കാര്തികേ ശുക്ലപക്ഷസ്യ ദ്വാദശ്യാം രജനീമുഖേ
കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിലെ രാത്രിയുടെ തുടക്കത്തിൽ,
വേദ്യംതേ രത്നമാലാഭീ രമ്യേ മാലാനുരംജിതേ
രത്നമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്, മാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വര്ദ്ധമാനതരൂത്ഥാഭിര്ദീപികാഭിര്ഹുതാശനമ് 4.71.
വളരുന്ന വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നെടുത്ത വിളക്കുകൾകൊണ്ട് അഗ്നി തെളിയിച്ചു.
പുഷ്പൈരഭ്യര്ചിതം ദേവം സമാലബ്ധം ച ചന്ദനൈഃ
പൂക്കളാൽ ദേവനെ പൂജിച്ചു, ചന്ദനവും അണിച്ചു.
ഗന്ധൈഃ പുഷ്പൈരംലകാരൈര്വസ്ത്രൈ രത്നൈശ്ച പൂജിതൈഃ
സুগന്ധികളും, പൂക്കളും, അലങ്കാരങ്ങളും, വസ്ത്രങ്ങളും, രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് ആദരിച്ചു.
ആദിത്യം ശംകരം ഗൌരീം യക്ഷം ഗണപതിം ഗ്രഹാന്
സൂര്യൻ, ശങ്കരൻ, ഗൗരി, യക്ഷൻ, ഗണപതി, ഗ്രഹങ്ങൾ—
ഗവാം നീരാജനം കുര്യാന്മഹിഷ്യാദേശ്ച മംഡലമ്
പശുക്കൾക്കും മഹിഷിയുടെ വൃത്തത്തിനും നീരാജനം നടത്തണം.
താ ഗാവഃ പ്രസുതാ യാംതി സ്വാപീഡാസ്തബകാംഗദാഃ
പിറവിയിട്ട പശുക്കൾ മാലകളും കാൽക്കളും അണിഞ്ഞ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
അനുയാംതി സഗോപാലാഃ കാലയംതോ ധനാനി തേ
പശുപാലകർ അവരെ പിന്തുടർന്ന്, തങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് എണ്ണുന്നു.
ഏവം കോലാഹലേ വൃത്തേ ഗവാം നീരാജനോത്സവേ
ഇങ്ങനെ പശുക്കളുടെ നീരാജനോത്സവത്തിൽ വലിയ ആഹ്ളാദം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ—
രാജചിഹ്നാനി സര്വാണി ഉദ്ധൃത്യ സ്വഗൃഹാംഗണേ
രാജചിഹ്നങ്ങള് എല്ലാം വീട്ടിലെ മുറ്റത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു,
സിംഹാസനോപവിഷ്ടശ്ച ശംഖതൂര്യാദിനിസ്വനൈഃ
സിംഹാസനത്തില് ഇരുന്നു, ശംഖം, തുര്യവും മറ്റ് വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടെ,
തതഃ സ്ത്രീലക്ഷണൈര്യുക്താ വേശ്യാ വാഥ കുലാങ്ഗനാ 4.71.
അതിനുശേഷം സ്ത്രീസൗന്ദര്യങ്ങളുള്ള ഒരു വേശ്യയോ, അല്ലെങ്കില് ഒരു ഉന്നത കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീയോ,
ശാംതിരസ്തു സമൃദ്ധിശ്ച ദ്വിജൈശ്ച സ്വജനേന ച
ശാന്തിയും സമൃദ്ധിയും, ദ്വിജന്മാരോടും സ്വന്തം കുടുംബത്തോടും കൂടെ ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഏവമേഷാ മഹാശാംതിഃ ഖ്യാതാ നീരാജനേ ജനേ
ഇങ്ങനെ, ഈ മഹാശാന്തി ജനങ്ങളില് നീരാജനമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
തേഷാം രോഗാഃ ക്ഷയം യാംതി സുഭിക്ഷം വര്ദ്ധതേ തദാ
അവരുടെ രോഗങ്ങള് ഇല്ലാതാകുന്നു, സമൃദ്ധിയും വര്ധിക്കുന്നു.
ലോകാനാവര്ദ്ധയിത്വാ തു അജപാലവരോ യഥാ
മികച്ച ആടുപാലകന് ജനങ്ങളെ വര്ധിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഇതും വര്ധിപ്പിക്കുന്നു.
വര്ഷേവര്ഷേ പ്രയോക്തവ്യാ ശാംതിര്നീരാജനാ ഇതി
ഓരോ വര്ഷവും നീരാജനമെന്ന ശാന്തിക്രമം നിര്ബന്ധമായും നടത്തണം.
നീരാജയംതി നവമേഘനിഭം ഹരിം യേ ഗോബ്രാഹ്മണാന്രഥഗജാംശ്ച നരേശചിഹ്നാന്
പുതിയ മേഘംപോലെയുള്ള ഹരിക്കും, പശുക്കള്ക്കും, ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും, രഥങ്ങള്ക്കും, ആനകള്ക്കും, രാജചിഹ്നങ്ങള്ക്കും നീരാജനം ചെയ്യുന്നവര്—
ഇതി ശ്രീഭവിഷ്യേ മഹാപുരാണ ഉത്തരപര്വണി ശ്രീകൃഷ്ണയുധിഷ്ഠിരസംവാദേ നീരാജനദ്വാദശീവ്രതവര്ണനം നാമൈകസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീഭവിഷ്യ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരപര്വ്വത്തില് ശ്രീകൃഷ്ണനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തില് നീരാജനദ്വാദശീ വ്രതത്തിന്റെ വിവരണം എന്ന എഴുപത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ഭീഷ്മപഞ്ചകവ്രതവര്ണനമ് കര്തവ്യം കാര്ത്തികേ മാസി പ്രയത്നാദ്ഭീഷ്മപഞ്ചകമ്
കാര്ത്തികമാസത്തില് പരിശ്രമത്തോടെ ഭീഷ്മപഞ്ചക വ്രതം നിര്വഹിക്കണം.
വിധാനം കീദൃശം തസ്യ ഫലം ച യദുസത്തമ
അതിന്റെ വിധിയും ഫലവും എന്താണെന്ന്, യദുക്കുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ,
യഥാവിധി ച കര്തവ്യം ഫലം ചാസ്യ യഥോദിതമ്
എങ്ങനെ ശരിയായി ചെയ്യണം, അതിന് എന്ത് ഫലമുണ്ടെന്നതും,
മയാപി ഭൃഗവേ പ്രോക്തം ഭൃഗുശ്ചോശനസേ ദദൌ
ഞാനും ഭൃഗുവിനോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഭൃഗു ഉശനസിനോടും പറഞ്ഞു.
തേജസ്വിനാം യഥാ വഹ്നിഃ പവനഃ ശീഘ്രഗാമിനാമ്
പ്രഭയുള്ളവരില് അഗ്നിയും, വേഗത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്നവരില് വായുവുംപോലെ,
ഭൂലോകഃ സര്വലോകാനാം തീര്ഥാനാം ജാഹ്നവീ യഥാ
ലോകങ്ങളില് ഭൂമി പോലെയും, തീര്ത്ഥങ്ങളില് ഗംഗയുംപോലെ,
വേദോ യഥൈവ ശാസ്ത്രാണാം ദേവാനാമച്യുതോ യഥാ
ശാസ്ത്രങ്ങളില് വേദവും, ദേവന്മാരില് അച്യുതനുംപോലെ,
ദുഷ്കരം ഭീഷ്മമിത്യാഹുര്ന ശക്യം തദിഹോച്യതേ
അങ്ങനെ തന്നെ ഭീഷ്മനെ അനുകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് പറയുന്നു; അത് സാധ്യമല്ലെന്നു ഇവിടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
വശിഷ്ഠഭൃഗുഭര്ഗാദ്യൈശ്ചീര്ണം കൃതയുഗാദിഷു
കൃതയുഗാദികളിൽ വശിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു, ഭർഗ എന്നിവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും ഈ വ്രതം ആചരിച്ചിരുന്നു.
സീരഭദ്രാദിഭിര്വൈശ്യൈഃ ശൂദ്രൈരന്യൈഃ കലൌ യുഗേ 4.72.
കലിയുഗത്തിൽ സീരഭദ്രനും മറ്റു വൈശ്യന്മാരും, ശൂദ്രന്മാരും മറ്റു ജനങ്ങളും ഈ വ്രതം ചെയ്തിരുന്നു.