ಪತಿತಃ ಸಾಗರೇ ಯದ್ವದ್ದುಃಖೈರಾಸ್ತೇ ಸಮಾಕುಲ.
ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ದುಃಖಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಇರುವಂತೆ,
ಲೋಹಕುಂಭೇ ಯಥಾ ನ್ಯಸ್ತಃ ಪಚ್ಯತೇ ಕಶ್ಚಿದಗ್ನಿನಾ
ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿರುವವನಂತೆ,
ಸೂಚೀಭಿರಗ್ನಿವರ್ಣಾಭಿರ್ವಿಭಿನ್ನಸ್ಯ ನಿರಂತರಮ್
ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಸೂಜಿಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಡುವವನಂತೆ,
ಗರ್ಭವಾಸಾತ್ಪರೋ ವಾಸಃ ಕಷ್ಟೋ ನೈವಾಸ್ತಿ ಕುತ್ರಚಿತ್ 4.4.
ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವದುಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ವಾಸ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಇತ್ಯೇತದ್ಗರ್ಭದುಃಖ ಹಿ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್
ಹೀಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿರುವ ಗರ್ಭದ ದುಃಖವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗರ್ಭಾತ್ಕೋಟಿಗುಣಂ ದುಃಖಂ ಯೋನಿಯಂತ್ರಪ್ರಪೀಡನಾತ್
ಗರ್ಭದ ದುಃಖಕ್ಕಿಂತ ಯೋನಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗುವ ನೋವು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.
ಶರವತ್ಪೀಡ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಯಂತ್ರೇಣೇವ ಸಮಂತತಃ
ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುವವನಂತೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಯೋನಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಯಂತ್ರೇಣ ಪೀಡಿತಾ ಯದ್ವನ್ನಿಃಸಾರಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಿಲೇಕ್ಷವಃ
ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಒತ್ತಿ ಎಳ್ಳು ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವಂತೆ,
ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾತ್ವಚಾಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಬಂಧೇನ ಯಂತ್ರಿತಮ್
ಹೆಡಲು, ಮಜ್ಜೆ, ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನು ಆ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.
ಕೇಶಲೋಮತೃಣಾಚ್ಛನ್ನಂ ರೋಗಾಯತನಮಾತುರಮ್
ಕೂದಲು, ರೋಮ, ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದೇಹವು ರೋಗಗಳ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಓಷ್ಠದ್ವಯಕಪಾಟಂ ಚ ದನ್ತಜಿಹ್ವಾರ್ಗಲಾನ್ವಿತಮ್
ಎರಡು ತುಟಿಗಳು ಬಾಗಿಲಾಗಿದ್ದು, ಹಲ್ಲು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಜರಾಶೋಕಸಮಾವಿಷ್ಟಂ ಕಾಲಚಕ್ರಾನಲೇ ಸ್ಥಿತಮ್
ಹಳೆಯತನ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಲಚಕ್ರದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಿದೆ.
ಭೋಗತೃಷ್ಣಾತುರಂ ಮೂಢಂ ರಾಗದ್ವೇಷವಶಾನುಗಮ್ 4.4.
ಭೋಗದ ಆಸೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ರಾಗ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ವಶನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಕಟೇನಾವಿವಿಕ್ತೇನ ಯೋನಿದ್ವಾರೇಣ ನಿರ್ಗತಮ್
ಅತಿ ಇಳುವಾದ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಯೋನಿದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.
ಇತಿ ದೇಹಗೃಹಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಿತ್ಯಸ್ಯಾನಿತ್ಯಮಾ ತ್ಮನಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ಶಾಶ್ವತ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಈ ದೇಹವೆಂಬ ಮನೆ ನಿತ್ಯವಲ್ಲ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಯೋಗಾದ್ದೇಹಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಯತಃ
ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ದೇಹವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಯಥಾಂತರ್ವಿಷ್ಠಯಾ ಪೂರ್ಣಃ ಶುಚಿಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ಬಹಿರ್ಘಟಃ
ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗೆ ಅಶುದ್ಧಿ ತುಂಬಿದ್ದರೆ, ಹೊರಗೆ ಎಷ್ಟು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಲ್ಲ.
ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯಾತ್ರ ಪವಿತ್ರಾಣಿ ಪಂಚಗ ವ್ಯಹವೀಂಷಿ ಚ
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಐದು ಪವಿತ್ರ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಕೂಡ,
ದೇಹಃ ಸಂಶೋಧ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಕುಶಾಂಬುಭಿಃ
ದೇಹವನ್ನು ಐದು ಪವಿತ್ರ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದರೂ,
ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಸತತಂ ಪ್ರವಹಂತಿ ಗಿರೇರಿವ
ಅದರ ಒಳಗಿನ ನಾಡಿಗಳು ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಯಂತೆ ಸದಾ ಹರಿಯುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ,
ಸರ್ವಾಶುಚಿನಿಧಾನಸ್ಯ ಶರೀರಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಎಲ್ಲ ಅಶುದ್ಧಿಗಳ ತಾಣವಾದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧಿ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಕಾಯಃ ಸುಗಂಧಧೂಪಾದ್ಯೈರ್ಯತ್ನೇನಾಪಿ ತು ಸಂಸ್ಕೃತಃ
ದೇಹವನ್ನು ಸುಗಂಧ ಧೂಪಾದಿಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ಯತ್ನದಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರೂ,
ಯಥಾ ಜಾತ್ಯೈವ ಕೃಷ್ಣೋ ಹಿ ನ ಶುಕ್ಲಃ ಸ್ಯಾದುಪಾಯತಃ 4.4.
ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವವನು ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೂ ಬಿಳಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ,
ಜಿಘ್ರನ್ನಪಿ ಸ್ವದುರ್ಗಂಧಂ ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಮಲಂ ಸ್ವಕಮ್
ತಾನೇ ತನ್ನ ದುರ್ಗಂಧವನ್ನು ವಾಸಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,
ಅಹೋ ಮೋಹಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಯೇನ ವ್ಯಾಮೋಹಿತಂ ಜಗತ್
ಅಯ್ಯೋ, ಮೋಹದ ಮಹಿಮೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು! ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮರೆಮಾಚಲಾಗಿದೆ.
ಏವಮೇತಚ್ಛರೀರಂ ಹಿ ನಿಸರ್ಗಾದಶುಚಿ ಧ್ರುವಮ್
ಈ ದೇಹ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಿತ.
ಗರ್ಭಸ್ಥಸ್ಯ ಸ್ಮೃತಿರ್ಯಾಸೀತ್ಸಾ ಜಾತಸ್ಯ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ
ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದ್ದ ಸ್ಮರಣೆ, ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯೇನ ವಾಯುನಾ ಚಾಸ್ಯ ಮೋಹಸಂಜ್ಞೇನ ದೇಹಿನಃ
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯೇ ಮೋಹವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.
ತೇನ ಜ್ವರೇಣ ಮಹತಾ ಮಹಾಮೋಹಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ
ಆ ಮಹಾ ಜ್ವರದಿಂದ ಮಹಾ ಮೋಹವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಾತ್ತು ತಸ್ಯೇಹ ಪೂರ್ವಕರ್ಮವಶೇನ ಚ
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೆಯ ನಷ್ಟದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ,