഷീകേശനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചശേഷം,
ഗോമൂത്രം മംത്രവത്കൃത്വാ ദ്വാദശ്യാം പ്രാശയേദ്വ്രതീ 4.72.
പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ മന്ത്രം ചൊല്ലി പശുവിന്റെ മൂത്രം തയ്യാറാക്കി കുടിക്കണം.