ತಿಸ್ರೋಷ್ಟಕಾಸ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಾ ಮಧ್ಯಾವರ್ತೀ ಚತುರ್ಥಿಕಾ
ಮೂರು ಹವನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಪ್ರತಿಪದಿ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ತು ಚತುಷ್ಪಾರ್ವಣಮುಚ್ಯತೇ
ಪ್ರಥಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನಿತ್ಯಂ ನೈಮಿತ್ತಿಕಂ ಕಾಮ್ಯಂ ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಪಿಂಡನಮ್ ಕರ್ಮಾಂಗಂ ನವಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವೈದಿಕಂ ದಶಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಕಾಮ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳು, ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧ, ಸಪಿಂಡಿಕರಣ, ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ವಿಧಿಯ ಅಂಗ, ಹತ್ತನೆಯದು ವೇದೋಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅನೂರುರುವಾಚ ಯದೇತದ್ಭವತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ದ್ವಾದಶಧಾ ವಿಭೋ
ಅನೂರುರನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಧದ ಶ್ರಾದ್ಧ—
ನಿತ್ಯಂ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕಿಂ ವಾ ನೈಮಿತ್ತಿಕಂ ಭವೇತ್
ಯಾವುದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಯಾವುದು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ?
ವೈಶ್ವದೇವವಿಹೀನಂ ತು ಅಶಕ್ತಾವುದಕೇನ ತು
ವೈಶ್ವದೇವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.
ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ತು ಯಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಂ ತನ್ನೈಮಿತ್ತಿಕಮುಚ್ಯತೇ 1.183.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು 'ನೈಮಿತ್ತಿಕ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಮಯುಕ್ತಂ ಹಿ ತತ್ಕಾಮ್ಯಮಭಿಪ್ರೇತಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ
ಯಾವುದಾದರೂ ಆಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು 'ಕಾಮ್ಯ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವೃದ್ಧೌ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧಂ ತದುಚ್ಯತೇ
ಯಾವಾಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು 'ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗಂಧೋದಕತಿಲೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಾತ್ರಚತುಷ್ಟಯಮ್
ಸುಗಂಧದ ನೀರು ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು ಹಾಕಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು.
ಯೇ ಸಮಾನಾ ಇತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮೇತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಸಪಿಂಡನಮ್
ಯಾವಾಗ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಪಿಂಡಿಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ದರ್ಶೇ ವೈ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ತು ತತ್ಪಾರ್ವಣಮುದಾಹೃತಮ್ ಗೋಭ್ಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯತೇ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ತದ್ಗೋಷ್ಠಶ್ರಾದ್ಧಮುಚ್ಯತೇ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು 'ಪಾರ್ವಣ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹಸುಗಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು 'ಗೋಷ್ಠಶ್ರಾದ್ಧ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬಹೂನಾಂ ವಿದುಷಾಂ ಸಂಪತ್ಸುಖಾರ್ಥಂ ಪಿತೃತೃಪ್ತಯೇ ಶುದ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ತತ್ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವೈನತೇಯ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ, ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ, ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ವಿನತೆಯ ಮಗನೆ.
ನಿಷೇಕಕಾಲೇ ಸೋಮೇ ಚ ಸೀಮತೋನ್ನಯನೇ ತಥಾ
ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ,
ಕ್ರಿಯತೇ ದೇವಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸಪ್ತಮ್ಯಾದಿಷು ಯತ್ನತಃ ತದ್ಯತ್ನಾರ್ಥಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರದಿಶೇಚ್ಚ ನ ಸಂಶಯಃ
ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಏಳನೇ ದಿನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುವುದನ್ನು 'ಯತ್ನಾರ್ಥ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ನಿಗದಿತ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಶರೀರೋಪಚಯೇ ಶ್ರಾದ್ಧಮಶ್ವವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಮೇವ ಚ
ದೇಹದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಗೂ, ಕುದುರೆಗಳ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಶ್ರಾದ್ಧಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸಾಂವತ್ಸರಂ ಮತಮ್ 1.183.
ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೃತೇಽಹನಿ ಪುನರ್ಯಸ್ತು ನ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಮಾದರಾತ್
ಮರಣದ ದಿನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ,
ನಾಹಂ ತಸ್ಯ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೂಜಾಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ನೋ ಹರಿಃ
ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಾನು ಕೂಡ ಹರಿಯೂ ಅವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ವರ್ಷೇವರ್ಷೇ ಮೃತೇಽಹನಿ
ಆದುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಮರಣದ ದಿನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು.
ಭೋಜಕೋ ಯಸ್ತು ವೈ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ನ ಕರೋತಿ ಖಗಾಧಿಪ
ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಾಜನೇ, ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡದವನಿಗೆ—
ಸ ಯಾತಿ ನರಕಂ ಘೋರಂ ತಾಮಿಸ್ರಂ ನಾಮ ನಾಮತಃ
ಅವನು 'ತಾಮಿಸ್ರ' ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಅನೂರುರುವಾಚ ನ ಜಾನಾತಿ ದಿನಂ ಯಸ್ತು ನ ಮಾಸಂ ವಿಬುಧಾಧಿಪ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕರೋತು ವೈ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಧಿವದ್ವತ್ಸರಾತ್ಮಕಮ್
ಅನೂರುರು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರು ದಿನವನ್ನೂ ತಿಂಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದರೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯೇ, ಅವರು ವರ್ಷವನ್ನು ಆಧಾರವಿಟ್ಟು ವಿಧಿಯಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು.
ಯಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೃಣು ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಾಸತಃ
ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳು.
ತೇನ ಕಾರ್ಯಮಮಾಯಾಂ ಚ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಾಂವತ್ಸರಂ ಖಗ
ಆದಕಾರಣದಿಂದ, ಓ ಹಕ್ಕಿಯೇ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ವಿಧಿಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
ವಿಶೇಷತೋ ಭೋಜನೇನ ಯೋ ಮಾಂ ಪೂಜ್ಯತೇ ಸದಾ 1.183.
ಯಾರು ಯಾವಾಗಲೂ ನನಗೆ ಭೋಜನದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—
ಮಮೇಷ್ಟಾಃ ಪಿತರೋ ನಿತ್ಯಂ ಗಾವೋ ವಿಪ್ರಾಶ್ಚ ಸುವ್ರತ
ನನ್ನಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದೂ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಓ ಸದ್ಗುಣಿಯೇ.
ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಸೌರಧರ್ಮೇ ಶ್ರಾದ್ಧವಿಧಿಕಥನಂ ನಾಮ ತ್ರ್ಯಶೀತ್ಯುತ್ತರಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಇಂತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಕಲ್ಪದ ಸೌರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನೂರ ಎಂಟು ತ್ರೈಚತ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧರ್ಮವಿಧಿವರ್ಣನಮ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತೇ ಪ್ರತ್ಯಯೇನೈವ ಪ್ರಶ್ನಪೂರ್ವಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು: ಯಾವ ದಾನವನ್ನಾದರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
ವೇದ ವಿಕ್ರಯನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಚಾವರ್ಜಿತಂ ಧನಮ್
ವೇದವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಬಂದ ಹಣ, ಅಥವಾ ಹೆಂಗಸರಿಂದ ಬಂದ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ.