ಈರ್ಷ್ಯಯಾ ಚ ಮಹದ್ದುಃಖಂ ಮೋಹಾದ್ರಕ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ
ಹಸ್ಯದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ; ಮೋಹದಿಂದ ಕಾಮಿಗೆ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ರಾತ್ರೌ ವಿಂದತೇ ನಿದ್ರಾಂ ಕೋಪಾಗ್ನಿಪರಿಪೀಡಿತಃ
ಕೋಪದ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬಳಲಿದವನು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ದೆ ಪಡೆಯಲಾಗದು.
ಸ್ತ್ರೀಷ್ವಾಯಾಸಿತದೇಹಸ್ಯ ಯೇ ಪುಂಸಃ ಶುಕ್ರಬಿಂದವಃ 4.4.
ಹೆಂಗಸರಿಂದ ದೇಹವು ಕಳೆದುಹೋಗಿದ ಪುರುಷನ ವೀರ್ಯಬಿಂದುಗಳು ಹೀಗೆ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಕ್ರಿಮಿಭಿಸ್ತುದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಿನಃ ಕಾಮಿನಸ್ತಥಾ
ಕುಷ್ಠರೋಗಿಯಿಂದಲೂ, ಕಾಮಿಯಿಂದಲೂ ಹುಳಗಳಿಂದ ಪೀಡನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಯಾದೃಶಂ ವಿಂದತೇ ಸೌಖ್ಯಂ ಗಂಡಾನ್ವಯವಿನಿರ್ಗಮೇ
ಕೂದಲುಗಳು ಒಡೆದು ಹೊರಬಂದಾಗ ಅವನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂತೋಷವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ,
ಗಂಡಸ್ಯ ವೇದನಾ ಯದ್ವತ್ಸ್ಫುಟಿತಸ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ
ಒಡೆದ ಕೂದಲು ನೋವು ತಪ್ಪಿದಂತೆ, ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಮುತ್ಸರ್ಗಾತ್ಸುಖಂ ಭವತಿ ಯಾದೃಶಮ್
ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ಹೊರಹೋಗುವಾಗ ಬರುವ ಹಗುರತೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ,
ನಾರೀಷ್ವಶುಚಿಭೂತಾಸು ಸರ್ವದೋಷಾಶ್ರಯಾಸು ಚ
ಹೆಂಗಸರು ಶುದ್ಧವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಅವರಲ್ಲಿವೆ.
ಸನ್ಮಾನಮಪಮಾನೇನ ವಿಯೋಗೇನ ಸುಸಂಗಮಃ
ಮಾನದೂ, ಅವಮಾನವೂ, ದೂರವಾಗುವದು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರವಾಗುವದು ಎಲ್ಲವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ವಲೀಪಲಿತಖಾಲಿತ್ಯೈಃ ಶಿಥಿಲೀಕೃತವಿಗ್ರಹಮ್
ಮುರಿದ ಗರಿಗಳು, ಬಿಳಿ ಕೂದಲು, ತಲೆಹರಡು ಇವುಗಳಿಂದ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರ್ನ್ನವಂ ರೂಪಂ ತದಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಂ ಪುರಾ
ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡಸರ ಹೊಸ ರೂಪ, ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದದು,
ಅಪೂರ್ವವತ್ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಜರಯಾ ಪರಿವರ್ತಿತಃ
ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣದಂತೆ, ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ತಾನೇ ತಾನು ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಜರಾಭಿಭೂತಃ ಪುರುಷಃ ಪತ್ನೀಪುತ್ರಾದಿಬಾಂಧವೈಃ 4.4.
ಹುಡುಗನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಬಳಲಿದಾಗ ಅವನ ಪತ್ನಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಂಧುಗಳು ಅವನ ಸುತ್ತಲಿರುತ್ತಾರೆ.
ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಮೋಕ್ಷಂ ಚ ನ ಜರೀ ಯತಃ
ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಧರ್ಮ, ಹಣ, ಕಾಮನೆ ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾದೀನಾಂ ವೈಷಮ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿರುಚ್ಯತೇ
ವಾಯು, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಇವುಗಳ ಅಸಮತೋಲನವೇ ರೋಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ವಾತಾದ್ಯವ್ಯತಿರಿಕ್ತತ್ವಾದ್ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಪಞ್ಜರಸ್ಯ ಚ ತಾನಿ ಚ ಸ್ವಾತ್ಮವೇದ್ಯಾನಿ ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಥಯಾಮ್ಯಹಮ್
ಈ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹ ಎಂಬ ಪಂಜರವು ವಾಯುಮೂಳಕಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು; ನಾನು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
ಏಕೋತ್ತರಂ ಮೃತ್ಯುಶತಮಸ್ಮಿನ್ದೇಹೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೂರೊಂದು ವಿಧದ ಮರಣದ ಮಾರ್ಗಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಯೇ ತ್ವಿಹಾಗಂತವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯಂತಿ ಭೇಷಜೈಃ
ಇಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕೆಲವೊಂದು ರೋಗಗಳು ಔಷಧದಿಂದ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ.
ಯದಿ ಚಾಪಿ ನ ಮೃತ್ಯುಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಷಮದ್ಯಾದಶಂಕಿತಃ
ಮರಣವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಷ, ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಬಳಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿವಿಧಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸರ್ಪಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತಥಾ
ನಾನಾ ರೋಗಗಳು, ಆಯುಧಗಳು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಪೀಡಿತಂ ಸರ್ವರೋಗಾದ್ಯೈರಪಿ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ಸ್ವಯಮ್
ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನನ್ನು ಧನ್ವಂತರಿ ಸ್ವತಃ ಬಂದರೂ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
ನೌಷಧಂ ನ ತಪೋ ದಾನಂ ನ ಮಂತ್ರಾ ನ ಚ ಬಾಂಧವಾಃ
ಔಷಧ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಮಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಧುಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ರಸಾಯನತಪೋಜಪ್ಯೈರ್ಯೋಗಸಿದ್ಧೈರ್ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ 4.4.
ಅಮೃತ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಮಹಾತ್ಮರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನಾಸ್ತಿ ಮೃತ್ಯುಸಮಂ ದುಃಖಂ ನಾಸ್ತಿ ಮೃತ್ಯುಸಮಂ ಭಯಮ್
ಮರಣದಷ್ಟು ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲ, ಮರಣದಷ್ಟು ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ.
ಸದ್ಭಾರ್ಯಾಪುತ್ರಮಿತ್ರಾಣಿ ರಾಜ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಧ ನಾನಿ ಚ
ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ರಾಜ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ—
ಹೇ ಜನಾಃ ಕಿಂ ನ ಪಶ್ಯಧ್ವಂ ಸಹಸ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಮಧ್ಯತಃ
ಓ ಜನರೆ, ಸಾವಿರ ಜನರ ಮಧ್ಯೆಯೂ ನೀವು ಗಮನಿಸುತ್ತೀರಾ?
ಅಶೀತಿಕಾ ವಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಕೇಚಿತ್ಸಪ್ತತಿಕಾ ನರಾಃ
ಕೆಲವರು ಎಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ಎಪ್ಪತ್ತರಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.
ಯಸ್ಯ ಯಾವದ್ಭವೇದಾಯುರ್ದೇಹಿನಾಂ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಭಿಃ
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮದಂತೆ ಎಷ್ಟು ಆಯುಷ್ಯವೋ ಅಷ್ಟೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಲಭಾವೇನ ಮೋಹೇನ ವಾರ್ದ್ಧಕ್ಯೇ ಜರಯಾ ತಥಾ
ಮಕ್ಕಳತನದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ.
ಆಗಂತುಕೇರ್ಭಯೈಃ ಪುಂಸಾಂ ವ್ಯಾಧಿಶೋಕೈರನೇಕಧಾ
ಬರುವ ಭಯಗಳಿಂದ, ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಂದ, ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪುರುಷರು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.