ರವಿಪೂಜಾವಿಧಿವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಕೃಷ್ಣ ರಾಜಾ ಮಹಾನಾಸೀದ್ಯಯಾತಿಕುಲಸಮ್ಭವಃ । ಸತ್ರಾಜಿದಿತಿ ವಿಖ್ಯಾತಶ್ಚಕ್ರವರ್ತೀ ಮಹಾಬಲಃ । । ೧ ಪ್ರಭಾವೈಸ್ತೇಜಸಾ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಕ್ಷಾನ್ತ್ಯಾ ಬಲಸಮನ್ವಿತಃ । ಧೈರ್ಯಗಮ್ಭೀರ್ಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ವದಾನ್ಯೋ ಯಶಸಾನ್ವಿತಃ । । ೨ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ವಿಕ್ರಮದಕ್ಷಶ್ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯತಃ । ಕೃತೀ ಕವಿಸ್ತಥಾ ಶೂರಃ ಷಟ್ಪದಾಖ್ಯೈರ್ನ ನಿರ್ಜಿತಃ । । ೩ ಸದಾ ಪಞ್ಚಸು ರಕ್ತಶ್ಚ ವಸುಮದ್ಭಿರ್ನ ನಿರ್ಜಿತಃ । ರುದ್ರತಾ ವಸುಭಿರ್ಜಾತೈಃ ಸತ್ತ್ವಶ್ರದ್ಧಾಸಮನ್ವಿತಃ । । ೪ ಅಮ್ಬುಜಸ್ಯಾಣ್ಡಜಸ್ಯೇವ ಆತ್ರೇಯಸ್ಯ ತಥಾಚ್ಯುತ । ಅಮ್ಬುಜಾಯಾಸ್ತಥಾ ಕೃಷ್ಣ ವಾರ್ಯಪಾತ್ರಂ ಸ ವೈ ವಿಭೋ । । ೫ ಗಾಙ್ಗೇಯೇನ ಬಲೇ ತುಲ್ಯಃ ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾರ್ಚಾಶ್ರಮೋ ಯಥಾ । ಗಾಙ್ಗೇಯಸ್ಯ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣ ಧಿಷಣಸ್ಯ ಹರೇರ್ಯಥಾ । । ೬ ಕಾಮ್ಯಶ್ಚ ದ್ವಿಜಭಕ್ತಸ್ತು ತಥಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿವತ್ಸದಾ । ವ್ಯಾಸಸ್ಯ ದೇವಶಾರ್ದೂಲ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ವಿಭೋಃ । । ೭ ಏಷಾಂ ನೈಕೈರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ರಾಜಾ ಕ್ಷ್ಮಾತಲೇ ವಿಭೋ । ಶಶಾಸ ಸ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾಂ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ । । ೮ ಯಸ್ಮಿನ್ಗಾಥಾಂ ಪ್ರಗಾಯನ್ತಿ ಯೇ ಪುರಾಣವಿದೋ ಜನಾಃ । ಸತ್ರಾಜಿತೇ ಮಹಾಬಾಹೌ ಕೃಷ್ಣ ಧಾತ್ರೀಂ ಸಮಾಶ್ರಿತೇ । । ೯ ಯಾವತ್ಸೂರ್ಯ ಉದೇತಿ ಸ್ಮ ಯಾವಚ್ಚ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ । ಸತ್ರಾಜಿತಂ ತು ತತ್ಸರ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯಮಿಧೀಯತೇ । । 1.116.೧೦ ಸ ಸರ್ವರತ್ನಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪವತೀಂ ಮಹೀಮ್ । ಶಶಾಸ ಧರ್ಮೇಣ ಪುರಾ ಚಕ್ರವರ್ತೀ ಮಹಾಬಲಃ । । ೧೧ ನಾನ್ಯಾಯಕೃನ್ನ ಚಾಶಕ್ತೋ ವದಾನ್ಯೋ ಬಲವತ್ತರಃ । ತಸ್ಯಾಭೂತ್ಪುರುಷಾ ರಾಜ್ಞಃ ಸಮ್ಯಗ್ಧರ್ಮಾನುಶಾಸಿನಃ । । ೧೨ ಚತ್ವಾರಃ ಸಚಿವಾಸ್ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಸತ್ರಾಜಿತಸ್ಯ ತು । ಬಭೂವುರಪ್ರತಿಹತಾಃ ಸದಾ ವಾತಿ ಬಲಸ್ಯ ವೈ । । ೧೩ ತಸ್ಯ ಭಕ್ತಿರತೀವಾಸೀನ್ನಿಸರ್ಗಾದೇವ ಭೂಪತೇಃ । ದಿವಾಕರೇ ಜಗದ್ಭಾನೌ ರಕ್ತಚನ್ದನಮಾಲಿನಿ । । ೧೪ ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಹಿಮಾನಂ ಚ ವಿಲೋಕ್ಯ ಪೃಥಿವೀಪತೇಃ । ನ ಕೇವಲಂ ಜನಸ್ಯಾಪಿ ಹ್ಯಭವತ್ತಸ್ಯ ವಿಸ್ಮಯಃ । । ೧೫ ಸಞ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ನೃಪಃ ಸಮೃದ್ಧ್ಯಾ ವಿಸ್ಮಿತಸ್ತಥಾ । ಕಥಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಪದೇಷಾ ಮೇ ಪುನರಪ್ಯನ್ಯಜನ್ಮನಿ । । ೧೬ ಏವಂ ಸ ಬಹುಶೋ ರಾಜಾ ತದಾ ಕೃಷ್ಣ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಚಿನ್ತಯನ್ನಪಿ ತನ್ಮೂಲಂ ನಾಸದನ್ನಿಶ್ಚಯಾನ್ವಿತಃ । । ೧೭ ಯದಾ ನ ನಿಶ್ಚಯಂ ರಾಜಾ ಸ ಯಯೌ ಭಾರ್ಗವೀಪ್ರಿಯಃ । ತದಾ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ್ಸ ವಿಪ್ರಾನ್ಸಮುಪಾಗತಾನ್ । । ೧೮ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಸಸುಖಾನ್ವೀರ ವಿವಿಕ್ತಾನ್ತಃ ಪುರಸ್ಥಿತಃ । ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಗ್ರಹೀತುಂ ಶಾಸನಕ್ರಿಯಾಃ । । ೧೯ ವಿಶ್ವಾಸಾನುಗ್ರಹಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಭವತಾಂ ಮಯಿ ಸತ್ತಮಾಃ । ತದಹಂ ಪ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತದ್ವಕ್ತುಮರ್ಹಥ । । 1.116.೨೦ ಸದ್ವಿದ್ಯಾಖಿಲವಿಜ್ಞಾನಸಮ್ಯಗ್ಧೌತಾನ್ತರಾತ್ಮಭಿಃ । ಭವದ್ಭಿರ್ಯದ್ಯನುಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಸ್ಯಾಮಹಂ ವೇದವಿತ್ತಮಾಃ । । ೨೧ ತದ್ಯಥಾವನ್ಮಯಾ ಪೃಷ್ಟಾ ಭವನ್ತೋ ಮತ್ಪ್ರಸಾದಿನಃ । ವಕ್ತುಮರ್ಹಥ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಸರ್ವಸ್ಯೈವೋಪಕಾರಿಣಃ । । ೨೨ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಯಸ್ತೇ ಮನಸಿ ಸನ್ದೇಹಸ್ತಂ ಪೃಚ್ಛಾದ್ಯ ಮಹೀಪತೇ । ವದಿಷ್ಯಾಮೋ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯತ್ತೇ೧ ಮನಸಿ ವರ್ತ್ತತೇ । । ೨೩ ವಯಂ ಹಿ ನೃಪಶಾರ್ದೂಲ ಭವತಾ ಪಾರಿತೋಷಿತಾಃ । ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಜಾಂ ಪಾಲಯಿತ್ರಾ ದದತಾ ಭೋಜನಂ ಸದಾ । । ೨೪ ಸನ್ತುಷ್ಟೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಶ್ನೀಯಾಚ್ಛಿಂದ್ಯಾದ್ವಾ ಧರ್ಮಸಂಶಯಮ್ । ಹಿತಂ ಚೋಪದಿಶೇದ್ವರ್ತ್ಮ ಅಹಿತಾದ್ವಾ ನಿವರ್ತಯೇತ್ । । ೨೫ ವಿವಕ್ಷುಮಥ ಭೂಪಾಲಂ ಭಾರ್ಯಾ ತಸ್ಯೈವ ಧೀಮತಃ । ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಚಾಹೇದಂ ವಿನಯಾತ್ಪ್ರಣಯಾನ್ವಿತಮ್ । । ೨೬ ನ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮವನೀಪಾಲ ವಕ್ತುಮೀದೃಗಿಹೇಷ್ಯತೇ । ತಥಾಪಿ ಭೂಪತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸಮ್ಪದೀದೃಕ್ಸುದುರ್ಲಭಾ । । ೨೭ ಭೂಯೋಽಪಿ ಸಂಶಯಾನ್ಪ್ರಷ್ಟುಮಲಮೀಶೋ ಭವಾನೃಷೀನ್ । ನನ್ವಹಂ ಪುರಷವ್ಯಾಘ್ರ ಸದಾನ್ತಃ ಪುರಚಾರಿಣೀ । । ೨೮ ತತ್ಪ್ರಸಾದಂ ಯದಿ ಭವಾನ್ಕರೋತಿ ಮಮ ಪಾರ್ಥಿವ । ತನ್ಮದೀಯಮೃಷೀನ್ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಸನ್ದೇಹಂ ಪಾರ್ಥಿವಾರ್ಹಸಿ । । ೨೯ ಸತ್ರಾಜಿತ ಉವಾಚ ಬ್ರೂಹಿ ಸುಭ್ರೂರ್ಮತಂ ಯತ್ತೇ ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ಯನ್ಮಯಾ ದ್ವಿಜಾಃ । ಭೂಯೋಽಹಮಾತ್ಮಸನ್ದೇಹಂ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯೇತದ್ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾನ್ । । 1.116.೩೦ ವಿಮಲವತ್ಯುವಾಚ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ಪೃಥಿವೀಪಾಲ ನೃಪಾ ಯೇ ತು ಚಿರನ್ತನಾಃ । ಯೇಷಾಂ ಚ ಸಮ್ಪದ್ಭೂಪಾಲ ಯಥಾ ತೇಽದ್ಯ ಕಿಲಾಭವತ್ । । ೩೧ ತದೀದೃಕ್ಸಮ್ಪದೋ ಧಾಮ ತವಾಶೇಷಂ ಕ್ಷಿತೀಶ್ವರ । ಯೇನ ಕರ್ಮವಿಪಾಕೇನ ತದ್ವದನ್ತು ಮಹರ್ಷಯಃ । । ೩೨ ಅಹಂ ಚ ಭವತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಸರ್ವಸೀಮನ್ತಿನೀವರಾ । ಅತೀವ ಕರ್ಮಣಾ ಯೇನ ತದ್ವಿಜ್ಞಾನೇ ಕುತೂಹಲಮ್ । । ೩೩ ತಥಾ ಸಮ್ಪತ್ಸಮೃದ್ಧತ್ವಮನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಹಿ ವಿದ್ಯತೇ । ನಿರಸ್ತಾತಿಶಯತ್ವೇನ ನೂನಂ ನಾಲ್ಪೇನ ಕರ್ಮಣಾ । । ೩೪ ತದನ್ಯಜನ್ಮಚರಿತಂ ನರನಾಥ ನಿಜಂ ಭವಾನ್ । ಮುನೀನ್ಪೃಚ್ಛ ತ್ವಯಾ ಚಾಹಂ ಯನ್ಮಯಾ ಚ ಪುರಾ ಕೃತಮ್ । । ೩೫ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಸ ತಥೋಕ್ತಸ್ತಯಾ ರಾಜಾ ಪತ್ನ್ಯಾ ವಿಸ್ಮಿತಮಾನಸಃ । ಮುನೀನಾಂ ಪುರತೋ ಮಾಯಾಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ । । ೩೬ ಸಾಧು ದೇವಿ ಮತಂ ಯನ್ಮೇ ತ್ವಯಾ ಯದಿದಮೀರಿತಮ್ । ಸತ್ಯಂ ಮುನಿವಚಃ ಪುಂಸಾಂ ಸ್ಯಾದ್ಧ ವೈ ಗೃಹಿಣೀ ತಥಾ । । ೩೭ ಸೋಽಹಮೇತನ್ಮಹಾಭಾಗೇ ಪೃಚ್ಛಾಮ್ಯೇತಾನ್ಮಹಾಮುನೀನ್ । ತೇಷಾಮವಿದಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ನ ವಿದ್ಯತೇ । । ೩೮ ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಿಯಾಂ ರಾಜಾ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಚ ತಾನೃಷೀನ್ । ಯಥಾವದೇತದಖಿಲಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಧರಣೀಧರಃ । । ೩೯ ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವನ್ತೋ ಮಮಾಶೇಷಂ ಪ್ರಸಾದಾವೃತಚೇತಸಃ । ಕಥಯನ್ತು ಯಥಾವೃತ್ತಂ ಯನ್ಮಯಾ ಸುಕೃತಂ ಕೃತಮ್ । ।1.116.೪ ೦ ಕೋಽಹಮಾಸಂ ಪುರಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಕಿಂಸ್ವಿತ್ಕರ್ಮ ಮಯಾ ಕೃತಮ್ । ಕಿಂ ವಾನಯಾ ತು ಚಾರ್ವಂಗ್ಯಾ ಮಮ ಪತ್ನ್ಯಾ ಕೃತಂ ದ್ವಿಜಾಃ । ।೪ ೧ ಯೇನಾವಯೋರಿಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಮರ್ತ್ಯಲೋಕೇ ಸುದುರ್ಲಭಾ । ಚತ್ವಾರಶ್ಚಾಪ್ರತಿಹತಾ ಅಮಾತ್ಯಾ ಮಮ ಗಚ್ಛತಃ । ।೪ ೨ ಅಶೇಷಾ ಭೂಭೃತೋ ವಶ್ಯಾ ಧನಸ್ಯಾನ್ತೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಬಲಂ ಚೈವಾಪ್ರತಿಹತಂ ಶರೀರಾರೋಗ್ಯಮೇವ ಚ । ।೪ ೩ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಚ ಮೇ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಭಾರ್ಯಾಯಾಮಖಿಲಂ ಜಗತ್ । ಮಮಾಪಿ ವಪುಷಸ್ತೇಜೋ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಸಹತೇ ದ್ವಿಜಾಃ ।೪೪ ಸೋಽಹಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತಜ್ಜ್ಞಾತುಂ ತಥೈವೇಯಮನಿನ್ದಿತಾ । ನಿಜಾನುಷ್ಠಾನಮಖಿಲಂ ಯಸ್ಯಾಶೇಷಮಿದಂ ಫಲಮ್ । ।೪೫ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಇತಿ ಪೃಷ್ಟಾ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ಸಮಸ್ತಾಸ್ತೇ ತಪೋಧನಾಃ । ಪರಾವಸುಮಥೋಚುಸ್ತೇ ಕಥ್ಯತಾಮಸ್ಯ ಭೂಭೃತಃ । । ೪೬ ಚೋದಿತಃ ಸೋಽಪಿ ಧರ್ಮಜ್ಞೈರ್ಮಹಾಶೂರಾ ಮಹಾಮತಿಃ । ಯೋಗಮಾಸ್ಥಾಯ ಸುಚಿರಂ ಯಥಾವದ್ಯತಮಾನಸಃ । । ೪೭ ಜ್ಞಾತವಾನ್ನೃಪತೇಸ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವದೇಹವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ಸ ತಮಾಹ ಮುನಿರ್ಭೂಪಂ ವಿಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಂ ಮಹಾಮತಿಮ್ । । ೪೮ ಸತ್ರಾಜಿತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಜಿತಶತ್ರುಂ ಮನಸ್ವಿನಮ್ । ಸಪತ್ನೀಕಂ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಸತ್ಯವಾದಿನಃ । । ೪೯ ಪರಾವಸುರುವಾಚ ಶೃಣು ಭೂಪಾಲ ಸಕಲಂ ಯಸ್ಯೇದಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮ್ । ತವ ರಾಜ್ಯಾದಿಕಂ ಸುಭ್ರೂರ್ಯೇಯಂ ಚಾಸೀನ್ಮಹೀಪತೇ । । 1.116.೫೦ ತ್ವಮಾಸೀಃ ಶೂದ್ರಜಾತೀಯಃ ಪರಹಿಂಸಾಪರಾಯಣಃ । ಕುಷ್ಠಾರ್ತೋ ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯೇ ನಿಃಸ್ನೇಹಃ ಸರ್ವಜನ್ತುಷು । । ೫೧ ದ್ವಯಂ ಚ ಭವತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಪೂರ್ವಮಪ್ಯಾಯತೇಕ್ಷಣಾ । ನಿತ್ಯಂ ಬಭೂವ ತ್ವಚ್ಚಿತ್ತಾ ಭವಚ್ಛುಶ್ರೂಷಣೇ ರತಾ । । ೫೨ ಪತಿವ್ರತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಾಪಿ ನಿಷ್ಠುರಮ್ । ತ್ವದ್ವಾಕ್ಯೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ವೀರ ಕರ್ಮಸು ಚೋದ್ಯತಾ । ೫೩ ನೈಶ್ವರ್ಯಾದಸಹಾಯಸ್ಯ ತ್ಯಜ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಬನ್ಧುಭಿಃ । ಕ್ಷಯಂ ಜಗಾಮ ಯೋರ್ಥೋಽಭೂತ್ಸಞ್ಚಿತಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹೈಃ । । ೫೪ ತಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷೀಣೇ ಕೃಷಿಪರಸ್ತ್ವಮಾಸೀಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ । ಸಾಪಿ ಕರ್ಮವಿಪಾಕೇನ ಕೃಷಿರ್ವಿಫಲತಾಂ ಗತಾ । । ೫೫ ತತೋ ನಿಃಸ್ವಂ ಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಪರೇಷಾಂ ಭೃತ್ಯತಾಂ ಗತಮ್ । ತತ್ಯಾಜ ಸಾಧ್ವೀ ನೇಯಂ ತ್ವಾಂ ತ್ಯಜ್ಯಮಾನಾಪಿ ಪಾರ್ಥಿವ । । ೫೬ ಅನಯಾ ತು ಸಮಂ ಸಾಧ್ವ್ಯಾ ಭಾನೋರಾವಸಥೇ ತ್ವಯಾ । ಕೃತಂ ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾದಿಕಮ್ । । ೫೭ ನಿಃಸ್ನೇಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯಸ್ತನ್ಮಯಸ್ತ್ವಂ ತದರ್ಪಣಃ । ಅಹನ್ಯಹನಿ ವಿಸ್ರಮ್ಭಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ನಾವಸಥೇ ರವೇಃ । । ೫೮ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜಪುರೇ ವೀರ ಮಹಾಶುಶ್ರೂಷಿತಂ ತ್ವಯಾ । ದಿವಾಕರಾಲಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಕೃತಂ ತನ್ಮಾರ್ಜನಂ ತ್ವಯಾ । । ೫೯ ತಥೈವಾಭ್ಯುಕ್ಷಣಂ ಭೂಪ ನಿತ್ಯಂ ಚೈವಾನುಲೇಪನಮ್ । ಪತ್ನ್ಯಾನಯಾ ನೃಪ ತಥಾ ಯುಷ್ಮಚ್ಚಿತ್ತಾನುವೃತ್ತಯಾ । । 1.116.೬೦ ಕಾರಿತಂ ಶ್ರವಣಂ ಪುಣ್ಯಮಿತಿಹಾಸಪುರಾಣಯೋಃ । ದತ್ತ್ವಾಙ್ಗುಲೀಯಕಂ ರಾಜನ್ಪಿತೃದತ್ತಂ ತು ವಾಚಕೇ । । ೬೧ ಅಹನ್ಯಹನಿ ಯತ್ಕರ್ಮ ಯುವಯೋರ್ನೃಪಕುರ್ವತೋಃ । ತತ್ರೈವ ತನ್ಮಯತ್ವೇನ ಪಾಪಹಾನಿರಜಾಯತ । । ೬೨ ಭಾನೋಃ ಕಾರ್ಯಂ ಮಯಾ ಕಾರ್ಯಂ ಪರಂ ಶುಶ್ರೂಷಣಂ ತಥಾ । ನಾಪ್ರಭಾತಂ ಪ್ರಭಾತಂ ವಾ ಚಿನ್ತೇಯಮಭವನ್ನಿಶಿ । । ೬೩ ಏವಮಾಯತನಂ ರಮ್ಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಚ ಸುಖಾವಹಮ್ । ಸೂರ್ಯವಚ್ಚೈವಮೇತತ್ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಸೀತ್ತೇ ಮನಸ್ತದಾ । । ೬೪ ಯೋಗಿನಾಂ ಸುಖದಂ ಕರ್ಮ ತಥೈವ ಸುಖಮಿತ್ಯಪಿ । ಭವಚ್ಚಿತ್ತಮಭೂತ್ತತ್ರ ಯೋಗಕರ್ಮಣ್ಯಹರ್ನಿಶಮ್ । । ೬೫ ಏವಂ ತನ್ಮನಸಸ್ತತ್ರ ಕೃತೋದ್ಯೋಗಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವ । ಭೂತಾನುಮಾನಿನಃ ಸಮ್ಯಗ್ಯಥೋಕ್ತಾಧಿಕಕಾರಿಣಃ । । ೬೬ ಸ್ಮರತೋ ಗೋಪತಿಂ ನಿತ್ಯಂ ಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ದೃಢಾತ್ಮನಃ । ನಿಃಶೇಷಮುಪಶಾಂತಂ ತೇ ಪಾಪಂ ಸೂರ್ಯನಿಷೇವಣಾತ್ । । ೬೭ ತತೋಽಧಿಕಂ ಪುರಸ್ತಸ್ಮಾದಗಾರಸ್ಯಾನುಲೇಪನಮ್ । ಸಂಮಾರ್ಜನಂ ಚ ಬಹುಶಃ ಸಪತ್ನೀಕೇನ ಯತ್ಕೃತಮ್ । । ೬೮ ಕೇವಲಂ ಧರ್ಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವೃತ್ತಿಮಶೇಷತಃ । ಅನಯಾ ಶ್ರವಣಂ ಪುಣ್ಯಂ ಕಾರಿತಂ ವಾಚಕಾತ್ಸದಾ । ೬೯ ನಾನಾಧಾತುವಿಕಾರೈಸ್ತು ಗೋಮಯೇನ ಮೃದಾ ತಥಾ । ಉಪಲೇಪನಂ ಕೃತಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವಯಾ ಪೂರ್ವಂ ಸುರಾಲಯೇ । । 1.116.೭೦ ಅಥಾಜಗಾಮ ವೈ ತತ್ರ ಕುವಲಾಶ್ವೋ ಮಹೀಪತಿಃ । ಮಹಾಸೈನ್ಯಪರೀವಾರಃ ಪ್ರಭೂತಗಜವಾಹನಃ । । ೭೧ ಸರ್ವಸಮ್ಪದುಪೇತಂ ತಂ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಮ್ । ವೃತಂ ಭಾರ್ಯಾಸಹಸ್ರೇಣ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಕ್ರನ್ದನೋದ್ಬಲಮ್ । । ಸ್ಪೃಹಾ ಕೃತಾ ತ್ವಯಾ ತತ್ರ ಚಾರುಮೌಲಿನಿ ಪಾರ್ಥಿವೇ । । ೭೨ ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದಂ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಭಾಸ್ಕಾರಾಶ್ರಿತಮ್ । ತೇನೈತದಖಿಲಂ ರಾಜ್ಯಮಶೇಷಂ ಚಾಪ್ತವಾನ್ಮಹೀಮ್ । । ೭೩ ತೇಜಶ್ಚೈವಾಧಿಕಂ ಯತ್ತೇ ತಥೈವ ಶೃಣು ಪಾರ್ಥಿವ । ಯೋಗಪ್ರಭಾವತೋ ಲಬ್ಧಂ ಕಥಯಾಮ್ಯಖಿಲಂ ತವ । । ೭೪ ತತ್ರೈವಾವಸಥೇ ದೀಪಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಃ ಸ್ನೇಹಸಂಕ್ಷಯಾತ್ । ನಿಜಭೋಜನತೈಲೇನ ಪುನಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಸ್ತ್ವಯಾ । । ೭೫ ಅನ್ಯಾ ಚೋತ್ತರೀಯೇಣ ವೀರ ವರ್ತ್ಯೋಪಬೃಂಹಿತಃ । ತವ ಪತ್ನ್ಯಾ ಸ್ವಯಂ ಜ್ವಾಲ್ಯ ಕಾನ್ತಿರಸ್ಯಾಸ್ತತೋಽಧಿಕಾ । । ೭೬ ತವಾಪ್ಯಖಿಲಭೂಪಾಲಮನಃ ಕ್ಷೋಭಕರಂ ಪುನಃ । ತೇಜೋ ನರೇನ್ದ್ರ ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಿಮುತಾರಾಧ್ಯ ಭಾಸ್ಕರಮ್ । । ೭೭ ಏವಂ ನರೇನ್ದ್ರಃ ಶೂದ್ರತ್ವಾದ್ಭಾನುಕರ್ಮಪರಾಯಣಃ । ತನ್ಮಯತ್ವೇನ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಮಹಿಮಾನಮನುತ್ತಮಮ್ । । ೭೮ ಕಿಂ ಪುನರ್ಯೋ ನರೋ ಭಕ್ತ್ಯಾ ನಿತ್ಯಂ ಶುಶ್ರೂಷಣಾವೃತಃ । ಕರೋತಿ ಸತತಂ ಪೂಜಾಂ ನಿಷ್ಕಾಮೋ ನಾನ್ಯಮಾನಸಃ । । ೭೯ ಸರ್ವಾಮೃದ್ಧಿಮಿಮಾಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಃ । ಪೂಜಯಿತ್ವಾರ್ಕಮೀಶೇಶಂ ತಮಾರಾಧ್ಯ ನ ಸೀದತಿ । । 1.116.೮೦ ಪುಷ್ಪೈ ಧೂಪೈಸ್ತಥಾ ವಾನ್ಯೈರ್ದೀಪೈರ್ವಸ್ತ್ರಾನುಲೇಪನೈಃ । ಆರಾಧಯಾರ್ಕಂ ತದ್ವೇಶ್ಮ ಸದಾ ಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾದಿನಾ । । ೮೧ ಯದ್ಯದಿಷ್ಟತಮಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಯದ್ಯನ್ಯತ್ತು ದುರ್ಲಭಮ್ । ತದ್ದತ್ವಾ ಚ ಜಗದ್ಧಾತ್ರೇ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನ ಸೀದತಿ । । ೮೨ ಸುಗನ್ಧಾಗುರುಕರ್ಪೂರಚನ್ದನಾಗುರುಕುಂಕುಮೈಃ । ವಾಸೋಭಿರ್ವಿವಿಧೈರ್ಧೂಪೈಃ ಪುಷ್ಪೈಃ ಸ್ರಕ್ಚಾಮರಧ್ವಜೈಃ । । ೮೩ ಅನ್ಯೋಪಹಾರೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಕೃತಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಚನೈಃ । ಗೀತವಾದಿತ್ರನೃತ್ಯಾದ್ಯೈಸ್ತೋಷಯಸ್ವಾರ್ಕಮಾದರಾತ್ । । ೮೪ ಪುಣ್ಯರಾತ್ರಿಷು ಮಾರ್ತಣ್ಡಂ ನೃತ್ಯಗೀತೈರಥೋಜ್ಜ್ವಲಮ್ । ಭೂಪ ಜಾಗರಣೈರ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಹೋಮಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸದಾ ಶುಚಿಃ । । ೮೫ ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾನಾಂ ಶ್ರವಣೇನ .ವಿಶೇಷತಃ । ತಥಾ ವೇದಸ್ವನೈಃ ಪುಣ್ಯೈರ್ಋಕ್ಸಾಮಯಜುಭಿರ್ನೃಪ । । ೮೬ ಏವಂ ಸನ್ತೋಷ್ಯತೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಭಗವಾನ್ಭವಭಙ್ಗಕೃತ್ । ಭೂಯೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಭೂತ್ವಾ ಭವಹೃದ್ಭಾಸ್ಕರೋ ನರೈಃ ।। ೮೭ ತೋಷಿತೋ ಭಗವಾನ್ಭಾನುರ್ದದಾತ್ಯಭಿಮತಂ ಫಲಮ್ । ದೈವಕರ್ಮಸಮರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸ್ಮೃತಿಸಮ್ಭವೈಃ । । ೮೮ ತೋಷಿತೋ ಭಗವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ದಿವಾಕರಃ । ನೈಷ ವೃತ್ತೈರ್ನ ರತ್ನೌಘೈಃ ಪುಷ್ಪೈರ್ಧೂಪಾನುಲೇಪನೈಃ । । ಸದ್ಭಾವೇನೈವ ಮಾರ್ತಣ್ಡಸ್ತೋಷಮಾಯಾತಿ ಸಂಸ್ಮೃತಃ । । ೮೯ ತ್ವಯೈಕಾಗ್ರಮನಸ್ಕೇನ ಗೃಹಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾದಿಕಮ್ । ಕೃತ್ವಾಲ್ಪಮೀದೃಶಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಾಜ್ಯಮನ್ಯೇನ ದುರ್ಲಭಮ್ । । 1.116.೯೦ ಅನಯಾ ಶ್ರವಣಂ ಪುಣ್ಯಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಗೃಹೇ ರವೇಃ । ಈದೃಕ್ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸಮ್ಪದಿಯಂ ಪೂಜಾಂ ಕೃತ್ವಾ ತು ವಾಚಕೇ । । ೯೧ ಪ್ರಾಪ್ತೋಪಕರಣೈರ್ಯಸ್ತಮೇಕಾಗ್ರಮತಿರಣ್ಡಜಮ್ । ಸನ್ತೋಷಯತಿ ನೇನ್ದ್ರೋಽಪಿ ಭವತಾ ವೈ ಸಮಃ ಕ್ವಚಿತ್ । । ೯೨ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮನಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಸಹಾತ್ಯನ್ತವಿನೀತಯಾ । ಭಾಸ್ಕರಾರಾಧನೇ ಯತ್ನಂ ಕುರು ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರ । । ೯೩ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಏತನ್ಮುನೇರ್ವಚೋ ವೀರ ನಿಶಮ್ಯ ಸ ನರಾಧಿಪಃ । ಭಾರ್ಯಾಸಹಾಯಃ ಸ ತದಾ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟತನೂರುಹಃ । । ೯೪ ಕೃತಕಾರ್ಯಮಿವಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯಮಾನಸ್ತದಾಭವತ್ । ಉವಾಚ ಪ್ರಣತೋ ಭೂತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸತ್ರಾಜಿತೋಽಚ್ಯುತ । । ೯೫ ಸತ್ರಾಜಿತ ಉವಾಚ ಯಥಾಮರತ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯಥಾ ವಾಯುರ್ಬಲಂ ಪರಮ್ । ಪರಂ ನಿರ್ವಾಣಮಾಪ್ನೋತಿ ತಥಾಹಂ ವಚಸಾ ತವ । । ೯೬ ಕೃತಕೃತ್ಯಃ ಸುಖಾಸೀನೋ ನಿರ್ವೃತಿಂ ಪರಮಾಂ ಗತಃ । ಅಜ್ಞಾನತಮಸಾಚ್ಛನ್ನೇ ಯತ್ಪ್ರದೀಪಸ್ತ್ವಯಾ ಧೃತಃ । । ೯೭ ಅಹಮೇಷಾ ಚ ತನ್ವಙ್ಗೀ ವಿಭೂತಿಭ್ರಂಶಭೀರುಕಃ । ದ್ರವ್ಯಮಾಪಾದಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿಹಾದ್ಯ ವಚಸಾ ತವ । । ೯೮ ಸಮ್ಪದಃ ಕಥಿತಂ ಬೀಜಮಾವಯೋರ್ಭವತಾ ಮುನೇ । ತ್ವದ್ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ಯತಾ ವಾಚೋ ವಿಜ್ಞಾತಾ ಹಿ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । । ೯೯ ನ ರತ್ನೈರ್ನ ಚ ವಿತ್ತೌಘೈರ್ನ ಚ ಪುಷ್ಪಾನುಲೇಪನೈಃ । ಆರಾಧ್ಯಶ್ಚ ಜಗನ್ನಾಥೋ ಭಾವಶೂನ್ಯೈರ್ದಿವಾಕರಃ । । 1.116.೧೦೦ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥನಿರಪೇಕ್ಷೈಶ್ಚ ಮನಸೈವ ಮನೋಗತಿಃ । ನಿಃಸ್ವೈರಾರಾಧ್ಯತೇ ದೇವೋ ಭಾನುಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರೇಶ್ವರಃ । । ೧೦೧ ಸರ್ವಮೇತನ್ಮಯಾ ಜ್ಞಾತಂ ಯತ್ತ್ವಮಾತ್ಥ ಮಹಾಮುನೇ । ಯಚ್ಚ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ಮೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಸಾದಸುಮುಖೋ ವದ । । ೧೦೨ ಕಥಮಾರಾಧಿತೋ ದೇವೋ ನರೈಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ । ತೋಷಮಾಯಾತಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ತದ್ವದಸ್ವ ಮಹಾಮುನೇ । । ೧೦೩ ರಹಸ್ಯಾನಿ ಚ ದೇವಸ್ಯ ಪ್ರೀತಯೇ ಯಾ ತಿಥಿಃ ಸದಾ । ಚಾನ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಅರ್ಕಾರಾಧನಕಾಂಕ್ಷಿಣಃ । । ೧೦೪ ಪರಾವಸುರುವಾಚ ಶೃಣು ಭೂಪಾಲ ಯೈರ್ಭಾನುರ್ಗೃಹೇಷ್ಯಾರಾಧ್ಯತೇ ಜನೈಃ । ನಾರೀಭಿಶ್ಚಾತಿಘೋರೇಽಸ್ಮಿನ್ಪತಿತಾಭಿರ್ಭವಾರ್ಣವೇ । । ೧೦೫ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಜಗನ್ನಾಥಂ ದೇವಮಕಂ ಸಮಾಧಿನಾ । ಏಕಮಶ್ನಾತಿ ಯೋ ಭಕ್ತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಪಣಮ್ । । ೧೦೬ ಕರೋತಿ ಭಾಸ್ಕರಪ್ರೀತ್ಯೈ ಕಾರ್ತ್ತಿಕಂ ಮಾಸಮಾತ್ಮನಾ । ಪೂರ್ವೇ ವಯಸಿ ಯತ್ನೇನ ಜಾನತಾಽಜಾನತಾಪಿ ವಾ । । ೧೦೭ ಪಾಪಮಾಚರಿತಂ ತಸ್ಮಾದ್ಭಿದ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಅನೇನೈವ ವಿಧಾನೇನ ಮಾಸಿ ಮಾರ್ಗಶಿರೇ ಪುನಃ । । ೧೦೮ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಮರಕತಂ ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಭಗವತ್ಪ್ರೀಣನಾರ್ಥಾಯ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ಶೃಣುಷ್ವ ಮೇ । । ೧೦೯ ಮಧ್ಯೇ ವಯಸಿ ಯತ್ಪಾಪಂ ಯೋಷಿತಾ ಪುರುಷೇಣ ವಾ । ಕೃತಮಸ್ಮಾಚ್ಚ ತೇನೇಕ್ತೋ ವಿಮೋಕ್ಷಃ ಪರಮಾತ್ಮನಾ । । 1.116.೧೧೦ ತಥಾ ಚೈವೇಕಭಕ್ತಂ ತು ಯಸ್ತು ವಿಪ್ರಾಯ ಯಚ್ಛತಿ । ದಿವಾಕರಂ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಪೌಷೇ ಮಾಸಿ ಮಹೀಪತೇ । । ೧೧೧ ತತ್ತಚ್ಚ ಪ್ರೀಣಯತ್ಯರ್ಕಂ ವಾರ್ಧಿಕೇನೈವ ಯತ್ಕೃತಮ್ । ಸ ತಸ್ಮಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ರಾಜನ್ಪುಮಾನ್ಯೋಷಿದಥಾಪಿ ವಾ । । ೧೧೨ ತ್ರಿಮಾಸಿಕಂ ವ್ರತಮಿದಂ ಯಃ ಕರೋತಿ ನರೇಶ್ವರ । ಸ ಭಾನುಪ್ರೀಣನಾತ್ಪಾಪೈರ್ಲಘುಭಿಃ ಪರಿಮುಚ್ಯತೇ । । ೧೧೩ ದ್ವಿತೀಯೇ ವತ್ಸರೇ ರಾಜನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಚೋಪಪಾತಕೈಃ । ತದ್ವತ್ತೃತೀಯೇಽಪಿ ಕೃತಂ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶನಮ್ । । ೧೧೪ ವ್ರತಮೇತನ್ನರೈಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮಾಸೈರನುಷ್ಠಿತಮ್ । ತ್ರಿಭಿಃ ಸಂವತ್ಸರೈಶ್ಚೈವ ಪ್ರದದಾತಿ ಫಲಂ ನೃಣಾಮ್ । । ೧೧೫ ತ್ರಿಭಿರ್ಮಾಸೈರನುಷ್ಠಾನಾತ್ತ್ರಿವಿಧಾತ್ಪಾತಕಾನ್ನೃಪ । ತ್ರೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ದೇವಸ್ಯ ಮೋಚಯನ್ತಿ ಚ ವಾರ್ಷಿಕೈಃ । । ೧೧೬ ಯತಸ್ತತೋ ವ್ರತಮಿದಂ ವಿವಿಧಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್ । ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಶಮನಂ ಭಾಸ್ಕರಾರಾಧನೇ ಪರಮ್ । । ೧೧೭ ಸತ್ರಾಜಿತ ಉವಾಚ ಕತಮಾಯ 'ತು ವಿಪ್ರಾಯ ದಾತವ್ಯಂ ಭಕ್ತಿತೋ ಮುನೇ । ದ್ವಿತೀಯೇ ದ್ವಿಜಶಾರ್ದೂಲ ಕಥಯಸ್ವಾಖಿಲಂ ಮಮ । । ೧೧೮ ಪರಾವಸುರುವಾಚ ದೇಯೇ ಪುರಾಣವಿದುಷೇ ವಸ್ತ್ರೇ ವಿಪ್ರೋತ್ತಮಾಯ ಚ । ಶ್ರೂಯತಾಂ ಚಾಪಿ ವಚನಂ ಯದುಕ್ತಂ ಭಾಸ್ಕರೇಣ ಚ । । ಅರುಣಾಯ ಮಹಾಬಾಹೋ ಪೃಚ್ಛತೇ ಯತ್ಪುರಾ ನೃಪ । । ೧೧೯ ಉದಯಾಚಲಮಾರೂಢಂ ಭಾಸ್ಕರಂ ತಿಮಿರಾಪಹಮ್ । ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ನೂನಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । । 1.116.೧೨೦ ಕಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ತೇ ದೇವ ಪೂಜನೇ ಸನ್ತಿ ಸರ್ವದಾ । ಪುಷ್ಪಾದೀನಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಾಮಾರಾಧನವಿಧೌ ಸದಾ । । ಉಪರಾಗಾದಿವಸ್ತ್ರಾದೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಥಾ ರವೇ । । ೧೨೧ ಭಾಸ್ಕರ ಉವಾಚ ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ಕರವೀರಾಣಿ ತಥಾ ರಕ್ತಂ ಚ ಚನ್ದನಮ್ । ಗುಗ್ಗುಲಞ್ಚಾಪಿ ಧೂಪಾನಾಂ ನೈವೇದ್ಯೇ ಮೋದಕಾಃ ಪ್ರಿಯಾಃ । । ೧೨೨ ಪೂಜಾಕರೋ ಭೋಜಕಸ್ತು ಘೃತದೀಪಸ್ತಥಾ ಪ್ರಿಯಃ । ದಾನಂ ಪ್ರಿಯಂ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಚಕಾಯ ಪ್ರದೀಯತೇ । । ೧೨೩ ಮಾಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಚ ಯದ್ದಾನಂ ದೀಯತೇ ಮಾನವೈರ್ಭುವಿ । ವಾಚಕಾಯ೧ ತು ದಾತವ್ಯಂ ತನ್ಮಮ ಪ್ರೀತಯೇ ಖಗ । । ೧೨೪ ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾಮ್ಯಾಮಭಿಜ್ಞೋ ಯಸ್ತು ವಾಚಕಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೈ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರೀತಯೇ ಮಮ । । ೧೨೫ ಪೂಜಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ಸದಾ ವಿಪ್ರೇ ಪೂಜಿತೋಹಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ಭವಾಮಿ ಖಗಶಾರ್ದೂಲ ಯತಸ್ತ್ವಿಷ್ಟಃ ಸ ಮೇ ಸದಾ । । ೧೨೬ ವೇದವೀಣಾಮೃದಙ್ಗೈಶ್ಚ ನಾತಿಗನ್ಧವಿಲೇಪನೈಃ । ತಥಾ ಮೇ ಜಾಯತೇ ಪ್ರೀತಿರ್ಯಥಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಖಗೋತ್ತಮ । । ೧೨೭ ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಾನಿ ವಾಚ್ಯಮಾನಾನಿ ವಾಚಕೈಃ । ಅತಃ ಪ್ರಿಯೋ ವಾಚಕೋ ಮೇ ಪೂಜಾಕರ್ತಾ ಚ ಭೋಜಕಃ । । ೧೨೮ ಇತಿ ಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಸತ್ರಾಜಿತೋಪಾಖ್ಯಾನೇ ರವಿಪೂಜಾವಿಧಿವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಷೋಡಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಕೃಷ್ಣಾ, ಯಯಾತಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸತ್ರಾಜಿತ್ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಅಪಾರ ಬಲಶಾಲಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಭಾವ, ತೇಜಸ್ಸು, ಕಾಂತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ಧೈರ್ಯ, ಗಂಭೀರತೆ, ಉದಾರತೆ, ಯಶಸ್ಸು—allವು ತುಂಬಿದ್ದವು. ಬುದ್ಧಿ, ಶೌರ್ಯ, ಕವಿತ್ವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಶ್ರಯ—allವು ಅವನಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವನು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಅಲ್ಲ. ಅವನು ಸದಾ ಐದು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲಾರರು. ಅವನು ರುದ್ರ, ವಸುಗಳ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಕಮಲ, ಅಂಡಜ, ಆತ್ರೇಯ, ಗಾಂಗೆಯ, ಧಿಷಣ—allರ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಅವನು ಪವಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಕಾಮ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಕ್ತಿ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ವ್ಯಾಸ, ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ—allರ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸತ್ರಾಜಿತ್ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಹಿಮೆ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಭಾನು ದೇವರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುವ ತನಕ, ಅವನು ಆಳಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸತ್ರಾಜಿತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಪ್ತದ್ವೀಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಆಳಿದನು. ಅವನು ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡುವವನು ಅಲ್ಲ, ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಧರ್ಮಪಾಲಕರು ಇದ್ದರು. ಅವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಅಪರಿಮಿತ ಬಲದ ಸಚಿವರು ಇದ್ದರು. ಅವನಿಗೆ ಭಾನು ದೇವರ ಮೇಲೆ ಸಹಜ ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದಿತು. ಅವನು ರಕ್ತಚಂದನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಅವನ ಮಹಿಮೆ ನೋಡಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ 'ಈ ಸಂಪತ್ತು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೆ?' ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಸಿಗದೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞರನ್ನು ಕೇಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞರನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡಿದನು. 'ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿ' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು: 'ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾವು ನಿನ್ನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದವನಾಗಿದ್ದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ಧರ್ಮಸಂಶಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.' ಅವನ ಪತ್ನಿಯೂ ವಿನಯದಿಂದ ಹೇಳಿದಳು: 'ರಾಜನೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಸಹಜವಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ.' ಸತ್ರಾಜಿತ್ ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನನ್ನ ಸಂಶಯವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಈ ಸಂಪತ್ತು ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಕುತೂಹಲವಿದೆ.' ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ, ರಾಜನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದರು. ಪರಾವಸುರು ಹೇಳಿದರು: 'ರಾಜನೆ, ಈ ಸಂಪತ್ತು, ಪತ್ನಿ—allವು ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ಫಲ. ನೀನು ಹಿಂದೆ ಶೂದ್ರನಾಗಿದ್ದೆ, ಕ್ರೂರನಾಗಿದ್ದೆ, ಕುಷ್ಟರೋಗಿಯಾಗಿದ್ದೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದೆ. ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು, ಪತಿವ್ರತೆ, ಧೈರ್ಯವಂತಿ. ಆಕೆಯ ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಫಲ ಸಿಕ್ಕಿತು. ನೀನು ಬಡತನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗಲೂ ಆಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಳಿಲ್ಲ. ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಿ. ನೀನು ಭಾನು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದಿನವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಸ್ನಾನ, ಅಲಂಕಾರ—allವು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪತ್ನಿಯು ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಉಂಗುರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಳು. ನೀನು ದಿನವೂ ಭಾನು ದೇವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೆ. ಪಾಪಗಳು ಹಾಳಾದವು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಭಾನು ದೇವರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಯೋಗಿಗಳಂತೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ, ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದಾಗ, ಪತ್ನಿಯು ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದಳು. ಆಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಂತಿ ದೊರಕಿತು. ಈ ರೀತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿಮಗೆ ಈ ಮಹಿಮೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಭಾನು ದೇವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದವರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಹೂವು, ಧೂಪ, ದೀಪ, ವಸ್ತ್ರ, ಅಲಂಕಾರ—allವು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪವಿತ್ರ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾನು ದೇವರನ್ನು ನೃತ್ಯ, ಗಾನ, ಜಾಗರಣದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣ, ವೇದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸುವುದರಿಂದ ಭಾನು ದೇವರು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದವರಿಗೆ ಭಾನು ದೇವರು ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸೇವೆಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ರಾಜ್ಯ, ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರಿಂದ, ನೀನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾನು ದೇವರ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಯತ್ನಮಾಡು.'
ಪರಿಲೇಖವರ್ಣನಮ್ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ಭೂಯೋಽಪಿ ಕಥಯಸ್ವೇಮಾಂ ಕಥಾಂ ಸೂರ್ಯಸಮಾಶ್ರಿತಾಮ್ । ನ ತೃಪ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಶೃಣ್ವನ್ನೇತಾಂ ಕಥಾಂ ಮುನೇ । । ೧ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಕಥಾಂ ಪುಣ್ಯಾಂ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶಿನೀಮ್ । ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕಥಿತಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಲೋಕಕರ್ತೃಣಾ
ಶತಾನಿಕನು ಹೇಳಿದನು: ಮುನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕೇಳಿದ ಆ ಸೂರ್ಯನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಇಚ್ಛೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ. ನಾನು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ನಮೋಽಸ್ತು ಜ್ಞೇಯರೂಪಾಯ ಪ್ರಕಾಶೇ ಲಕ್ಷರೂಪಿಣೇ
ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು; ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.
ಸಂಸಾರಹೇತವೇ ಚೈವ ಸಂಧ್ಯಾಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಕೃತೇ ನಮಃ
ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದವನೇ, ಸಂಧ್ಯೆಯ ಬೆಳಕು, ಚಂದ್ರನ ಜ್ಯೋತಿ ನೀಡುವವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.
ಕ್ರಿಯತೇ ತ್ವತ್ಕರಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಜಲಾದೀನಾಂ ಪವಿತ್ರತಾ 1.123.
ನಿನ್ನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬೆಳಕು, ಕಣ್ಣುಗಳ ದೃಷ್ಟಿ, ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಅಥವಾ ಅರ್ಪಿಸುವ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಭಾಗವೇ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.
ತಾವದ್ಯಾವನ್ನ ಸಂಯೋಗೀ ಜಗತ್ಯತ್ರ ಭವಾಞ್ಛುಚಿಃ
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳು, ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಭಯಂಕರವಾದ ಬಲಯು, ಕತ್ತಿ, ಕುಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನವರು—ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ, ದೇವರೇ.
ಋಚೋಽಥ ಸಕಲಾ ಹ್ಯೇತಾ ಯಜೂಂಷಿ ತ್ವಂ ಜಗತ್ಪತೇ
ಯಾತ್ರೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು ನೀನೇ, ಯಾವಾಗಲೂ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವನು ನೀನೇ, ಪ್ರಪಂಚದ ಒಡೆಯನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ವರವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತರುವವನು.
ಋಙ್ಮಯಸ್ತ್ವಂ ಜಗನ್ನಾಥ ತ್ವಮೇವ ಚ ಯಜುರ್ಮಯಃ
ಓ ಜಗನ್ನಾಥ, ನೀನೇ ಋಗ್ವೇದದ ರೂಪವೂ, ನೀನೇ ಯಜುರ್ವೇದದ ಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ತ್ವಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಂ ಪರಂ ಚಾಪರಮೇವ ಚ
ನೀನೇ ಬ್ರಹ್ಮಣನ ಪರಮ ರೂಪವೂ, ಅಪರಮ ರೂಪವೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ನಿಮೇಷಕಾಷ್ಠಾದಿಮಯಃ ಕಾಲರೂಪಃ ಕ್ಷಯಾತ್ಮಕಃ
ನೀನೇ ಕ್ಷಣ, ಕ್ಷಾಣ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ರೂಪವಾದ ಕಾಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಇತ್ಥಂ ಸಂಸ್ತೂಯಮಾನಸ್ತು ದೇವೈರ್ದೇವರ್ಷಿಭಿಸ್ತಥಾ
ಈ ರೀತಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
ಯತ್ತಸ್ಯ ಋಙ್ಮಯಂ ತೇಜೋ ಭವಿತಾ ತೇನ ಮೇದಿನೀ
ಏಳು ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದೇವರೇ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಕಿರಣದಿಂದ ರಥವನ್ನು ಓಡಿಸುವ ರಥಿಕನೇ, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಕಿನ್ನರರು, ನಾಗರು, ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿಶಾಚರು, ಮಾನವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾಗೂ ಗುಹ್ಯಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಶಾತಿತಾಸ್ತೇಜಸೋ ಭಾಗಾ ಯೇ ಚ ಸ್ಯುರ್ದಶ ಪಂಚ ಚ
ನಿನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಿಮ, ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಸದಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಣಗಿಸುವವನು ನೀನೇ. ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಒಣಗುತ್ತದೆ.
ಚಕ್ರಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಸೂನಾಂ ಚ ಶಂಕರಸ್ಯ ಚ ದಾರುಣಮ್
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಕ್ರ, ವಸುಗಳ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಶಂಕರನ ಭಯಾನಕ ಆಯುಧ.
ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚಾಸುರಾರೀಣಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯುಗ್ರಾಣಿ ಯಾನಿ ವೈ 1.123.
ಇತರ ಅಸುರರ ಶತ್ರುಗಳ ಭಯಂಕರ ಆಯುಧಗಳು ಕೂಡ.
ತತಶ್ಚ ಷೋಡಶಂ ಭಾಗಂ ಬಿಭರ್ತಿ ಭಗವಾನ್ರವಿಃ
ಆಮೇಲೆ ಭಗವಂತನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ.
ತತಃ ಸುರೂಪದೃಗ್ಭಾನುರುತ್ತರಾನಗಮತ್ಕುರೂನ್
ನಂತರ ಸುಂದರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಭಾನು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಕುರುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.
ಇತ್ಯೇತನ್ನಿಖಿಲಂ ಭಾನೋಃ ಕಥಿತಂ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ
ಹೀಗೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಭಾನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಂವಾದೇ ಪರಿಲೇಖವರ್ಣನಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶತ್ಯುತ್ತರಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಇದರಿಂದ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಭಾಗದ ಏಳನೇ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ 'ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ವಿವರಣೆ' ಎಂಬ ಶತದ ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ವ್ಯೋಮ್ನಃ ಪರಂ ತಿಷ್ಠತಿ ಯಸ್ತು ಮಗ್ನಃ ಸ ಮುಚ್ಯತೇ ರುದ್ರ ಇಹಾಪಿ ದಿಂಡೀ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿ ಇರುವವನು, ಆಳಾಗಿ ನಿಂತವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು ದಿಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಪುರಾ ಬ್ರಹ್ಮಶಿರಃ ಕಿಲಾಸೌ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ತತ್ತಸ್ಯ ಶಿರಃಕಪಾಲಮ್
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆ ತಲೆಯ ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದನು.
ಉಪಲೇಪನಸ್ನಾಪನಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನಮ್ ಅರುಣ ಉವಾಚ ಕಿಮರ್ಥಂ ಭೋಜಕಸ್ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರಿಯೋ ದೇವೇಶ ಕಥ್ಯತಾಮ್ । ನಾನ್ಯೇ ವಿಪ್ರಾದಯೋ ವರ್ಣಾ ದೇವತಾಯತನೇಷು ವೈ । । ೧ ಕಶ್ಚಾಯಂ ಭೋಜಕೋ ದೇವ ಕಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಕಿಮಾತ್ಮಕಃ । ವರ್ಣತಶ್ಚಾಸ್ಯ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಕರ್ಮ ಚಾಸ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ । । ೨ ಆದಿತ್ಯ ಉವಾಚ ಸಾಧು ಪೃಷ್ಟೋಽಸ್ಮಿ ಭದ್ರಂ ತೇ ವೈನತೇಯ ಮಹಾಮತೇ । ಶೃಣುಷ್ವೈಕಮನಾಃ ಸರ್ವಂ ಗದತೋ ಮಮ ಖೇಚರ । । ೩ ವಿಪ್ರಾದಯಸ್ತು ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ವರ್ಣಾಃ ಕಶ್ಯಪನನ್ದನ । ತೇ ಪೂಜಯನ್ತಿ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧಾಸಮನ್ವಿತಾಃ । ।೪ ದೇವಾಲಯೇಷು ಯೇ ವಿಪ್ರಾಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಮಾಂ ಪೂಜಯನ್ತಿ ಹಿ । ಅನ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವತಾವೃತ್ತ್ಯಾ ತೇ ಸ್ಯುರ್ದೇವಲಕಾಃ ಖಗ । । ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾನ್ಮಹ್ಯಂ ಭೋಜಕೋ ದಯಿತಃ ಸದಾ । । ೫ ವರ್ಣತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚಾಯಂ ಸ್ವಾನುಷ್ಠಾನಪರೋ ಯದಿ । ಅನುಷ್ಠಾನವಿಹೀನೋ ಹಿ ನರಕಂ ಯಾತ್ಯಸಂಶಯಮ್ । । ೬ ನ ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಭೋಜಕೈಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಕಂ ಕರ್ಮ ಕದಾಚನ । ಮಯಾಸೌ ನಿರ್ಮಿತಃ ಪೂರ್ವಂ ತೇಜಸಾ ಸ್ವೇನ ವೈ ಖಗ । । ೭ ಪೂಜಾರ್ಥಮಾತ್ಮನೋ ನೂನಂ ಕರ್ಮ ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಪ್ರಿಯವ್ರತಸುತೋ ರಾಜಾ ಶಾಕದ್ವೀಪೇ ಮಹಾಮತಿಃ । । ೮ ತೇನ ಮೇ ಕಾರಿತಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಮಾನಪ್ರತಿಮಂ ಗೃಹಮ್ । ತಸ್ಮಿನ್ದ್ವೀಪೇ ತದಾತ್ಮೀಯೇ ದಿವ್ಯಂ ಶಿಲಾಮಯಂ ಮಹತ್ । । ೯ ಸ ಮದರ್ಚಾಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಕಾಞ್ಚನೀಂ ಲಕ್ಷಣಾನ್ವಿತಾಮ್ । ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನಾಯ ವೈ ತಸ್ಯಾಶ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ಸುವ್ರತಃ । । 1.117.೧೦ ಕೃತಮಾಯತನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತೇನೇಯಂ ಪ್ರತಿಮಾ ಕೃತಾ । ಕೋ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯಿತಾ ದೇವಮರ್ಕಂ ಶುಭಾಲಯೇ । । ೧೧ ಏವಂ ಸಞ್ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ತು ಜಗಾಮ ಶರಣಂ ಮಮ । ಭಕ್ತಿಂ ತಸ್ಯ ಚ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ಖಗಾಹಂ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯ ತು । । ೧೨ ಗತೋಽಹಂ ದರ್ಶನಂ ತಸ್ಯ ಉಕ್ತಞ್ಚಾಪಿ ಮಯಾ ಖಗ । ಕಿಂ ಚಿನ್ತಯಸಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಕುತಶ್ಚಿಂತಾ ಸಮಾಗತಾ । । ೧೩ ಬ್ರೂಹಿ ಯತ್ತೇ ಹೃದಿ ಪ್ರೌಢಂ ಚಿನ್ತಾಕಾರಣಮಾಗತಮ್ । ಸಂಪಾದಯಿಷ್ಯೇ ತತ್ಸರ್ವಂ ವಿಮನಾ ಭವ ಮಾ ನೃಪ । । ೧೪ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಕರಮಪಿ ಕರಿಷ್ಯೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಮಯಾ ರಾಜಾ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । । ೧೫ ದ್ವೀಪೇಽಸ್ಮಿನ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಕೃತಮಾಯತನಂ ತವ । ಮಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಜಗನ್ನಾಥ ತಥೇಯಂ ಪ್ರತಿಮಾ ಕೃತಾ । । ೧೬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಕಾರಯೇದ್ಯಸ್ತು ತವ ದೇವಾಲಯೇ ಖಗ । ಯತ್ರ ಸನ್ತಿ ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾ ದ್ವೀಪೇಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಾದಯಃ । । ೧೭ ತೇ ಮಯೋಕ್ತಾ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತವ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ । ನ ಚಾಪ್ಯರ್ಚಾಂ ಜಗನ್ನಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚಾತ್ರ ವಿದ್ಯತೇ । । ೧೮ ತೇನೇಯಮಾಗತಾ ಚಿನ್ತಾ ಹೃದಿ ಶಲ್ಯಂ ತಯಾರ್ಪಿತಮ್ । ತತೋ ಮಯೋಕ್ತೋ ರಾಜಾಽಸೌ ವೈನತೇಯ ವಚಃ ಶುಭಮ್ । । ೧೯ ಏವಮೇತನ್ನ ಸಂದೇಹೋ ಯಥಾತ್ಥ ತ್ವಂ ನರಾಧಿಪಃ । ಕ್ಷತ್ರಿಯಾದಿತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾ ದ್ವೀಪೇಽಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । । 1.117.೨೦ ತೇ ಚ ನಾರ್ಹನ್ತಿ ಮೇ ಪೂಜಾಂ ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಕದಾಚನ । ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಶ್ರೇಯಸೇ ರಾಜನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಾತ್ಮನಸ್ತಥಾ । । ೨೧ ಸೃಜಾಮಿ ಪ್ರಥಮಂ ವರ್ಣಂ ಭಗ(ಮಗ?)ಸಂಜ್ಞಮನೌಪಮಮ್ । ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತಮಹಂ ವೀರ ರಾಜಾನಂ ಖಗಸತ್ತಮ । । ೨೨ ಜಗಾಮ ಪರಮಾಂ ಚಿನ್ತಾಂ ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಯೇ । ಅಥ ಮೇ ಚಿನ್ತಯಾನಸ್ಯ೧ ಸ್ವಶರೀರಾದ್ವಿನಿಃಸೃತಾಃ । । ೨೩ ಶಶಿಕುನ್ದೇನ್ದುಸಂಕಾಶಾಃ ಸಂಖ್ಯಯಾಷ್ಟೌ ಮಹಾಬಲಾಃ । ಪಠನ್ತಿ ಚತುರೋ ವೇದಾನ್ಸಾಂಗೋಪನಿಷದಃ ಖಗ । । ೨೪ ಕಾಷಾಯವಾಸಸಃ ಸರ್ವೇ ಕರಣ್ಡಾಮ್ಬುಜಧಾರಿಣಃ । ಲಲಾಟಫಲಕಾದ್ದ್ವೌ ತು ದ್ವೌ ಚಾನ್ಯೌ ವಕ್ಷಸಸ್ತಥಾ । । ೨೫ ಚರಣಾಭ್ಯಾಂ ತಥಾ ದ್ವೌ ತು ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವೌ ತಥಾ ಖಗ । ಅಥ ತೇ ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಣತಕನ್ಧರಾಃ । । ೨೬ ಪಿತರಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಮಾಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರುವನ್ । ತಾತ ತಾತ ಮಹಾದೇವ ಲೋಕನಾಥ ಜಗತ್ಪತೇ । । ೨೭ ಕಿಮರ್ಥಂ ಭವತಾ ಸೃಷ್ಟಾ ವಯಂ ದೇವಸ್ಯ ದೇಹತಃ । ಬ್ರೂಹಿ ಸರ್ವಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮ ಆದೇಶಂ ಭವತೋಽಖಿಲಮ್ । । ೨೮ ಪಿತಾಸ್ಮಾಕಂ ಭವಾನ್ದೇವೋ ವಯಂ ಪುತ್ರಾ ನ ಸಂಶಯಃ । ಇತ್ಯುಕ್ತವನ್ತಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಮಯೋಕ್ತಾ ದೇವಸಮ್ಭವಾಃ । । ೨೯ ಪ್ರಿಯವ್ರತಸುತೋ ಯೋಯಮಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಥ । ಸ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತೋ ಮಯಾ ರಾಜಾ ಶಾಕದ್ವೀಪಾಧಿಪಃ ಖಗ । । 1.117.೩೦ ಯ ಏತೇ ಮತ್ಸುತಾ ರಾಜನ್ನರ್ಘ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತ್ತಮಾಃ । ಕಾರಯನ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಮೇ ಸರ್ವೈರೇಭಿರ್ಮಹೀಪತೇ । । ೩೧. ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತು ಮಮಾರ್ಚಾಯಾಂ ನರಾಧಿಪ । ಪಶ್ಚಾದಾಯತನಂ ಸರ್ವಮೇಷಾಮರ್ಪಯ ಪೂಜನೇ । । ೩೨ ಏತೇ ಮತ್ಪೂಜನೇ ಯೋಗ್ಯಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸು ಚ ಸರ್ವಶಃ । ಸಮಾಪ್ಯ ನ ಪ್ರಹರ್ತವ್ಯಂ ಭೋಜಕೇಭ್ಯಃ ಕದಾಚನ । । ೩೩ ಸರ್ವಮಾಯತನಾರ್ಥಂ ತು ಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಾದಿಕಂ ಚ ಯತ್ । ಧನಧಾನ್ಯಾದಿಕಂ ರಾಜನ್ಯನ್ಮಮಾಯತನೇ ಭವೇತ್ । । ೩೪ ತತ್ಸರ್ವಂ ಭೋಜಕೇಭ್ಯಸ್ತು ದಾತವ್ಯಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಧನಧಾನ್ಯಸುವರ್ಣಾದಿ ಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಾದಿಕಂ ಚ ಯತ್ । । ಯನ್ಮದೀಯಂ ಭವೇತ್ಕಿಞ್ಜಿದ್ಗ್ರಾಮೇ ವಾ ನಗರೇ ಕ್ವಚಿತ್ । । ೩೫ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಮದೀಯಸ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ । ಅಧಿಪಾ ಭೋಜಕಾಃ ಸರ್ವೇ ನಾನ್ಯೇ ವಿಪ್ರಾದಯೋ ನೃಪ । । ೩೬ ಯಥಾಧಿಕಾರೀ ಪುತ್ರಸ್ತು ಪಿತೃದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ವೈ ಭವೇತ್ । ತಥಾ ಮದೀಯವಿತ್ತಸ್ಯ ಭೋಜಕಾಃ ಸ್ಯುರ್ನ ಸಂಶಯಃ । । ೩೭ ಇತ್ಯುಕ್ತೇನ ಮಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ತಥಾ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತಿತಮ್ । ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತು ದತ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಸ್ವಮೇವ ಹಿ । । ಭೋಜಕೇಭ್ಯಃ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ ತತೋ ಹರ್ಷಮವಾಪ್ತವಾನ್ । । ೩೮ ಏವಮೇತೇ ಮಯಾ ಸೃಷ್ಟಾ ಭೋಜಕಾ ಗರುಡಾಗ್ರಜ । ಅಹಮಾತ್ಮಾ ತತೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಸರ್ವೇ ಸುಮನಸಸ್ತಥಾ । । ೩೯ ಮತ್ಪುತ್ರೇಣ ಸಮಾ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ತಥಾ ಮಮ ಹಿತಾಃ ಸದಾ । ತಸ್ಮಾತ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ನ ಹರ್ತವ್ಯಂ ಕದಾಚನ । । 1.117.೪೦ ಭೋಜಕಸ್ಯ ಹರೇದ್ಯಸ್ತು ಲೋಭಾದ್ದ್ವೇಷಾತ್ತಥಾಪಿ ವಾ । ಸ ಯಾತಿ ನರಕಂ ಘೋರಂ ತಾಮಿಸ್ರಂ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ । । ೪೧ ತಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಾಮಾದಿಕಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಮ ವಿದ್ಯತೇ । ತತ್ಸರ್ವಂ ಭೋಜಕಸ್ವಂ ಹಿ ಪಿತೃಪರ್ಯಾಗತಂ ಮಮ । । ೪೨ ಭೋಜಕಶ್ಚ ಭವೇದ್ಯಾದೃಕ್ತತ್ತೇ ವಚ್ಮಿ ಖಗೇಶ್ವರ । ಮಮಾಜ್ಞಾಂ ಪಾಲೇಯದ್ಯಸ್ತು ಸ್ವಾನುಷ್ಠಾನಪರಃ ಸದಾ । । ೪೩ ವೇದಾಧಿಗಮನಂ ಪೂರ್ವಂ ದಾರಸಂಗ್ರಹಣಂ ತಥಾ । ಅಭ್ಯಙ್ಗಧಾರಣಂ ನಿತ್ಯಂ ತಥಾ ತ್ರಿಷವಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । । ೪೪ ಪಞ್ಚಕೃತ್ವಃ ಸದಾ ಪೂಜ್ಯೋ ಹ್ಯಹಂ ರಾತ್ರೌ ದಿನೇ ತಥಾ । ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇದಾನಾಂ ನಿನ್ದಾ ಕಾರ್ಯಾ ನ ವೈ ಕ್ವಚಿತ್ । । ೪೫ ನಾನ್ಯಾದೇವಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತು ಕಾರ್ಯಾ ವೈ ಭೋಜಕೇನ ತು । ಮಮಾಪಿ ಚ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾ ತೇನ ಏಕಾಕಿನಾ ಕ್ವಚಿತ್ । । ೪೬ ಸರ್ವಮೇವ ನಿವೇದ್ಯಾನ್ನಂ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ಭೋಜಕಃ ಸದಾ । ನ ಭುಞ್ಜೀತ ಗೃಹಂ ಗತ್ವಾ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಗರುಡಾಗ್ರಜ । । ೪೭ ಶೂದ್ರೋಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸದಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಹಿ ಭೋಜಕೈಃ । ಯೇಽಶ್ನನ್ತಿ ಭೋಜಕಾ ನಿತ್ಯಂ ಶೂದ್ರಾನ್ನಂ ಶೂದ್ರವೇಶ್ಮನಿ । । ೪೮ ತೇ ವೈ ಪೂಜಾಫಲಂ ಚಾತ್ರ ಕಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಖೇಚರ । ಗತ್ವಾ ಗೃಹಂ ತು ಶೂದ್ರಸ್ಯ ನ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ಕದಾಚನ । । ೪೯ ಗೃಹಾಗತಂ ಚ ಶೂದ್ರಾನ್ನಂ ತಚ್ಚ ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ । ಆಧ್ಮಾತವ್ಯೋಮ್ಬುಜೋ ನಿತ್ಯಂ ಭೋಜಕೇನಾಗ್ರತೋ ಮಮ । । 1.117.೫೦ ಸಕೃತ್ಪ್ರವಾದಿತೇ ಶಂಖೇ ಮಮ ಪ್ರೀತಿರ್ಹಿ ಜಾಯತೇ । ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ನಾತ್ರ ಸನ್ದೇಹಃ ಪುರಾಣಶ್ರವಣಂ ತಥಾ । । ೫೧ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಂಖಃ ಸದಾ ವಾದ್ಯೋ ಭೋಜಕೇನ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ತಸ್ಯೇಯಂ ಪರಮಾ ವೃತ್ತಿರ್ನೈವೇದ್ಯಂ ಯನ್ಮದೀಯಕಮ್ । । ೫೨ ನಾಭೋಜ್ಯಂ ಭುಞ್ಜತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇನೈತೇ ಭೋಜಕಾ ಮತಾಃ । ಮಗಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತಿ ತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇನ ತೇ ಮಗಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । । ೫೩ ಭೋಜಯನ್ತಿ ಚ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಂ ತೇನ ತೇ ಭೋಜಕಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಅಭ್ಯಙ್ಗಂ ಚ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪ್ರಾಯಂ ಶುದ್ಧಿಕರಂ ಪರಮ್ । । ೫೪ ಅಭ್ಯಙ್ಗಹೀನೋ ಹ್ಯಶುಚಿರ್ಭೋಜಕಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ । ಯಸ್ತು ಮಾಂ ಪೂಜಯೇದ್ವೀರ ಅಭ್ಯಙ್ಗೇನ ವಿನಾ ಖಗ । । ೫೫ ನ ತಸ್ಯ ಸನ್ತತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವೈ ನ ಚಾಹಂ ಪ್ರೀತಿಮಾನ್ಭವೇ
ಅರುಣನು ಕೇಳಿದನು: 'ದೇವದೇವಾ, ಭೋಜಕನು ನಿಮಗೆ ಯಾಕೆ ಪ್ರಿಯ? ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಥವಾ ವರ್ಣದವರು ಯಾಕೆ ಅಲ್ಲ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆದಿತ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೀಯೆ, ವಿನತೆಯ ಮಗನೆ! ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ವರ್ಣದವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುವವರು ದೇವಲಕರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೋಜಕನು ನನಗೆ ಸದಾ ಪ್ರಿಯ. ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕರ್ತವ್ಯವಿಲ್ಲದವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಭೋಜಕರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಾರದು. ಅವನು ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತನು. ಪೂಜೆಗೆ ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ಮಗ, ಶಾಕದ್ವೀಪದ ರಾಜನು. ಅವನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದನು. 'ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು?' ಎಂದು ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಶಾಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವನಿಗೆ ಚಿಂತೆಯಾಯಿತು. ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ, 'ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಹೇಳು, ನಾನು ನೆರವಾಗುತ್ತೇನೆ' ಎಂದೆನು. ಅವನ ಚಿಂತೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಎಂಟು ಮಹಾತ್ಮರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಅವರು ವೇದಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ತಿಳಿದವರು, ಕಾಶಾಯವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳು, ಕರಂಡ, ಕಮಲ ಹಿಡಿದವರು. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಂದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, 'ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೀ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ನಾನು ಹೇಳಿದೆ: 'ನೀವು ಶಾಕದ್ವೀಪದ ರಾಜನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ನನ್ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.' 'ನೀವು ನನ್ನ ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರು, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರು. ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ದೇವಾಲಯದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ನಿಮಗೆ.' 'ದೇವಾಲಯದ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ—allವು ಭೋಜಕರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಇತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.' 'ಹೆಗ್ಗಣನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಆಸ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೋ, ಹೀಗೇ ಭೋಜಕರಿಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.' 'ಯಾರು ಭೋಜಕರಿಗೆ ಹಕ್ಕು ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.' 'ಭೋಜಕರು ಈ ರೀತಿ ಇರಬೇಕು: ವೇದ ಅಧ್ಯಯನ, ವಿವಾಹ, ಅಭ್ಯಂಗ, ತ್ರಿಶವಣ—allವು ಮಾಡಬೇಕು.' 'ನಾನು ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಬಾರಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದೇವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೇದ—ಇವುಗಳ ನಿಂದನೆ ಮಾಡಬಾರದು.' 'ಭೋಜಕರು ಬೇರೆ ದೇವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಬಾರದು, ನನ್ನದೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.' 'ಅವರು ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಶೂದ್ರರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಊಟ ಮಾಡಬಾರದು.' 'ಶೂದ್ರರ ಊಟವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಶೂದ್ರರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ ಪೂಜೆಯ ಫಲ ಸಿಗದು.' 'ಶಂಖವನ್ನು ಊದಬೇಕು, ಪುರಾಣಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಶಂಖವನ್ನು ಊದಿದರೆ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ.' 'ಭೋಜಕರು ಶುದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು, ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಭ್ಯಂಗವಿಲ್ಲದ ಭೋಜಕರು ಅಶುದ್ಧ.' 'ಯಾರು ಅಭ್ಯಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲ.'
ಮುಣ್ಡನಂ ಶಿರಸಾ ಕಾರ್ಯಂ ಶಿಖಾ ಧಾರ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । । ೫೬ ನಕ್ತಂ ಚಾದಿತ್ಯದಿವಸೇ ತಥಾ ಷಷ್ಠ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್ । ಸಪ್ತಮ್ಯಾಮುಪವಾಸಸ್ತು ಮಮ ಸಂಕ್ರಮಣೇ ತಥಾ । । ೫೭ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಭೋಜಕೇನೈವ ಮತ್ಪ್ರೀತ್ಯೈ ಗರುಡಾಗ್ರಜ । ತ್ರಿಕಾಲಂ ಚಾಪಿ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಜಪೇದ್ವಾಚಾ ಪುರೋ ಮಮ । । ೫೮ ಮುಖಮಾವೃತ್ಯ ಯತ್ನೇನ ಪೂಜನೀಯೋಽಹಮಾದರಾತ್ । ಮೌನಂ ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ದೂರತಃ । । ೫೯ ಶೂದ್ರೇಭ್ಯೋ ಯಸ್ತು ವೈಶ್ಯೇಭ್ಯೋ ಲೋಭಾತ್ಕಾಮಾತ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ನಿರ್ಮಾಲ್ಯಂ ಮಮ ವೈ ವತ್ಸ ಸ ಯಾತಿ ನರಕಂ ಧ್ರುವಮ್ । । 1.117.೬೦ ಲೋಭಾದ್ವೈ ಭೋಜಕೋ ಯಸ್ತು ಮತ್ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಖಗಾಧಿಪ । ಯಚ್ಛತೇನ್ಯಸ್ಯ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಮಯ್ಯನಾರೋಪ್ಯ ಖೇಚರ । । ೬೧ ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಮೇ ಪರಃ ಶತ್ರುಃ ಸ ಮಾಮರ್ಹೋ ನ ಚಾರ್ಚಿತುಮ್ । ನಿರ್ಮಾಲ್ಯಂ ಮಮ ದೇಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಷು ವೈ ನೃಷು । । ೬೨ ನೈವೇದ್ಯಂ ಯನ್ಮದೀಯಂ ತು ತದಶ್ನೀಯಾತ್ಸದೈವ ಹಿ । ತೇನಾಸೌ ಶುದ್ಧ್ಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಹವಿಷ್ಯಾನ್ನಸಮಂ ತಥಾ । । ೬೩ ತತ್ಕ್ಷಣಾದುತ್ಕ್ಷಿಪೇದ್ಯಸ್ತು ಮಮಾಂಗಾತ್ಪುಷ್ಪಮೇವ ಹಿ । ನಾನ್ಯಸ್ಯ ದೇಯಂ ನೈವೇದ್ಯಂ ಮದೀಯಮುದಕೇ೨ ಕ್ಷಿಪೇತ್ । । ೬೪ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಸಮಂ ತಸ್ಯ ಮನ್ಮತಂ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಮಮಾಙ್ಗಲಗ್ನಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗನ್ಧಂ ಪುಷ್ಪಮಥಾಪಿ ವಾ । । ೬೫ ದಾತವ್ಯಂ ನ ಚ ವೈಶ್ಯಾಯ ನ ಶೂದ್ರಾಯ ಕದಾಚನ । ಆತ್ಮನಾ ತದ್ಗ್ರಹೀತವ್ಯಂ ನ ವಿಕ್ರೇಯಂ ಕಥಞ್ಚನ । । ೬೬ ಯಸ್ತು ನಾರೋಪ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಅವ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಮಮೋಪರಿ । ಯಃ ಕಶ್ಚಿದಾಹರೇಲ್ಲೋಕೇ ಸ ಯಾತಿ ನರಕಂ ಧ್ರುವಮ್ । । ೬೭ ಸ್ನಪನಂ ಮಮ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯಂ ಪಾವಕಂ ಯಸ್ತು ಲಙ್ಘಯೇತ್ । ಸ ನರೋ ನರಕಂ ಯಾತಿ ಸರೌದ್ರಂ ರೌರವಂ ಖಗ । । ೬೮ ಭೋಜಕೇನ ಸದಾ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ನಪನಂ ಮೇ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಯಥಾ ನ ಲಙ್ಘಯೇತ್ಕಶ್ಚಿದ್ಯಥಾ ಶ್ವಾ ನಾಪಿ ಭಕ್ಷಯೇತ್ । । ೬೯ ಯದ್ಯಯತ್ನಪರಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಭೋಜಕಃ ಸ್ನಪನಂ ಮಮ । ಯಥಾ ವೈ ಲಙ್ಘಿತಮತಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯತಾಂ ಚ ಖಗಾಧಿಪ । । 1.117.೭೦ ಸ ಯಾತಿ ನರಕಂ ರೌದ್ರಂ ತಾಮಿಶ್ರಂ ನಾಮ ನಾಮತಃ । ಏಕಭಕ್ತಂ ಸದಾ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ನಾನಂ ತ್ರೈಕಾಲಮೇವ ಹಿ । । ೭೧ ತ್ರಿಚೈಲಂ ಪರಿವರ್ತೇತ ಭವಿತವ್ಯಂ ದಿನೇದಿನೇ । ಪೂಜಾಕಾಲೇಽರ್ಘಕಾಲೇ ಚ ಕ್ರೋಧಸ್ತ್ಯಾಜ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । । ೭೨ ಅಮಾಂಗಲ್ಯಂ ನ ವಕ್ತವ್ಯಂ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಚ ಶುಭಂ ತದಾ । ಈದೃಗ್ಭೂತೋ ಭೋಜಕೋ ಮೇ ಪ್ರೇಯಾನ್ ಪೂಜಾಕರಃ ಸದಾ । । ೭೩ ಸನ್ಮಾನ್ಯಃ ಪೂಜನೀಯಶ್ಚ ವಿಪ್ರಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸ್ಮ್ಯಹಮ್ । ಯಃ ಕರೋತ್ಯವಮಾನಂ ತು ವೃತ್ತಿರೂಪಂ ತು ಭೋಜಕೇ । । ೭೪ ತಸ್ಯಾಹಂ ರೋಷಮೇತ್ಯಾಶು ಕುಲಂ ಹನ್ಮಿ ಸಮನ್ತತಃ । ಪ್ರಿಯೋ ಮೇ ಭೋಜಕೋ ನಿತ್ಯಂ ಯಥಾ ತ್ವಂ ವಿನತಾಸುತ । । ೭೫ ಉಪಲೇಪನಕರ್ತಾ ಚ ಸಮ್ಮಾರ್ಜನಪರಶ್ಚ ಯಃ । । ಪರಾವಸುರುವಾಚ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಭಗವಾನ್ಭಾನುರ್ಬಭ್ರಾಮ ರಥಮಾಸ್ಥಿತಃ । । ೭೬ ಅರುಣೋಽಪಿ ತಥಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮುದಯಾ ಪರಯಾ ನೃಪಃ । ಪೂಜ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹಾರಾಜ ಭೋಜಕಸ್ತು ಮಹೀಪತೇ । । ೭೭ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಂ ವಾಚಕಾಯ ದ್ವಿತೀಯಮಶನಂ ನರೈಃ । । ೭೮ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಇತ್ಥಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ರಾಜಾ ತು ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮಾತ್ಮನಃ । ಪುರಾತನಂ ಮಹಾಬಾಹುರ್ಮುದಮಾಪ ಮಹೀಪತಿಃ । ।೭೯ ಯದ್ಯದಾಯತನಂ ಭಾನೋಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪಶ್ಯತೇ ನೃಪಃ । ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಕಾರಯತಿ ಉಪಲೇಪನಮಾದರಾತ್ । । 1.117.೮೦ ಭಾರ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಪಿ ಸುಶ್ರೋಣಿ ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣಮಾದರಾತ್ । ವಾಚಕೇ ವೇತನಂ ದತ್ತ್ವಾ ಭಾನೋರ್ದೇವಸ್ಯ ಮನ್ದಿರೇ । । ೮೧ ಇತ್ಥಂ ರಾಜಾ ಸಪತ್ನೀಕಃ ಪೂಜ್ಯ ಭಕ್ತ್ಯಾ ದಿವಾಕರಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತಾವುಭೌ ಪರಾಂ ಪ್ರೀತಿಂ ಗತಿಂ ಚಾನುತ್ತಮಾಂ ತಥಾ । । ೮೨ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪ ಉಪಲೇಪನಸ್ನಾಪನಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಬೇಕು. ಸೂರ್ಯನ ದಿನವಾದ ಭಾನುವಾರ ಮತ್ತು ಆರನೇ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಭೋಜಕನೇ ಮಾಡಬೇಕು, ಗರುಡನ ಮಗನೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಮುಖವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಭೋಜಕನು ಸದಾ ಮೌನವಾಗಿರದೆ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಲೋಭದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾಮದಿಂದ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ನನ್ನ ನರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಖಂಡಿತ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಭೋಜಕನು ಲೋಭದಿಂದ ನನ್ನ ಹೂವನ್ನು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅವನು ನನ್ನ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ನನ್ನ ನರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕೊಡುವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸದಾ ತಾನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಹವಿಷ್ಯ ಅನ್ನದಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಲಗ್ನವಾದ ಹೂವು ಅಥವಾ ಗಂಧವನ್ನು ವೈಶ್ಯ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು, ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಾರದು. ಯಾರಾದರೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೂವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸದೆ, ಅವ್ಯಂಗವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅವನು ಖಂಡಿತ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಸ್ನಾನದ ನರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಲಂಗನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ರೌರವನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಭೋಜಕನು ಸದಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು, ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಲಂಗನ ಮಾಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ನಾಯಿಯೂ ಅದನ್ನು ತಿನ್ನಬಾರದು. ಭೋಜಕನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸದೆ ಲಂಗನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ರೌದ್ರ ತಾಮಿಸ್ರ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಭೋಜಕನು ಸದಾ ಏಕಭುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು, ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿದಿನ ಮೂರು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಘ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು. ಅಮಾಂಗಲ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು, ಶುಭವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು. ಇಂತಹ ಭೋಜಕನೇ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು, ಸದಾ ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನು. ಅವನನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಭೋಜಕನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಕುಲವನ್ನು ನಾನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಭೋಜಕನು ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯನು, ಹೇ ವಿನತೆಯ ಮಗನೆ. ಉಪಲೇಪನ ಮಾಡುವವನು, ಸಮ್ಮಾರ್ಜನ ಮಾಡುವವನು ಕೂಡ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯರು.
ದೀಪದಾನಫಲವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ದೀಪಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ನರೋ ಭಾನೋರಾಯತನೇ ತು ಯಃ । ತೇಜಸಾ ರವಿಸಂಕಾಶಃ ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲಂ೧ ಲಭೇತ್ । । ೧ ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಕೌಮಾರೇ ಮಾಸಿ ದೀಪಕಮ್ । ದತ್ವಾ ಫಲಮವಾಪ್ನೋತಿ ಯದನ್ಯೇನ ನ ಲಭ್ಯತೇ । । ೨ ಕೃಷ್ಣಕೃಷ್ಣಾತ್ರ ತೇ ವಚ್ಮಿ ಸಂವಾದಂ ಪಾಪನಾಶನಮ್ । ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ ಭದ್ರಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । । ೩ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪುರೀ ರಮ್ಯಾ ನಾಮ್ನಾ ಮಾಹಿಷ್ಮತೀ ಪುರಾ । ತಸ್ಯಾಮಾಸೀದ್ದ್ವಿಜಃ ಕೃಷ್ಣ ನಾಗಶರ್ಮೇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ । ।೪ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಶತಂ ಜಾತಂ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ । ತೇಷಾಂ ಕನಿಷ್ಠೋ ಭದ್ರಸ್ತು ತತ್ಪುತ್ರಾಣಾಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ । । ೫ ಸ ಚ ನಿತ್ಯಂ ಜಗದ್ಧಾತುರ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಭಾಸ್ವತಃ । ದೀಪವರ್ತಿಪರಸ್ತದ್ವತ್ತೈಲಾದ್ಯಾಹರಣೋದ್ಯತಃ । । ೬ ಭಾನೋರಾಯತನೇ ತಸ್ಯ ಸಹಸ್ರಂ ಭಾರ್ಗವೀಪ್ರಿಯ । ಪ್ರದೀಪಾನಾಂ ತು ಜಜ್ವಾಲ ದಿವಾರಾತ್ರಮನಿನ್ದಿತಮ್ । ।೭ ತಸ್ಯ ದೀಪ್ತ್ಯಾ ಪರಾಭೂತಾಸ್ತಸ್ಯ ಲಾವಣ್ಯಧರ್ಷಿತಾಃ । ಸರ್ವೇ ತೇ ಭ್ರಾತರೋ ಭದ್ರಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುರಿದಮಾದರಾತ್ । । ೮ ಭೋ ಭದ್ರ ವದ ವೈ ಭ್ರಾತರ್ಭದ್ರಂ ತೇಸ್ತು ಸದಾ ದ್ವಿಜ । ಕೌತೂಹಲಪರಾಃ ಸರ್ವೇ ಯತ್ಪೃಚ್ಛಾಮಸ್ತದುಚ್ಯತಾಮ್ । । ೯ ತೇಷಾಂ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭದ್ರೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ । ವಿಷಯೇ ಸತಿ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಯನ್ಮಯಾ ತದಿಹೋಚ್ಯತಾಮ್ । । 1.118.೧೦ ನಾಹಂ ಮತ್ಸರಯುಕ್ತೋ ವೈ ನ ಚ ರಾಗಾದಿದೂಷಿತಃ । ಭವನ್ತೋ ಮಮ ಸರ್ವೇ ವೈ ಭ್ರಾತರೋ ಗುರವಸ್ತಥಾ । । ೧೧ ಕಥಂ ನ ಕಥಯಾಮ್ಯೇಷ ಭವತಾಂ ಪುತ್ರಸಮ್ಮಿತಃ । ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರುವನ್ತು ಮಾಂ ಸರ್ವೇ ಭ್ರಾತರೋ ಯದ್ವಿವಕ್ಷಿತಮ್ । । ೧೨ ಭ್ರಾತರ ಊಚುಃ ನ ತಥಾ ಪುಷ್ಪಧೂಪೇಷು ನ ತಥಾ ದ್ವಿಜಪೂಜನೇ । ಸುಪ್ರಯತ್ನಂ ತು ಪಶ್ಯಾಮೋ ಭಾನೋರಾಯತನೇ ಪರಮ್ । । ೧೩ ಯಥಾಹನಿ ತಥಾ ರಾತ್ರೌ ಯಥಾ ರಾತ್ರೌ ತಥಾಹನಿ । ತವ ದೀಪಪ್ರದಾನಾಯ ಯಥಾ ಭದ್ರ ಸದೋದ್ಯಮಮ್ । । ೧೪ ತತ್ತ್ವಂ ತತ್ಕಥಯಾಸ್ಮಾಕಂ ಹಂತ ಕೌತೂಹಲಂ ಪರಮ್ । ಯನ್ನಾಮ ದೀಪದಾನಸ್ಯ ಭವತಾ ವಿದಿತಂ ಫಲಮ್ । । ೧೫ ತದೇತತ್ಕಥಯಾಸ್ಮಾಕಂ ಸವಿಶೇಷಂ ಮಹಾಬಲ । ಏವಮುಕ್ತಸ್ತತಸ್ತೈಸ್ತು ಭ್ರಾತೃಭಿಶ್ಚೋದಿತೋ ಮುದಾ । । ೧೬ ವ್ಯಾಜಹಾರ ಸ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಸುವ್ರತ । ಪುನಃ ಪುನರಸೌ ತೈಸ್ತು ಭ್ರಾತೃಭಿಶ್ಚೋದಿತೋ ಮುದಾ । । ೧೭ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಸಾರೋ ಭದ್ರಸ್ತು ಕಥಯಾಮಾಸ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ । ಭವತಾಂ ಕೌತುಕಂ ಚೈತದತೀವಾಲ್ಪೇಽಪಿ ವಸ್ತುನಿ । । ೧೮ ತದೇಷ ಕಥಯಾಮ್ಯದ್ಯ ಯದ್ವ್ರತಂ ಮಮ ಸುವ್ರತ । ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರಾಜ್ಞಸ್ತು ಪುರಾ ವಶಿಷ್ಠೋಽಭೂತ್ಪುರೋಹಿತಃ । । ೧೯ ತೇನ ಚಾಯತನಂ ಭಾನೋಃ ಕಾರಿತಂ ಸರಯೂತಟೇ । ಅಹನ್ಯಹನಿ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಪುಷ್ಪಧೂಪಾನುಲೇಪನೈಃ । । 1.118.೨೦ ದೀಪದಾನಾದಿಭಿಶ್ಚೈವ ಚಕ್ರೇ ತತ್ರ ಸ ವೈ ದ್ವಿಜಃ । ಕಾರ್ತಿಕೇ ದೀಪಕೋ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರದತ್ತಸ್ತೇನ ವೈ ಸದಾ । । ೨೧ ಆಸೀನ್ನಿರ್ವಾಣ ಏವಾಸೌ ದೇವಾರ್ಚಾಪುರತೋ ನಿಶಿ । ದೇವತಾಯತನೇ ಚಾಹಮವಸಂ ವ್ಯಥಿತೋ ಭೃಶಮ್ । । ೨೨ ಪೂಯಶೋಣಿತನಿಷ್ಪನ್ದಂ ಪ್ರಾವಹನ್ಕಾಯತಃ ಸದಾ । ಶೀರ್ಣ ಘ್ರಾಣೋ ಹ್ಯರ್ವರವೋ ದುರ್ಗಂಧಪತಿತಸ್ತಥಾ । । ೨೩ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸದಾ ಯುಕ್ತಃ ಸಪ್ತಾಶ್ವಂ ಪ್ರತಿ ಸುವ್ರತ । ಯದೃಚ್ಛ್ಯಾ ದೀಪದಾನಂ ವರ್ತ್ಯಾದೀನಾಂ ವಿಭಾವಸೌ । ।೨೪ ತತ್ತದ್ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸದಾ ತುಷ್ಟಿಂ ವ್ರಜಾಮಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ । ಏಕದಾ ತು ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಭಾನೋರಾಯತನೇ ಗತಃ । । ೨೫ ರಾತ್ರೌ ದೃಷ್ಟಾ ಮಯಾ ತತ್ರ ಭಕ್ತಾ ಜಾಗರಣಾಗತಾಃ । ಪ್ರತಿಶ್ರಯಂ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಾಶ್ಚ ತೈಶ್ಚ ದತ್ತೋ ದಯಾನ್ವಿತಃ । । ೨೬ ವ್ಯಾಧಿತೋಽಯಂ ಸುದೀನಶ್ಚ ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ಮತಿಂ ಶುಭಾಮ್ । ತತೋಽಹಮಗ್ನಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ತೇಷಾಂ ಸಮೀಪತಃ । । ೨೭ ದುಷ್ಟಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಹರ್ತುಕಾಮೋ ವಿವಸ್ವತಃ । ದಿವ್ಯಮಾಭರಣಂ ಭಾನೋಶ್ಛಿದ್ರಾನ್ವೇಷೀ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ । । ೨೮ ಸ್ಥಿತೋಽಹಂ ಭೋಜಕಾ ಹ್ಯತ್ರ ಯದಿ ನಿದ್ರಾಂ ವ್ರಜನ್ತಿ ತೇ । ಯೇನಾಸ್ಯ ವೈರಿವದ್ಭಾನೋರ್ಹರಾಮ್ಯಾಭರಣಂ ಶುಭಮ್ । । ೨೯ ಅಥ ಸುಪ್ತಾ ಭೋಜಕಾಸ್ತೇ ನಿದ್ರಯಾ ಮೋಹಿತಾಸ್ತದಾ । ನಿರ್ವಾಣಾಶ್ಚಾಪಿ ದೀಪಾಸ್ತು ತತೋಽಹಮುತ್ಥಿತಸ್ತ್ವರನ್ । । 1.118.೩೦ ಮುದಾ ಪರಮಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಗತೋ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪ್ರತಿ । ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯಂ ಪಾವಕಂ ಯತ್ನಾದ್ದೀಪವರ್ತಿನ್ತತೋ ಮಯಾ । । ೩೧ ಯೋಜಯಿತ್ವಾ ತು ವೈ ದೀಪೇ ಧೃತೋ ದೀಪೋಽಗ್ರತೋ ರವೇಃ । ಹರ್ತುಕಾಮೇನಾಭರಣಂ ಭಾನೋರ್ದೇವಸ್ಯ ಸುವ್ರತ । । ೩೨ ಅಥ ತೇ ಭೋಜಕಾಃ ಸರ್ವೇ ವೃದ್ಧಾ ದೇವಸ್ಯ ಪುತ್ರಕಾಃ । ತೈಸ್ತು ದೃಷ್ಟೋ ಹ್ಯಹಂ ತತ್ರ ದೀಪಹಸ್ತೋ ವಿಭಾವಸೋಃ । । ೩೩ ಪುರಃ ಸ್ಥಿತೋ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಗೃಹೀತಶ್ಚಾಪಿ ತೈರಿಹ । ತತೋಽಹಂ ತೇಜಸಾ ಮೂಢೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । । ೩೪ ವಿಲಪನ್ಕರುಣಂ ತೇಷಾಂ ಪಾದಯೋರವನಿಂ ಗತಃ । ತೈಶ್ಚಾಪಿ ಕರುಣಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮುಕ್ತೋಽಹಂ ಭೋಜಕೈಸ್ತದಾ । । ೩೫ ಗೃಹೀತೋ ರಾಜಪುರುಷೈಃ ಪೃಷ್ಟಶ್ಚಾಪಿ ಸಮನ್ತತಃ । ಕಿಮಿದಂ ಭವತಾರಬ್ಧಂ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಮಂದಿರೇ । । ೩೬ ದೀಪಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನ್ಕಥ್ಯತಾಂ ಮಾ ಚಿರಂ ಕುರು । ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತು ತತಸ್ತೈಸ್ತು ಶಸ್ತ್ರಹಸ್ತೈಃ ಸಮಾವೃತಃ । । ೩೭ ತತೋಽಹಂ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ಭಯೇನ ಚ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ । ಹಿತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ಗತೋ ಯತ್ರ ಸ್ವಯಂ ದೇವೋ ವಿಭಾವಸುಃ । । ೩೮ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಕಲ್ಪಂ ತತಸ್ತತ್ರ ಯುಷ್ಮಾಕಂ ಭ್ರಾತೃತಾಂ ಗತಃ । ಏಷ ಪ್ರಭಾವೋ ದೀಪಸ್ಯ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಮಾಸಿ ಸುವ್ರತಾಃ । । ೩೯ ದತ್ತಸ್ಯಾರ್ಕಸ್ಯ ಭವನೇ ಯಸ್ಯೇಯಂ ವ್ಯುಷ್ಟಿರುತ್ತಮಾ । ದುಷ್ಟಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕೃತಂ ಯತ್ತು ಮಯಾ ದೀಪಪ್ರವರ್ತನಮ್ । । 1.118.೪೦ ಭಗಾಯತನದೀಪಸ್ಯ ತಸ್ಯೇದಂ ಭುಜ್ಯತೇ ಫಲಮ್ । ಕ್ಷುಧಾಭಿಭೂತೇನ ಮಯಾ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಭೂಷಣಮ್ । । ೪೧ ದೀಪಶ್ಚ ದೇವಪುರತೋ ಜ್ವಾಲಿತೋ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ತು । ತತೋ ಜಾತಿಸ್ಮೃತಿರ್ಜನ್ಮ ಪ್ರಾನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಶ್ಮನಿ । । ೪೨ ಕುಷ್ಠಿನಾ ಚಾಪಿ ಶೂದ್ರೇಣ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಮುತ್ತಮಮ್ । ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಾಂಗಂ ವೇದಂ ಸಮಾಪ್ತವಾನ್ । । ೪೩ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧೃತಾದ್ದೀಪಾತ್ಫಲಮೇತನ್ಮಹಾದ್ಭುತಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಯಾ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಕಿಂ ಪುನರ್ದೀಪದಾಯಿನಾಮ್ । । ೪೪ ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದ್ದೀಪಾನಹಮೇವಮಹರ್ನಿಶಮ್ । ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ರವೇರ್ಧಾಮ್ನಿ ಜ್ಞಾತಮಸ್ಯ ಹಿ ಯತ್ಫಲಮ್ । ।೪೫ ಯುಷ್ಮಾಕಮಿದಮುಕ್ತಂ ವೈ ಸ್ನೇಹಾತ್ಸತ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ । ಏಷ ಪ್ರಭಾವೋ ದೀಪಸ್ಯ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಮಾಸಿ ಸುವ್ರತಾಃ । ।೪ ೬ ಅರ್ಕಾಯತನದೀಪಸ್ಯ ಭದ್ರೋವೋಚದ್ಯಥಾ ಪುರಾ । ದಿನೇದಿನೇ ಜಪನ್ನಾಮ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಸಮಾಹಿತಃ । ।೪೭ ದದಾತಿ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಯಸ್ತು ಭಗಾಯತನದೀಪಕಮ್ । ಜಾತಿಸ್ಮರತ್ವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಚ ಪ್ರಾಕಾಶ್ಯಂ ಸರ್ವಜನ್ತುಷು । । ೪೮ ಅವ್ಯಾಹತೇನ್ದ್ರಿಯತ್ವಂ ಚ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸಂಶಯಃ । ಸರ್ವಕಾಲಂ ಚ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ಮೇಧಾವೀ ದೀಪದೋ ನರಃ । ।೪ ೯ ಜಾಯತೇ ನರಕಂ ಚಾಪಿ ತಮಃ ಸಂಜ್ಞಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ । ಷಷ್ಠೀಂ ವಾ ಸಪ್ತಮೀಂ ವಾಪಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಂ ಚ ಯೋ ನರಃ । । 1.118.೫೦ ದೀಪಂ ದದಾತಿ ಯತ್ನಾದ್ಯತ್ಫಲಂ ತಸ್ಯ ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಕಾಞ್ಚನಂ ಮಣಿಯುಕ್ತಂ ಚ ಮನೋಜ್ಞಮತಿಶೋಭನಮ್ । । ೫೧ ದೀಪಮಾಲಾಕುಲಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಮಾನಮಧಿರೋಹತಿ । ತಸ್ಮಾದಾಯತನೇ ಭಾನೋರ್ದೀಪಾನ್ದದ್ಯಾತ್ಸದಾಚ್ಯುತ । । ೫೨ ತಾಂಶ್ಚ ದತ್ತ್ವಾ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾಚ್ಚ ನ ಚ ತೈಲವಿಯೋಜಿತಾನ್ । ಕುರ್ವೀತ ದೀಪಹರ್ತಾ ತು ಮೂಷಕೋನ್ಧಶ್ಚ ಜಾಯತೇ । । ೫೩ ತಸ್ಮಾದ್ದದ್ಯಾನ್ನಾಹರೇದ್ವೈ ಶ್ರೇಯೋಽರ್ಥೀ ದೀಪಕಂ ನರಃ । । ೫೪ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಭದ್ರೋಪಾಖ್ಯಾನ ಆದಿತ್ಯಾಯತನದೀಪದಾನಫಲವರ್ಣನಂ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರು ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನಂತ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಕೌಮಾರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದರೆ, ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೂ ಸಿಗದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ, ನಾನು ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಒಂದು ಸಂವಾದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭದ್ರ ಎಂಬ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು. ಮಾಹಿಷ್ಮತಿ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಾಗಶರ್ಮ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಶತಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಭದ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ವಿವೇಕಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸದಾ ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು, ತೈಲ, ವತ್ತಿ—allವನ್ನು ತಂದು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ದೀಪಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದೀಪಗಳು ದಿನವೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ದೀಪದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಅವನ ಸಹೋದರರು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡರು. ಅವರು ಭದ್ರನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: 'ಭದ್ರ, ನಿನ್ನ ದೀಪದಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸು.' ಭದ್ರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನಾನು ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಗುರುಗಳಂತೆ ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.' ಅವನ ಸಹೋದರರು ಹೇಳಿದರು: 'ಹೂವು, ಧೂಪ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪೂಜೆಯಷ್ಟಾಗಿ ನಾವು ನಿನ್ನ ದೀಪದಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿ—ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ನೀನು ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತೀಯೆ.' 'ನೀನು ದೀಪದಾನದಿಂದ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೀಯೋ, ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸು.' ಭದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: 'ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ರಾಜನು ವಶಿಷ್ಠನನ್ನು ಪೂಜಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಭಾನು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸರಯೂ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.' 'ಅಲ್ಲಿ ಹೂವು, ಧೂಪ, ದೀಪದಾನ—allವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು.' 'ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇದ್ದಾಗ, ಭಕ್ತರು ಜಾಗರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ನನಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು.' 'ನಾನು ದುರಾಶೆಯಿಂದ ಭಾನು ದೇವರ ಆಭರಣವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಭೋಜಕರು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ನಾನು ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಆಭರಣವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.' 'ಆದರೆ ಭೋಜಕರು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ನಾನು ಅವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು ಕ್ಷಮಿಸಿದರು.' 'ನಂತರ ರಾಜನ ಸೇವಕರು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ನಾನು ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟೆ.' 'ನಂತರ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದೆ, ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ—allವನ್ನು ಕಲಿತೆ.' 'ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದರೂ, ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ಮಹಾ ಫಲ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಸದಾ ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತೇನೆ.' 'ಯಾರು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಜಾತಿಸ್ಮರಣೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಪ್ರಕಾಶ—allವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.' 'ಯಾರು ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮೂಷಕ ಅಥವಾ ಕುರುಡಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.' 'ಆದರಿಂದ, ಸದಾ ದೀಪ ಹಚ್ಚಬೇಕು, ದೀಪವನ್ನು ಕದಿಯಬಾರದು.'
ದೀಪದಾನವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಅನ್ಧೇ ತಮಸಿ ದುಷ್ಪಾರೇ ನರಕೇ ಪತಿತಾತ್ಕಿಲ । ಸಂಕ್ರೋಶಮಾನಾನ್ಸಂಕ್ಷುಬ್ಧಾನುವಾಚ ಯಮಕಿಙ್ಕರಃ । । ೧ ವಿಲಾಪೈರಲಮತ್ರೇತಿ ಕಿಂ ವೋ ವಿಲಪಿತೇ ಫಲಮ್ । ಯತ್ಪ್ರಮಾದಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವಮಾತ್ಮಾಯಂ ಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ । । ೨ ಪೂರ್ವಮಾಲೋಚಿತಂ ನೈತತ್ಕಥಮನ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಇದಾನೀಂ ಯಾತನಾಂ ಭುಙ್ಧ್ವಂ ಕಿಂ ವಿಲಾಪಂ ಕರಿಷ್ಯಥ । । ೩ ದೇಹೋ ದಿನಾನಿ ಸ್ವಲ್ಪಾನಿ ವಿಷಯಾಶ್ಚಾತಿದುರ್ಬಲಾಃ । ಏತತ್ಕೋ ನ ವಿಜಾನಾತಿ ಯೇನ ಯೂಯಂ ಪ್ರಮಾದಿನಃ । । ೪ ಜನ್ತುರ್ಜನ್ಮಸಹಸ್ರೇಭ್ಯ ಏಕಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷೋ ಯದಿ । ಸ ತತ್ರಾಪ್ಯತಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕಿಂ ಭೋಗಾನಭಿಧಾವತಿ । । ೫ ಪುತ್ರದಾರಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಹಿತಾಯ ಸತತೋದ್ಯತಾಃ । ನ ಜಾನನ್ತಿ ತತೋ ಮೂಢಾಃ ಸ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯಾತ್ಮನೋ ಹಿತಮ್ । । ೬ ವಞ್ಚಿತೋಽಹಂ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಮಿದಮಸ್ಮಾದುಪಾಗತಮ್ । ನ ವೇತ್ತಿ ಮೋಹಿತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತನರಕೋ ನರಃ । । ೭ ನ ವೇತ್ತಿ ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಾದೀನ್ಕಾಲಮಾತ್ಮಾನಮೇವ ಚ । ಸಾಕ್ಷಿಭೂತಾನಶೇಷಸ್ಯ ಶುಭಸ್ಯೇಹಾಶುಭಸ್ಯ ಚ । । ೮ ಜನ್ಮಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಪುತ್ರದಾರಾದಿದೇಹಿನಾಮ್ । ಯದರ್ಥಂ ಯತ್ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮಶತಾನಿ ತು । । ೯ ಅಹೋ ಮೋಹಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಮಮತ್ವಂ ನರಕೇಷ್ವಪಿ । ಕ್ರನ್ದತೇ ಮಾತರಂ ತಾತಂ ಪೀಡ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಯತ್ಸ್ವಯಮ್ । । 1.119.೧೦ ಏವಮಾಕೃಷ್ಟಚಿತ್ತಾನಾಂ ವಿಷಯೈಃ ಸ್ವಾದುತರ್ಪಣೈಃ । ನೃಣಾಂ ನ ಜಾಯತೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಪರಮಾರ್ಥವಿಲೋಕಿನೀ । । ೧೧ ತಥಾ ಚ ವಿಷಯಾಸಙ್ಗೇ ಕರೋತ್ಯವಿರತಂ ಮನಃ । ಕೋ ಹಿ ಭಾರೋ ರವೇರ್ನಾಮ್ನಿ ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತನೇ । । ೧೨ ವರ್ತಿತೈಲೇಽಲ್ಪಮೂಲ್ಯೇ ಚ ಯದ್ವರ್ತ್ತಿರ್ಲಭ್ಯತೇ ಸುಧಾ । ಅತೋ ವೈ ಕತರೋ ಲಾಭಃ ಕಾ ತಶ್ಚಿನ್ತಾ ಭವೇತ್ತದಾ । । ೧೩ ಯೇನಾಯತೇಷು ಹಸ್ತೇಷು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇ ಸತಿ ದೀಪಕಃ । ಮಹಾಫಲೋ ಭಾನುಗೃಹೇ ನ ದತ್ತೋ ನರಕಾಪಹಾಃ । । ೧೪ ನರೋ ವಿಲಪತೇ ಕಿಞ್ಚಿದಿದಾನೀಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಫಲಮ್ । ಅಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇ ವಿಲಪತಾಂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇ ಸತಿ ಮಾನಿನಾಮ್ । । ೧೫ ಅವಶ್ಯಂ ಪಾತಿನಃ ಪ್ರಾಣಾ ಭೋಕ್ತಾ ಜೀವೋಽಪ್ಯಹರ್ನಿಶಮ್ । ದತ್ತಂ ಚ ಲಭತೇ ಭೋಕ್ತಂ ಕಾಮಯನ್ವಿಷಯಾನಪಿ । । ೧೬ ಏತತ್ಸ್ಥಾನಂ ದುಷ್ಕೃತೈರ್ವಾ ಯುಕ್ತಂ ಚಾದ್ಯ ಮಯೇಕ್ಷಿತಮ್ । ಇದಾನೀಂ ಕಿಂ ವಿಲಾಪೇನ ಸಹಧ್ವಂ ಯದುಪಾಗತಮ್ । । ೧೭ ಯದ್ಯೇತದನಭೀಷ್ಟಂ ವೋ ಯದ್ದುಃಖಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ । ತದದ್ಭುತಮತಿಃ ಪಾಪೇ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಕದಾಚನ । । ೧೮ ಕೃತೇಽಪಿ ಪಾಪಕೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಜ್ಞಾನಾದಘನಾಶನಮ್ । ಕರ್ತವ್ಯಮನವಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪೂಜನಂ ಸವಿತುಃ ಸದಾ । । ೧೯ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ನಾರಕಾಸ್ತದ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಮೂಚುರತಿದುಃಖಿತಾಃ । ಕ್ಷುತ್ಕ್ಷಾಮಕಣ್ಠಾಸ್ತೃಟ್ತಾಪವಿಸಂಸ್ಫುಟಿತತಾಲುಕಾಃ । । 1.119.೨೦ ಭೋ ಭೋಃ ಸಾಧೋ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಯದಸ್ಮಾಭಿಸ್ತದುಚ್ಯತಾಮ್ । ನರಕಸ್ಥೈರ್ವಿಪಾಕೋಽಯಂ ಭುಜ್ಯತೇ ಯತ್ಸುದಾರುಣಃ । । ೨೧ ಕಿಙ್ಕರ ಉವಾಚ ಯುಷ್ಮಾಭಿಯೌಂವನೋನ್ಮಾದಾನ್ಮುದಿತೈರವಿವೇಕಿಭಿಃ । ಘೃತಲೋಭೇನ ಮಾರ್ತಣ್ಡಗೃಹಾದ್ದೀಪಃ ಪುರಾ ಹೃತಃ । । ೨೨ ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನರಕೇ ಘೋರೇ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಪರಿಪೀಡಿತಾಃ । ಭವನ್ತಃ ಪತಿತಾಸ್ತೀವ್ರೇ ಶೀತವಾತವಿದಾರಿತಾಃ । । ೨೩ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಏತತ್ತೇ ದೀಪದಾನಸ್ಯ ಪ್ರದೀಪಹರಣಸ್ಯ ಚ । ಪುಣ್ಯಂ ಪಾಪಂ ಚ ಕಥಿತಂ ಭಾಸ್ಕರಾಯತನೇಽಚ್ಯುತ । । ೨೪ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಹಿ ದೀಪಸ್ಯ ಪ್ರದಾನಂ ಕೃಷ್ಣ ಶಸ್ಯತೇ । ವಿಶೇಷೇಣ ಜಗದ್ಧಾತುರ್ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ । । ೨೫ ಯೇಽನ್ಧಾ ಮೂಕಾ ಬಧಿರಾ ನಿರ್ವಿವೇಕಾ ಹೀನಾಸ್ತೈಸ್ತೈರ್ದಾನಸಾಧನೈರ್ವೃಷ್ಣಿವೀರ । ತೈಸ್ತೈರ್ದೀಪಾಃ ಸಾಧುಲೋಕಪ್ರದತ್ತಾ ದೇವಾಗಾರಾದನ್ಯತಃ ಕೃಷ್ಣ ನೀತಾಃ । । ೨೬ ಇತಿ ಶ್ರೀ ಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ದೀಪದಾನಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನಂ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ನರಕದ ಪೀಡೆಯಿಂದ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಅಳುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಯಮನ ಸೇವಕನು ಹೀಗೆದ್ದನು: "ಇಲ್ಲಿ ಅಳುವುದನ್ನು ಬಿಡಿ, ಇದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನೀವು ಹಿಂದೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದಿರಿ. ಹಿಂದೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಯೋಚಿಸದೆ, ಈಗ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಈಗ ಬಂದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಭುಗಿಯಿರಿ, ಅಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಲಾಭ? ಈ ದೇಹ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ. ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ? ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನೀವು ಏಕೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದ್ದೀರಿ? ಹزارಾರು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾನವನ ಜನ್ಮ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಆ ಮಾನವನೂ ಮೂಢನಾಗಿ ಸುಖಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದರೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಮನೆ, ಹೊಲ ಇವುಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾ ಯತ್ನಿಸುವವರು, ತಮ್ಮ ಆತ್ಮನ ಹಿತವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. "ನಾನು ಮೋಸಹೋಗಿದೆನು, ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆನು" ಎಂದು ಮೋಹದಿಂದ ನರಕಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವನು ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಕಾಲ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೂ ಅರಿಯದೆ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿ ಮುಂತಾದವರಿಗೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದರ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಯ್ಯೋ! ಮೋಹದ ಮಹಿಮೆ ನೋಡಿ, ನರಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮಮಕಾರ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ತಾನೇ ತಾಯಿಯನ್ನು, ತಂದೆಯನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವ ಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಿರಂತರ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಏನು ಕಷ್ಟ? ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವೇನು? ಯಾವ ಚಿಂತೆಯೂ ಇರಬಾರದು. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಅದು ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ನರಕವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಗೋ, ಈಗ ನೀವು ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಫಲವೂ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಅಳುವವರು, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಗರ್ವದಿಂದಿರುವವರು—ಎಲ್ಲರೂ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರ ಪ್ರಾಣಗಳು ತಪ್ಪಲೇಬೇಕು; ಜೀವನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಇಚ್ಛೆಯಾದ ಸುಖಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ಥಳ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ, ಈಗ ನಾನು ನೋಡಿದೆ. ಈಗ ಅಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಸಹಿಸಿ. ನಿಮಗೆ ಈ ದುಃಖ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದ್ಭುತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನೇ, ಎಂದಿಗೂ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಾಪವಾದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದು ಗಾಢವಾದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಆ ಯಮಲೋಕದವರು ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಹಳ ದುಃಖದಿಂದ, ಹಸಿವಿನಿಂದ, ದಾಹದಿಂದ ಗಂಟಲು ಒಣಗಿ, ನಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದವರು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರು: "ಅಯ್ಯಾ, ಸಜ್ಜನನೇ, ನಾವು ಯಾವ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು. ಈ ಭಯಾನಕ ನರಕದ ಪೀಡೆಯನ್ನು ನಾವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ." ಯಮನ ಸೇವಕನು ಹೇಳಿದನು: "ನೀವು ಯೌವನದ ಗರ್ವದಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ, ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ, ತುಪ್ಪದ ಲೋಭದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಮನೆಯಿಂದ ಒಂದು ದೀಪವನ್ನು ಕದಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ, ನೀವು ಈ ಭಯಾನಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ, ದಾಹದಿಂದ, ತೀವ್ರವಾದ ಚಳಿಯಿಂದ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀರಿ." ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಅಚ್ಯುತನೇ, ಸೂರ್ಯನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಪುಣ್ಯ, ಕದಿಯುವುದರ ಪಾಪ ಎರಡನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೀಪದ ದಾನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಸೂರ್ಯನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ. ಅಂಧರು, ಮೂಕರು, ಕಿವಿಯಿಲ್ಲದವರು, ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದವರು, ಬಡವರು—ಇಂತಹವರು ದಾನಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದೀಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಕೃಷ್ಣನೇ." ಇಂತಿ ಶ್ರೀ ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನದ ಮಹಿಮೆ ಎಂಬ ಶತದಿನೆಂಟುನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
ಆದಿತ್ಯಪೂಜಾವರ್ಣನಮ್ ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ಭಗವನ್ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ವೇ ವಿಷರೋಗಾದ್ಯುಪದ್ರವೈಃ । ದುಷ್ಟಗ್ರಹೋಪಘಾತೈಶ್ಚ ಸರ್ವಕಾಲಮುಪದ್ರುತಾಃ । । ೧ ಆಭಿಚಾರಿಕಕೃತ್ಯಾಭಿಃ ಸ್ಪರ್ಶರೋಗೈಶ್ಚ ದಾರುಣೈಃ । ಸದಾ ಸಮ್ಪೀಡ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಮ್ಬುಜಸಮ್ಭವ । । ೨ ಯೇನ ಕರ್ಮವಿಪಾಕೇನ ವಿಷರೋಗಾದ್ಯುಪದ್ರವಾಃ । ಪ್ರಭವನ್ತಿ ನೃಣಾಂ ತನ್ಮೇ ಯಥಾವದ್ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ । । ೩ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ವ್ರತೋಪವಾಸೈರ್ಯೈರ್ಭಾನುರ್ನಾನ್ಯಜನ್ಮನಿ ತೋಷಿತಃ । ತೇ ನರಾ ದೇವಶಾರ್ದೂಲ ಗ್ರಹರೋಗಾದಿಭಾಗಿನಃ । । ೪ ಯೈರ್ನ ತತ್ಪ್ರವಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವದೈವ ನರೈಃ ಕೃತಮ್ । ವಿಷಗ್ರಹಜ್ವರಾಣಾಂ ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗಿನಃ । । ೫ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪರಮಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಮನಸಾ ಯದ್ಯದಿಚ್ಛತಿ । ತತ್ತದಾಪ್ನೋತ್ಯಸಂದಿಗ್ಧಂ ಪರತ್ರಾದಿತ್ಯತೋಷಣಾತ್ । । ೬ ನಾಧೀನ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನ ವ್ಯಾಧೀನ್ನ ವಿಷಯಗ್ರಹಬನ್ಧನಮ್ । ಕೃತ್ಯಾಸ್ಪರ್ಶಭಯಂ ವಾಪಿ ತೋಷಿತೇ ತಿಮಿರಾಪಹೇ । । ೭ ಸರ್ವೇ ದುಷ್ಟಾಃ ಸಮಾಸ್ತಸ್ಯ ಸೌಮ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಸದಾ ಗ್ರಹಾಃ । ದೇವಾನಾಮಪಿ ಪೂಜ್ಯೋಽಸೌ ತುಷ್ಟೋ ಯಸ್ಯ ದಿವಾಕರಃ । । ೮ ಯಃ ಸಮಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಥಾತ್ಮನಿ ತಥಾ ಹಿತೇ । ಉಪವಾಸಾದಿನಾ ಯೇನ ತೋಷ್ಯತೇ ತಿಮಿರಾಪಹಃ । । ೯ ತೋಷಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಜಾನಾಥೇ ನರಾಃ ಪೂರ್ಣಮನೋರಥಾಃ । ಅರೋಗಾಃ ಸುಖಿನೋ ನಿತ್ಯಂ ಬಹುಧರ್ಮಸುಖಾನ್ವಿತಾಃ । । 1.120.೧೦ ನ ತೇಷಾಂ ಶತ್ರವೋ ನೈವ ಶರೀರಾದ್ಯಭಿಚಾರಕಮ್ । ಗ್ರಹರೋಗಾದಿಕಂ ಚಾಪಿ ಪಾಪಕಾರ್ಯುಪಜಾಯತೇ । । ೧೧ ಅವ್ಯಾಹತಾನಿ ದೇವಸ್ಯ ಧನಜಾಲಾನಿ ತಂ ನರಮ್ । ರಕ್ಷನ್ತಿ ಸಕಲಾಪತ್ಸು ಯೇನ ಶ್ವೇತಾಧಿಪೋಽರ್ಚಿತಃ । । ೧೨ ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ಅನಾರಾಧಿತಮಾರ್ತಣ್ಡಾ ಯೇ ನರಾಃ ದುಃಖಭಾಗಿನಃ । ತೇ ಕಥಂ ನೀರುಜಃ ಸನ್ತು ವಿಜ್ವರಾ ಗತಕಲ್ಮಷಾಃ ।। ೧೩ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಆರಾಧಯನ್ತು ದೇವೇಶಂ ಪುಷ್ಪೇಣೈವಮನೌಪಮಮ್ । ಭಾಸ್ಕರಂ ತು ಜಗನ್ನಾಥಂ ಸರ್ವದೇವಗುರುಂ ಪರಮ್ ।। ೧೪ ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ದೋಷಾಭಿಭೂತದೇಹೈಸ್ತು ಕಥಮಾರಾಧನಂ ರವೇಃ । ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವದ ದೇವೇಶ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಶ್ರೇಯೋಽರ್ಥಮಾತ್ಮನಃ ।। ೧೫ ಅನುಗ್ರಾಹ್ಯೋಽಸ್ಮಿ ಯದಿ ತೇ ಮಮಾಯಂ ಭಕ್ತಿಮಾನಿತಿ । ತನ್ಮಯೋಪದಿಶ ತ್ವಂ ಚ ಮಹದಾರಾಧನಂ ರವೇಃ ।। ೧೬ ಅನನ್ತಮಜರಂ ದೇವಂ ದುಷ್ಟಸನ್ದೇಹನಾಶನಮ್ । ಆರಾಧಯಿತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭಗವನ್ತಸ್ತ್ವದನುಜ್ಞಯಾ । । ಯೇನಾಹಂ ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದೇನ ಭವೇಯಮತಿವಿಕ್ರಮಃ ।। ೧೭ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಅನುಗ್ರಾಹ್ಯೋಽಸಿ ದೇವಸ್ಯ ನೂನಮವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ । ಆರಾಧನಾಯ ತೇ ವಿಷ್ಣೋ ಯದೇತತ್ಪ್ರವಣಂ ಮನಃ ।। ೧೮ ಯದಿ ದೇವಪತಿಂ ಭಾನುಮಾರಾಧಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ । ಭಗವನ್ತಮನಾದ್ಯಂ ಚ ಭವ ವೈವಸ್ವತೋಽಚ್ಯುತ ।। ೧೯ ನ ಹ್ಯವೈವಸ್ವತೈರ್ಭಾನುರ್ಜ್ಞಾತುಂ ಸ್ತೋತುಂ ಚ ಶಕ್ಯತೇ । ದ್ರಷ್ಟುಂ ವಾ ಶಕ್ಯತೇ ಮೂಢೈಃ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಕುತ ಏವ ತು ।।1.120.೨ ೦ ತದ್ಭಕ್ತಿಪ್ರಾರ್ಥಿತಾಃ ಪೂತಾ ನರಾಸ್ತದ್ಭಕ್ತಿಚೇತಸಃ । ವೈವಸ್ವತಾ ಭವನ್ತ್ಯೇವಂ ವಿವಸ್ವನ್ತಂ ವಿಶನ್ತಿ ಚ ।।೨ ೧ ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಾರಚಿತೇ ಪಾಪಸಮುಚ್ಚಯೇ । ನಾಕ್ಷೀಣೇ ಜಾಯತೇ ಪುಂಸಾಂ ಮಾರ್ತಣ್ಡಾಭಿಮುಖೀ ಮತಿಃ । । ೨೨ ಪ್ರದ್ವೇಷಂ ಯಾತಿ ಮಾರ್ತಣ್ಡೇ ದ್ವಿಜಾನ್ವೇದಾಂಶ್ಚ ನಿನ್ದತಿ । ಯೋ ನರಸ್ತಂ ವಿಜಾನೀಯಾದಸುರಾಂಶಸಮುದ್ಭವಮ್ । । ೨೩ ಪಾಷಣ್ಡೇಷು ರತಿಃ ಪುಂಸಾಂ ಹೇತುವಾದಾನುಕೂಲತಾ । ಜಾಯತೇ ದಮ್ಭಮಾಯಾಮ್ಭಃ ಪತಿತಾನಾಂ ದುರಾತ್ಮನಾಮ್ । । ೨೪ ಯದಾ ಪಾಪಕ್ಷಯಃ ಪುಂಸಾಂ ತದಾ ವೇದದ್ವಿಜಾತಿಷು । ಭಾನೌ ಚ ಯಜ್ಞಪುರುಷೇ ಶ್ರದ್ಧಾ ಭವತಿ ನೈಷ್ಠಿಕೀ । । ೨೫ ಯದಾ ಸ್ವಲ್ಪಾವಶೇಷಸ್ತು ನರಾಣಾಂ ಪಾಪಸಞ್ಚಯಃ । ತದಾ ಭೋಜಕವಿಪ್ರೇಷು ಭಾನೌ ಪೂಜಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ । । ೨೬ ಭ್ರಮತಾಮತ್ರ ಸಂಸಾರೇ ನರಾಣಾಂ ಕರ್ಮದುರ್ಗಮೇ । ಕರಾವಲಮ್ಬನೋ ಹ್ಯೇಕೋ ಭಕ್ತಿಪ್ರೀತೋ ದಿವಾಕರಃ । । ೨೭ ಸ ತ್ವಂ ವೈವಸ್ವತೋ ಭೂತ್ಯಾ ಸರ್ವಪಾಪಹರಂ ಹರಿಮ್ । ಆರಾಧಯ ಸಮಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರೀತಿಮಭ್ಯೇತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ । । ೨೮ ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ನರಾ ವೈವಸ್ವತಾ ಗುಣೈಃ । ಯಚ್ಚ ವೈವಸ್ವತಂ ಕಾರ್ಯಂ ತನ್ಮೇ ಕಥಯ ಕಞ್ಜಜ । । ೨೯ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಯೋ ನ ಹಿಂಸಕಃ । ಭಾವಭಕ್ತಶ್ಚ ಮಾರ್ತಣ್ಡ ಕೃಷ್ಣ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । 1.120.೩೦ ಯೋ ಭೋಜಕದ್ವಿಜಾನ್ದೇವಾನ್ನಿತ್ಯಮೇವ ನಮಸ್ಯತಿ । ನ ಚ ಭೋಕ್ತಾ ಪರಸ್ವಾದೇರ್ವಿಷ್ಣೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । ೩೧ ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ರವಿಂ ವೇತ್ತಿ ಸರ್ವಾಂಲ್ಲೋಕಾಂಶ್ಚ ಭಾಸ್ಕರಮ್ । ತೇಭ್ಯಶ್ಚಾನನ್ಯಮಾತ್ಮಾನಂ ಕೃಷ್ಣ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । ೩೨ ದೇವಂ ಮನುಷ್ಯಮನ್ಯಂ ವಾ ಪಶುಪಕ್ಷಿಪಿಪೀಲಿಕಮ್ । ತರುಪಾಷಾಣಕಾಷ್ಠಾದಿಭೂಮ್ಯಮ್ಭೋಧಿಂ ದಿವಂ ತಥಾ । । ೩೩ ಆತ್ಮಾನಂ ಚಾಪಿ ದೇವಶಾದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ದಿವಾಕರಾತ್ । ಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣ ವೈವಸ್ವತಂ ನರಮ್ । । ೩೪ ಸರ್ವೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಭಾಗೋ ಯದ್ಭೂತಂ ಯದ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ । ಇತಿ ವೈ ಯೋ ವಿಜಾನಾತಿ ಸ ತು ವೈವಸ್ವತೋ ನರಃ । । ೩೫ ಭವಭೀತಿಂ ಹರತ್ಯೇಷ ಭಕ್ತಿಭಾವೇನ ಭಾವಿತಃ । ವಿವಸ್ವಾನಿತಿ ಭಾವೋ ಯಃ ಸ ತು ವೈವಸ್ವತೋ ನರಃ । । ೩೬ ಭಾವಂ ನ ಕುರುತೇ ಯಸ್ತು ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಪಾಪಕಮ್ । ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಸ ಚ ವೈವಸ್ವತೋ ನರಃ । । ೩೭ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥನಿರಪೇಕ್ಷೋ ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ವಿವಸ್ವತಃ । ಭಾವೇನ ನಿಷ್ಪಾದಯತಿ ಜ್ಞೇಯೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । ೩೮ ನಾರಯೋ ಯಸ್ಯ ನ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ನ ಭೇದಾಧೀನವೃತ್ತಯಃ । ವೀಕ್ಷತೇ ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಭಾನುಂ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । ೩೯ ಸುತಪ್ತೇನೇಹ ತಪಸಾ ಯಜ್ಞೈರ್ವಾ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೈಃ । ತಾಂ ಗತಿಂ ನ ನರಾ ಯನ್ತಿ ಯಾಂ ತು ವೈವಸ್ವತೋ ಗತಃ । ।1.120.೪ ೦ ಯೇನ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಭಾನೌ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಭಾವೋ ನಿವೇಶಿತಃ । ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಾರ್ಥತ್ವಾಚ್ಛ್ಲಾಘ್ಯೋ ವೈವಸ್ವತೋ ಹಿ ಸಃ । । ೪೧ ಅಪಿ ನಃ ಸ ಕುಲೇ ಧನ್ಯೋ ಜಾಯೇತ ಕುಲಪಾವನಃ । ಭಾಸ್ಕರಂ ಭಕ್ತಿಭಾವೇನ ಯಸ್ತು ವೈ ಪೂಜಯಿಷ್ಯತಿ । ।೪೨ ಯಃ ಕಾರಯತಿ ದೇವಾರ್ಚಾಂ ಹದಯಾಲಮ್ಬಿನೀಂ ರವೇಃ । ಸ ನರೋಽರ್ಕಮವಾಪ್ನೋತಿ ಧರ್ಮಧ್ವಜಮನೌಪಮಮ್ । ।೪ ೩ ಯಶ್ಚ ದೇವಾಲಯಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಭಾನೋಃ ಕಾರಯತೇ ಸ್ಥಿರಮ್ । ಸ ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾಁಲ್ಲೋಕಾನ್ಭಾನೋರ್ನಯತಿ ಮಾನವಃ । ।೪೪ ಯಾವನ್ತೋಬ್ದಾನ್ಹಿ ದೇವಾರ್ಚಾ ರವೇಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಮಂದಿರೇ । ತಾವದ್ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪುಷ್ಪೋತ್ತರಗೃಹೇ ವಸೇತ್ । । ೪೫ ದೇವಾರ್ಚಾಲಕ್ಷಣೋಪೇತೋ ಯದ್ಗೃಹೇ ಸನ್ತತೋ ವಿಧಿಃ । ನಿಷ್ಕಾಮಂ ಚ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಯಾತ್ಯಕ್ಷರಸಾಮ್ಯತಾಮ್ । । ೪೬ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯತಿಸುಗಂಧೀನಿ ಮನೋಜ್ಞಾನಿ ಚ ಯಃ ಪುಮಾನ್ । ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಜಗನ್ನಾಥೇ ಸಪ್ತಾಶ್ವೇ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಪತೌ । । ಸ ಯಾತಿ ಪರಮಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯತ್ರ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸನಾತನಮ್ । ।೪೭ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ವಿಹೀನೋ ಯೋ ದೇಶೋ ಯದ್ವರ್ಜಿತಂ ಚ ಯತ್ । ಧೂಪಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ಗಂಧಾಢ್ಯಂ ಸುವಿಲೇಪನಮ್ । ।೪೮ ದೀಪವರ್ತ್ಯುಪಹಾರಾಂಶ್ಚ ಯಚ್ಚಾಭೀಷ್ಟಮಥಾತ್ಮನಃ । ನರಃ ಸೋನುದಿನಂ ಯಜ್ಞಾನ್ಕರೋತ್ಯಾರಾಧನಾದ್ರವೇಃ । ।೪ ೯ ಯಜ್ಞೇಶೋ ಭಗವಾನ್ಭಾನುರ್ಮಖೈರಪಿ ಸ ತೋಷ್ಯತೇ । ಬಹೂಪಕರಣಾ ಯಜ್ಞಾ ನಾನಾಸಂಭಾರವಿಸ್ತರಾಃ । । ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯನ್ತೇ ಧನಯುತೈರ್ಮನುಷ್ಯೈರ್ನಾಲ್ಪಸಂಚಯೈಃ । । 1.120.೫೦ ಭಕ್ತ್ಯಾ ತು ಪುರುಷೈಃ ಪೂಜಾ ಕೃತಾ ದೂರ್ವಾಂಕುರೈರಪಿ । ರವೇರ್ದದಾತಿ ಹಿ ಫಲಂ ಸರ್ವಯಜ್ಞೈಃ ಸುದುರ್ಲಭಮ್ । । ೫೧ ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಹೃದ್ಯಾನಿ ಧೂಪಗನ್ಧಾನುಲೇಪನಮ್ । ದಯಿತಂ ಭೂಷಣಂ ಯಚ್ಚ ತಥಾ ರಕ್ತೇ ಚ ವಾಸಸೀ । । ೫೨ ಯಾನಿ ಚಾಭ್ಯವಹಾರ್ಯಾಣಿ ಭಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಚ । ಪ್ರಯಚ್ಛ ತಾನಿ ಮಾರ್ತಣ್ಡ ಭವೇಥಾಶ್ಚೈವ ತನ್ಮನಾಃ । । ೫೩ ಆದ್ಯಂ ತಂ ಯಜ್ಞಪುರುಷಂ ಯಥಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಸಾದಯ । ಆರಾಧ್ಯ ಯಾತಿ ತಂ ದೇವಂ ಯತ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । । ೫೪ ಪುಣ್ಯೈಸ್ತೀರ್ಥೋದಕೈಃ ಪುಷ್ಪೈರ್ಮಧುನಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ತಥಾ । ಕ್ಷೀರೇಣ ಸ್ನಾಪಯೇದ್ದೇವಮಚ್ಯುತಂ ಜಗತಾಂ ಪತಿಮ್ । । ೫೫ ದಧಿಕ್ಷೀರಹ್ರದಾನ್ಪುಣ್ಯಾಂಸ್ತತೋ ಲೋಕಾನ್ಮಧುಚ್ಯುತಃ । ಪ್ರಯಾಸ್ಯಸಿ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿರ್ವೃತಿಂ ಚಾಪಿ ಐಶ್ವರೀಮ್ । । ೫೬ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ಹದ್ಯೈರ್ಯಥಾ ವಾದ್ಯೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣೈಃ । ಮನಸಶ್ಚೈಕತಾಯೋಗಾದಾರಾಧಯ ದಿವಾಕರಮ್ । । ೫೭ ಆರಾಧ್ಯಂ ತಂ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹಚ್ಛಬ್ದಮವಾಪ್ತವಾನ್ । । ೫೮ ಅಹಂ ಚಾಪಿ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರಕಃ । ತಮಾರಾಧ್ಯ ವಿವಸ್ವನ್ತಂ ತತ್ಪ್ರಸಾದಾಜ್ಜನಾರ್ದನ । । ೫೯ ತ್ವಮಪ್ಯೇತಂ ಹೃಷೀಕೇಶ ತತ್ಪ್ರಸಾದಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ । ಸಮರ್ಥೋ ದೇವಶತ್ರೂಣಾಂ ದೈತ್ಯಾನಾಂ ನಾಶನೇ ಸದಾ । । 1.120.೬೦ ದಕ್ಷಿಣಃ ಕಿರಣಸ್ತಸ್ಯ ಯೋ ದೇವಸ್ಯ ವಿವಸ್ವತಃ । ಅಹಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ವೇದವೇದಾಙ್ಗಸಮ್ಮಿತಃ । । ೬೧ ವಾಮೋ ಯಃ ಕಿರಣಃ ಕೃಷ್ಣ ರಶ್ಮಿಮಾಲಾಕುಲಃ ಸದಾ । ತಸ್ಮಾದೀಶಃ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಪಾರ್ವತೀದಯಿತೋಽಚ್ಯುತ । । ೬೨ ವಕ್ಷಸಸ್ತ್ವಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಧರಃ । ತಥಾಮ್ಬುಜಕರಾ ದೇವೀ ಅಮ್ಬುಜಾನನವಲ್ಲಭಾ । । ೬೩ ಸಮಾರಾಧ್ಯ ಬಲಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಶ್ರಿಯಂ ಚಾವಾಪ್ತವಾನಹಮ್ । ತಥಾ ತ್ತ್ವಮಪಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ತಮಾರಾಧ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್ । । ಯಾನ್ಯಾನಿಚ್ಛಸಿ ಕಾಮಾಂಸ್ತ್ವಂ ತಾಂಸ್ತಾನ್ಸರ್ವಾನವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ । । ೬೪ ಯ ಇದಂ ಶೃಣುಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಸಂವಾದಂ ವಿಧಿಕೃಷ್ಣಯೋಃ । ಸೋಽಪಿ ಕಾಮಾನವಾಪ್ಯಾಗ್ರ್ಯಾಂಸ್ತತೋ ಲೋಕಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ । । ೬೫ ಗೈರಿಕಂ ಯಾನಮಾರೂಢೋ ಯುಕ್ತಂ ಕುಞ್ಜರವಾಜಿಭಿಃ । ತೇಜಸಾಮ್ಬುಜಸಂಕಾಶಃ ಪ್ರಭಯಾಣ್ಡಜ ಸನ್ನಿಭಃ । । ೬೬ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಚಂದ್ರಸಮೋ ರಾಜನ್ವೃನ್ದಾರಕಗಣೈರ್ವೃತಃ । ಗನ್ಧರ್ವೈರ್ಗೀಯಮಾನಸ್ತು ತಥಾ ಚಾಪ್ಸರಸಾಂ ಗಣೈಃ । । ೬೭ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಆದಿತ್ಯಪೂಜಾವರ್ಣನಂ ನಾಮ ವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ವಿಷ್ಣುನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: "ಪ್ರಭುವೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ವಿಷ, ರೋಗ, ದುಷ್ಟ ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸದಾ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಯಾಜಾಲ, ಚರ್ಮದ ರೋಗಗಳು, ಇತರ ಭಯಾನಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ಹಿಂಸೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕಮಲಜನಕನೇ. ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದ ಈ ವಿಷ, ರೋಗ, ಇತರ ಉಪದ್ರವಗಳು ಜನರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು." ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: "ಯಾರು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಾಗಲಿ, ವ್ರತ, ಉಪವಾಸಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಗ್ರಹ, ರೋಗ ಮುಂತಾದ ಪೀಡೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಎಂದಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಲ್ಲವೋ, ಕೃಷ್ಣನೇ, ಅವರು ವಿಷ, ಗ್ರಹ, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದ ಪೀಡೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಬಯಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರೆ, ಅದು ಖಂಡಿತ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಬಂಧನ, ರೋಗ, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ, ಮಾಯಾಜಾಲದ ಭಯ ಎಂದೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಟ ಗ್ರಹಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರೆ. ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಪರರ ಹಿತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿತವೆಂದು ಕಾಣುವವರೋ, ಉಪವಾಸ ಮುಂತಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವರೋ, ಅವರೇ ಸತ್ಯವಾದ ಭಕ್ತರು. ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಧಿಪತಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರೆ, ಆ ಜನರು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ, ಸದಾ ಸುಖದಿಂದ, ಧರ್ಮಸಂಪನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳಿಲ್ಲ, ದೇಹದ ಅಥವಾ ಮಾಯಾಜಾಲದ ಪೀಡೆಗಳಿಲ್ಲ; ಗ್ರಹ, ರೋಗ, ಪಾಪದಿಂದ ಯಾವ ದುಃಖವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನನ್ನು ದೇವರ ಅಪಾರ ಧನಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲ ಅಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುನು ಕೇಳಿದನು: "ಯಾರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೇಗೆ ರೋಗ, ಜ್ವರ, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು?" ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: "ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅಪೂರ್ವ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಿ, ಜಗನ್ನಾಥನಾದ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಿ." ವಿಷ್ಣುನು ಕೇಳಿದನು: "ದೋಷಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತ ದೇಹವಿರುವವರು ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು? ದೇವಾಧಿದೇವನೇ, ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮಹಾ ಆರಾಧನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸು. ಅನಂತ, ಅಜರ, ದುಷ್ಟ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ದೇವರನ್ನು ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ." ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: "ನೀನು ಖಂಡಿತ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು, ವಿಷ್ಣುವೇ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಜನ್ಮವಂತನು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಒಲಿದಿದೆ. ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಭಾನುನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸು, ವೈವಸ್ವತನಾಗು, ಅಚ್ಯುತನೇ. ವೈವಸ್ವತರು ಅಲ್ಲದವರು ಭಾನುನ್ನು ಅರಿಯಲು, ಸ್ತುತಿಸಲು, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮೂಢರಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದವರು, ಮನಸ್ಸು ಅವನಲ್ಲಿರುವವರು, ವೈವಸ್ವತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ವಿವಸ್ವಂತನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಪಾಪಗಳ ಗುಡ್ಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆ ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ವೇದಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಸುರ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬಂದವನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪಾಷಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ, ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷ—ಇವು ದುಷ್ಟ ಆತ್ಮರಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ದಂಭ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಯಾವಾಗ ಮಾನವರ ಪಾಪ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೋ, ಆಗ ವೇದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸೂರ್ಯ, ಯಜ್ಞಪುರುಷನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಭಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರ ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪ ಉಳಿದರೂ, ಅವರು ಸೂರ್ಯಪೂಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕರ್ಮಸಂಕೀರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯನೇ ಒಂದೇ ಆಶ್ರಯ. ಆದುದರಿಂದ, ವೈವಸ್ವತನೇ, ಸಮಭಾವದಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಹರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸು; ಭಾಸ್ಕರನು ಸಂತೋಷಪಡುವನು. ವಿಷ್ಣುನು ಕೇಳಿದನು: "ಈ ವೈವಸ್ವತ ಜನರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು? ಅವರು ಯಾವ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ? ವೈವಸ್ವತನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು? ಕಮಲಜನಕನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು." ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: "ಯಾರು ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಭಾವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಕೃಷ್ಣನೇ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರು ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಪರರ ಧನವನ್ನು ಆಸೆಪಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ವಿಷ್ಣುವೇ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನೆಂದು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಭಾಸ್ಕರನೆಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾರೋ, ಮತ್ತು ತಾನು ಅವರಿಂದ ಭಿನ್ನನಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಕೃಷ್ಣನೇ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರು ದೇವ, ಮಾನವ, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಪಿಪೀಳಿಕ, ಮರ, ಕಲ್ಲು, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಆಕಾಶ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಾನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ, ತಾನು ದೇವನಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ವಿಭಿನ್ನನೆಂದು ತಿಳಿಯದವನು, ಕೃಷ್ಣನೇ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾವುದು ಇದ್ದೂ, ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದೂ, ಎಲ್ಲವೂ ವೈವಸ್ವತ ಭಾಗವೆಂದು ಅರಿಯುವವನು, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭವಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಮನಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವನು, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರು ಯಾವ ಜೀವಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರು ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಕಡೆ ನಿರಾಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಯಾರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಪ್ರೀತಿಯವರಲ್ಲ, ಅವರ ವರ್ತನೆ ಭೇದದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೂರ್ಯನೆಂದು ನೋಡುವವನು, ಅವನೇ ವೈವಸ್ವತನು. ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ, ಬಹು ದಾನಗಳಿಂದಲೂ ವೈವಸ್ವತನು ತಲುಪಿದ ಗತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ತಲುಪಲಾಗದು. ಯಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆಡಸುತ್ತಾರೋ, ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ಕೃತಾರ್ಥ, ಶ್ಲಾಘ್ಯ ವೈವಸ್ವತನು. ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಧನ್ಯನು ಹುಟ್ಟಲಿ, ಕುಲವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವವನು, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು. ಯಾರು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಪೂರ್ವ ಧರ್ಮಧ್ವಜವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಾಸ್ಕರನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ಏಳು ಪೀಳಿಗೆಯವರನ್ನು ಸೂರ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಕಾಲ ದೇವಾರ್ಚನೆ ಸೂರ್ಯನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಪುಷ್ಪಮಯ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಸೂರ್ಯಾರ್ಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೋ, ಮನಸ್ಸು ನಿರಾಶಯವಾಗಿದ್ದೋ, ಅವನು ಅಕ್ಷರ ಸಮ್ಯತೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು, ಮನೋಹರವಾದ ಹೂಗಳನ್ನು ಜಗನ್ನಾಥನಾದ ಸಪ್ತಾಶ್ವಸೇವಿತ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಯೋತಿಯಿರುವ ಪರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏನು ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೂ, ಯಾವ ವಸ್ತು ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿವಿಧ ಧೂಪಗಳು, ಸುಗಂಧ ಲೇಪನಗಳು, ದೀಪ, ವಸ್ತ್ರ, ಇಚ್ಛಿತ ವಸ್ತುಗಳು, ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸರ್ವಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞಪತಿ ಭಾನುನು, ದೂರ್ವಾಂಕುರುಗಳಿಂದಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುವನು; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲವನ್ನು ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಧೂಪ, ಲೇಪನ, ಪ್ರಿಯ ಆಭರಣ, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಯಾವ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಆಹಾರ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಿಯವೋ, ಅವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆದಿಕಾವನ್ನು, ಯಜ್ಞಪುರುಷನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಬೇಕು; ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಜಲ, ಪುಷ್ಪ, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಪತಿಯಾದ ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು. ದಹಿ, ಹಾಲಿನ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಮಧುರಸಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತೀ, ಐಶ್ವರ್ಯಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀ. ಸ್ತೋತ್ರ, ವಾದ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೃಪ್ತಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಮಹಾದೇವನು ಮಹಾ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ನಾನು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ, ವಿವಸ್ವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಾರ್ದನನೇ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಕೂಡ, ಹೃಷೀಕೇಶನೇ, ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ದೇವಶತ್ರುಗಳು, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸದಾ ನಾಶಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಆ ದೇವನ ಬಲಭಾಗದ ಕಿರಣದಿಂದ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ಅದು ವೇದ, ವೇದಾಂಗಗಳ ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ಕಿರಣದಿಂದ, ಕೃಷ್ಣನೇ, ಸದಾ ಕಿರಣಮಾಲೆಯಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಈಶನು, ಪಾರ್ವತಿಯ ಪ್ರಿಯನು, ಅಚ್ಯುತನೇ, ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹೃದಯದಿಂದ ನೀನು ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಮಲಹಸ್ತೆಯಾದ ದೇವಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ನಾನು ಬಲ, ಕೀರ್ತಿ, ಶ್ರೀಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಕೂಡ ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀ. ಯಾರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಈ ಬ್ರಹ್ಮ-ಕೃಷ್ಣರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕೂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಗೈರಿಕವರ್ಣದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಕಮಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಮೊಟ್ಟೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ, ಬಾಲಕ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡುತ್ತಿರುವ, ಅಪ್ಸರರು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವ, ಇಂತಿ ಶ್ರೀ ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯಪೂಜಾ ವರ್ಣನೆ ಎಂಬ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
ವಿಶ್ವಕರ್ಮಕೃತಸೂರ್ಯತೇಜಃ ಶಾತನವರ್ಣನಮ್ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ಶರೀರಲೇಖನಂ೧ ಭಾನೋರುಕ್ತಂ ಸಂಕ್ಷೇಪತಸ್ತ್ವಯಾ । ವಿಸ್ತರಾಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಸುವ್ರತ । । ೧ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ಪಿತುರ್ಗೃಹಂ ತು ಯಾತಾಯಾಂ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಂ ಕುರುನಂದನ । ಭಾಸ್ಕರಶ್ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಮದ್ರೂಪಕಾರಿಣೀ । । ೨ ಏತಸ್ಮಿನ್ನಂತರೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತ್ರಾಗತ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್ । ಅವ್ರವೀನ್ಮಧುರಾಂ ವಾಚಂ ರವೇಃ ಪ್ರೀತಿಕರಾಂ ಶುಭಾಮ್ । । ೩ ಆದಿದೇವೋಽಸಿ ದೇವಾನಾಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮೇತತ್ತ್ವಯಾ ಜಗತ್ । ಶ್ವಶುರೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತೇ ರೂಪಂ ನಿರ್ವರ್ತಯಿಷ್ಯತಿ । । ೪ ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ರವಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಮಬ್ರವೀತ್ । ನಿವರ್ತಸ್ಯ ಮಾರ್ತಣ್ಡಂ ಸ್ವರೂಪಂ ತತ್ಸುಶೋಭನಮ್ । । ೫ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾದೇಶಾದ್ಭ್ರ(ಭೂ?)ಮಿಮಾರೋಪ್ಯ ಭಾಸ್ಕರಮ್ । ರೂಪಂ ನಿರ್ವರ್ತಯಾಮಾಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಶನೈಃಶನೈಃ । । ೬ ತತಸ್ತುಷ್ಟಾವ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸರ್ವದೇವಗಣೈಃ ಸಹ । ಗುಹ್ಯೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಃ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ವೇದವೇದಾಙ್ಗಪಾರಗೈಃ । । ೭ ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇಽಸ್ತು ಜಗನ್ನಾಥ ಧರ್ಮವರ್ಷಹಿಮಾಕರ । ಶಾಂತಿಸ್ತೇ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ದೇವದೇವ ದಿವಾಕರ । । ೮ ತತೋ ರುದ್ರಶ್ಚ ವಿಷ್ಣ್ವಾದ್ಯಾಃ ಸ್ತುವಂತಸ್ತಂ ದಿವಾಕರಮ್ । ತೇಜಸ್ತೇ ವರ್ಧತಾಂ ದೇವ ಲಿಖ್ಯತೇಽಪಿ ದಿವಸ್ಪತೇ । । ೯ ಇನ್ದ್ರಶ್ಚಾಗತ್ಯ ತಂ ದೇವಂ ಲಿಖ್ಯಮಾನಮಥಾಸ್ತುವತ್ । ಜಯ ದೇವ ಜಯಸ್ವೇತಿ ತತ್ತ್ವದೋಽಸಿ ಜಗತ್ಪತೇ ।। 1.121.೧೦ ಋಷಯಸ್ತು ತತಃ ಸಪ್ತ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಪುರೋಗಮಾಃ । ತುಷ್ಟುವುರ್ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ತೋತ್ರೈಃ ಸ್ವಸ್ತಿಸ್ವಸ್ತೀತಿವಾದಿನಃ ।। ೧೧ ವೇದೋಕ್ತಾಭಿರಥಾಶೀರ್ಭಿರ್ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಶ್ಚ ತುಷ್ಟುವುಃ । ತ್ವಂ ನಾಥ ಮೋಕ್ಷಿಣಾಂ ಮೋಕ್ಷೋ ಧ್ಯೇಯಸ್ತ್ವಂ ಧ್ಯಾನಿನಾಮಪಿ ।। ೧೨ ತ್ವಂ ಗತಿಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಪ್ರಜಾಭ್ಯಶ್ಚೈವ ದೇವೇಶ ಶಂ ನೋಽಸ್ತು ಜಗತಃ ಪತೇ ।। ೧೩ ತ್ವತ್ತೋ ಭವತಿ ವೈ ನಿತ್ಯಂ ಜಗತ್ಸಂಲೀಯತೇ ತ್ವಯಿ । ತ್ವಮೇಕಸ್ತ್ವಂ ದ್ವಿಧಾ ಚೈವ ತ್ರಿಧಾ ಚ ತ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೧೪ ತ್ವಯೈಕೇನ ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಂ ತ್ವಯೈಕೇನ ಪ್ರಬೋಧಿತಮ್ । ತತೋ ವಿದ್ಯಾಧರಗಣಾ ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಪನ್ನಗಾಃ ।। ೧೫ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಪುಟಾಃ ಸರ್ವೇ ಶಿರೋಭಿಃ ಪ್ರಣತಾ ರವಿಮ್ । ಊಚುರೇವಂವಿಧಾ ವಾಚೋ ಮನಃ ಶ್ರೋತ್ರಸುಖಪ್ರದಾಃ ।। ೧೬ ಸಹ್ಯಂ ಭವತು ತೇ ತೇಜೋ ಭೂತಾನಾಂ ಭೂತಭಾವನ । ಹಾಹಾ ಹೂಹೂಸ್ತತಶ್ಚೈವ ತುಮ್ಬುರುರ್ನಾರದಸ್ತಥಾ ।। ೧೭ ಉಪಗಾತುಂ ಸಮಾರಬ್ಧಾ ಗಾಮುಚ್ಚೈಃ ಕುಶಲಾ ರವಿಮ್ । ಷಡ್ಜಮಧ್ಯಮಗಾಂಧಾರಗ್ರಾಮತ್ರಯವಿಶಾರದಾಃ ।। ೧೮ ಮೂರ್ಚ್ಛನಾಭಿಸ್ತತಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಧೈವತಪಞ್ಚಮೈಃ । ನಾನಾನುಭಾವಮನ್ದ್ರೈಶ್ಚ ಅರ್ಧಮನ್ದ್ರೈಸ್ತಥೈವ ಚ ।। ೧೯ ತ್ರಿಸಾಧನೈಃ ಪ್ರಕಾರೈಸ್ತು ವಾದ್ಯತಾಲಸಮನ್ವಿತೈಃ । ವಿಶ್ವಾಚೀ ಚ ಘೃತಾಚೀ ಚ ಉರ್ವಶೀ ಚ ತಿಲೋತ್ತಮಾ ।।೨೦ ಮೇನಕಾ ಸಹಜನ್ಯಾ ಚ ರಮ್ಭಾ ಚಾಪ್ಸರಸಾಂ ವರಾ । ಹಾವಭಾವವಿಲಾಸೈಶ್ಚ ಕುರ್ವತ್ಯೋಽಭಿನಯಾನ್ಬಹೂನ್ ।।೨ ೧ ತತೋಽತೀವ ಕಲಂ ಗೇಯಂ ಮಧುರಂ ಚ ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಸಂಘಾನಾಂ ಮನಃ ಶ್ರೋತ್ರಸುಖಪ್ರದಮ್ ।।೨೨ ಪ್ರವಾದ್ಯಂ ತು ತತಸ್ತತ್ರ ವೀಣಾವಂಶಾದಿ ಸುವ್ರತ । ಪಣವಾಃ ಪುಷ್ಕರಾಶ್ಚೈವ ಮೃದಙ್ಗಾಃ ಪಟಹಾಸ್ತಥಾ । । ೨೩ ದೇವದುನ್ದುಭಯಃ ಶಂಖಾಃ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಗಾಯದ್ಭಿಶ್ಚೈವ ಗನ್ಧರ್ವೈರ್ನೃತ್ಯದ್ಭಿಶ್ಚಾಪ್ಸರೋಗಣೈಃ । । ೨೪ ತೂರ್ಯವಾದಿತ್ರಘೋಷೈಶ್ಚ ಸರ್ವಂ ಕೋಲಾಹಲೀಕೃತಮ್ । ತತಃ ಕೃತೈಃ ಕರಪುಟೈಃ ಪದ್ಯಕುಡ್ಮಲಸನ್ನಿಭೈಃ । । ೨೫ ಲಲಾಟೋಪರಿ ವಿನ್ಯಸ್ತೈಃ ಪ್ರಣೇಮುಃ ಸರ್ವದೇವತಾಃ । ತತಃ ಕೋಲಾಹಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವದೇವಸಮಾಗಮೇ । । ೨೬ ತೇಜಸಃ ಶಾತನಂ ಚಕ್ರೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಶನೈಃ ಶನೈಃ । । ೨೭ ಇತಿ ಹಿಮಜಲಘರ್ಮಕಾಲಹೇತೋರ್ಹರಕಮಲಾಸನವಿಷ್ಣುಸಂಸ್ತುತಸ್ಯ । ತದುಪರಿ ಲಿಖನಂ ನಿಶಮ್ಯ ಭಾನೋರ್ವ್ರಜತಿ ದಿವಾಕರಲೋಕಮಾಯುಷೋನ್ತೇ । । ೨೮ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಕೃತಸೂರ್ಯತೇಜಃ ಶಾತನಂ ನಾಮೈಕವಿಂಶೋತ್ತರಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಶತಾನಿಕನು ಕೇಳಿದನು: "ಭಾನುಸೂರ್ಯನ ಶರೀರದ ಲಿಖನವನ್ನು ನೀನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀ. ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛೆ ಇದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು." ಸುಮಂತುನು ಹೇಳಿದನು: "ಸಂಜ್ಞಾ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ, ಭಾಸ್ಕರನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಸಂಜ್ಞಾ ನನ್ನ ರೂಪದಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ.' ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮಧುರವಾದ, ಸಂತೋಷದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲ ದೇವತೆ, ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಿನ್ನ ಮಾವನಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಬಿಡುವನು.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಾರ್ತಂಡನ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸು.' ಬ್ರಹ್ಮನ ಆದೇಶದಂತೆ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ, ವೇದ, ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದವರು, ವಿವಿಧ ಗುಪ್ತ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು: 'ಜಗನ್ನಾಥನೇ, ಧರ್ಮ, ಹಿಮದ ಮೂಲವೇ, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಗಲಿ, ದೇವದೇವನೇ, ದಿವಾಕರನೇ.' ಆಮೇಲೆ ರುದ್ರನು, ವಿಷ್ಣುವು ಮುಂತಾದವರು ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದರು: 'ದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ, ದಿವಸಪತೇ, ಲಿಖನವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ.' ಇಂದ್ರನು ಬಂದು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಲಿಖನವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ತುತಿಸಿದನು: 'ಜಯ ದೇವನೇ, ಜಯವಂತನಾಗು. ನೀನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಜಗತ್ಪತಿಯಾದವನು.' ಆಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುಂತಾದ ಏಳು ಋಷಿಗಳು, ವಿವಿಧ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ, 'ಶುಭವಾಗಲಿ, ಶುಭವಾಗಲಿ' ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ವೇದೋಕ್ತ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಂದ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಕೂಡ ಸ್ತುತಿಸಿದರು: 'ನೀನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ, ಧ್ಯಾನಿಗಳಿಗೂ ಧ್ಯೇಯ.' 'ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಗತಿ, ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ದೇವಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನು, ಜಗತ್ಪತಿಯಾದ ನೀನು ನಮಗೆ ಶುಭವನ್ನು ನೀಡು.' 'ನಿನ್ನಿಂದ ಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ, ಎರಡು ರೂಪ, ಮೂರು ರೂಪಗಳೂ ಹೊಂದಿರುವವನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.' 'ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು, ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಜಾಗೃತಿಗೊಳಿಸಿದವನು.' ಆಮೇಲೆ ವಿದ್ಯಾಧರ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ನಾಗ ಮುಂತಾದವರು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ, ಕಿವಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು: 'ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಹನೀಯವಾಗಿರಲಿ.' ಹಾಹಾ, ಹೂಹೂ, ತುಂಬೂರು, ನಾರದ ಮುಂತಾದವರು ರವಿಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಷಡ್ಜ, ಮಧ್ಯಮ, ಗಾಂಧಾರ ಮುಂತಾದ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮೂರ್ಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಧೈವತ, ಪಂಚಮ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಮೃದುವಾದ, ಮಧ್ಯಮವಾದ, ಗಂಭೀರವಾದ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು. ಮೂರು ವಿಧದ ತಾಳಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಾದ್ಯಗಳ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾಚಿ, ಘೃತಾಚಿ, ಉರ್ವಶಿ, ತಿಲೋತ್ತಮಾ, ಮೆನಕಾ, ಸಹಜನ್ಯಾ, ರಂಭಾ ಮುಂತಾದ ಅಪ್ಸರಸರು, ವಿಭಿನ್ನ ಭಾವಭಂಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಅದಾದಮೇಲೆ ಬಹಳ ಮಧುರವಾದ, ಸುಂದರವಾದ ಗಾಯನ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸು, ಕಿವಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ವೀಣೆ, ಬಾಸುರಿ, ಪಣವ, ಪುಷ್ಕರ, ಮೃದಂಗ, ಪಟಹ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿದರು. ದೇವದಂಡುಭಿಗಳು, ಶಂಖಗಳು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿಸಿದರು; ಗಂಧರ್ವರು ಹಾಡಿದರು, ಅಪ್ಸರರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು. ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೋಲಾಹಲ ತುಂಬಿತು. ನಂತರ, ಪಾದಕುಡ್ಮಲದಂತೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಭಾನುಸೂರ್ಯನ ಭಾಲದ ಮೇಲೆ ನಮಿಸಿದರು. ಆ ಕೋಲಾಹಲದ ನಡುವೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಹಿಮ, ಜಲ, ಉಷ್ಣಕಾಲದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಹರ, ಕಮಲಾಸನ, ವಿಷ್ಣುವರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಲಿಖನವಾದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದವನು, ಜೀವನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿವಾಕರಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಿ ಶ್ರೀ ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ಕಥೆ ಎಂಬ ನೂರ ಒಂದು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
ಆದಿತ್ಯಸ್ತವವರ್ಣನಮ್ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಸಮಾರೂಢೋ ಲಿಖ್ಯಮಾನೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಿಃ ಸ್ತುತೋ ದೇವೈರ್ಯಥಾ ವೈ ತದ್ವದಸ್ವ ಮೇ । । ೧ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ಶೃಣುಷ್ವೈಕಮನಾ ರಾಜನ್ಯಥಾ ದೇವೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಿಃ ಸ್ತುತೋ ದೇವೈರ್ಋಷಿಭಿಶ್ಚ ಪುರಾಽನಘ । । ೨ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ಪ್ರಣತಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೇ ಸ್ವರೂಪತೋ ಲೋಕವಿಭಾವಿನೇ ನಮಃ । ದಿವಸ್ಪತೇ ಕಮಲಕುಲಾವಬೋಧಿನೇ ನಮಸ್ತಮಃ ಪಟಸಪಟಾವಪಾಯಿನೇ । । ೩ ಪಾವನಾತಿಶಯಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣೇ ನೈಕಕಾಮವಿಭವಪ್ರದಾಯಿನೇ । ಭಾಸುರಾಮಲಮಯೂಖಮಾಲಿನೇ ಸರ್ವಲೋಕಹಿತಕಾರಿಣೇ ನಮಃ । । ೪ ಅಜಾಯ ಲೋಕತ್ರಯಭಾವನಾಯ ಭೂತಾತ್ಮನೇ ಗೋಪತಯೇ ಪ್ರಿಯಾಯ । ನಮೋ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೋತ್ತಮಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ಲೋಕತ್ರಯಭಾವನಾಯ । । ೫ ವಿವಸ್ವತೇ ಜ್ಞಾನಕೃತಾನ್ತರಾತ್ಮನೇ ಜಗತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯ ಜಗದ್ಧಿತೈಷಿಣೇ । ಸ್ವಯಮ್ಭುವೇ ಲೋಕಸಮಸ್ತಚಕ್ಷುಷೇ ಸುರೋತ್ತಮಾಯಾಮಿತತೇಜಸೇ ನಮಃ । । ೬ ನಿಜೋದಯಾಯ ಸುರಗಣಮೌಲಿಮಣೇ ಜಗತಾ ತ್ವಂ ಮಹಿತಸ್ತ್ವಮುರುಮಯೂಖಸಹಸ್ರತಪಾಃ । ಜಗತಿ ವಿಭೋ ವತಮಸತುದ ವನತಿಮಿರಾಸವಪಾವನ ಮದಾದ್ಭವತಿ ವಿಲೋಹಿತವಿಗ್ರಹತಾತಿಮಿರವಿನಾಶಿನಮುಗ್ರಂ ಸುತರಾಂ ತ್ರಿಭುವನಭಾಪ್ರಕರೈಃ । । ೭ ರಥಾಮಾರುಹ್ಯ೧ ಸಮಾಮಯಂ ಭ್ರಮಸಿ ಸದಾ ಜಗತೋ ಹಿತದಃ । । ೮ ಇತ್ಯೇವಂ ಸಂಸ್ತುತೋ ದೇವೋ ಭಾಸ್ಕರೋ ವೇಧಸಾ ಪುರಾ । ದೈವತೈಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹೋ ಶಿವವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಭಿರ್ನೃಪ । । ೯ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸಪ್ತಮೀಕಲ್ಪೇ ಆದಿತ್ಯಸ್ತವೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಶತಾನಿಕನು ಕೇಳಿದನು: "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿವಸಪತಿ ಸೂರ್ಯನು ಲಿಖನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು." ಸುಮಂತುನು ಹೇಳಿದನು: "ರಾಜನೇ, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿವಸಪತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. 'ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುವವನಾದ ದಿವಸಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಮಲಕುಲವನ್ನು ಜಾಗೃತಿಗೊಳಿಸುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ತಮಸ್ಸಿನ ಪಟವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.' 'ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನೇಕ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ನಿರ್ಮಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.' 'ಅಜನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಭೂತಾತ್ಮನು, ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕನು, ಪ್ರಿಯನು, ಮಹಾಕರುಣಾಮಯನು, ಸೂರ್ಯನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಭಾವಕನು—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.' 'ವಿವಸ್ವಂತನಾದ ನಿನಗೆ, ಜ್ಞಾನರೂಪ, ಕರ್ಮರೂಪ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಚಿಂತಕ, ಸ್ವಯಂಭುವು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಕಣ್ಣು, ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅನಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನವನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.' 'ನಿನ್ನ ಉದಯವೇ ದೇವತೆಗಳ ಕಿರೀಟ ರತ್ನ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಪೂಜಿತನು, ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಬಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉರಿಯುವವನಾದ ನೀನು, ಜಗತ್ತಿನ ಕರ್ತನು, ಕಾಡಿನ ತಮಸ್ಸನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನಾದ ನೀನು, ಲೋಕವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವವನಾದ ನೀನು, ಅಜ್ಞಾನತಿಮಿರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಭಯಂಕರನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನಾದ ನೀನು.' 'ನೀನು ರಥವನ್ನು ಏರಿ ಸದಾ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವೆ.' ಹೀಗೆ ಭಾಸ್ಕರ ದೇವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು, ದೇವತೆಗಳು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು ಮುಂತಾದವರು ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು, ರಾಜನೇ. ಇಂತಿ ಶ್ರೀ ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯಸ್ತವ ಎಂಬ ನೂರ ಎರಡು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
1.123.೪೦ ಮಹಾದೇವೇನ ಸಹಿತಾ ಇನ್ದ್ರೇಣ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ತಮೇವ ಶರಣಂ ದೇವಂ ಗಚ್ಛಾಮಃ ಸಹಿತಾ ವಯಮ್ । । ೪೧ ತತಸ್ತೇ ಸಹಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಾದಯಃ ಸುರಾಃ । ಗತ್ವಾ ತೇ ಶರಣಂ ಸರ್ವೇ ಭಾಸ್ಕರಂ ಲೋಕಭಾಸ್ಕರಮ್ । । ೪೨ ಸ್ತೋತುಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮುಃ ಸರ್ವೇ ಭಕ್ತಿನಮ್ರಾ ಸಮನ್ತತಃ । ಕೇಶಾದಿದೇವತಾಃ ಸರ್ವಾ ಭಕ್ತಿಭಾವಸಮನ್ವಿತಾಃ । । ೪೩ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವೀಶಾ ಊಚುಃ ನಮೋನಮಃ ಸುರವರ ತಿಗ್ಮತೇಜಸೇ ನಮೋನಮಃ ಸುರವರ ಸಂಸ್ತುತಾಯ ವೈ । ಜಡಾನ್ಧಮೂಕಾನ್ಬಧಿರಾನ್ಸಕುಷ್ಠಾನ್ಸಶ್ವಿತ್ರಿಣೋಂಽಧಾನ್ವಿವಿಧವ್ರಣಾವೃತಾನ್ । । ಕರೋಷಿ ತಾನೇವ ಪುನರ್ನವಾನ್ತ್ಸದಾ ಅತೋ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಾಯ ತೇ ನಮಃ । । ೪೪ ಯದೌದರಂ ಜ್ಯೋತಿರತಿತ್ವರನ್ಮಹದ್ಯದಲ್ಪತೇಜೋ ಯದಪೀಹ ಚಕ್ಷುಷಾಮ್ । ಯದತ್ರ ಯಜ್ಞೇಷ್ವಪನೀತಮಾಹಿತಂ ತವೈವ ತದೂಪಮನೇಕತಃ ಸ್ಥಿತಮ್ । । ೪೫ ಸುರದ್ವಿಷಃ ಸಾಗರತೋಯವಾಸಿನಃ ಪ್ರಚಣ್ಡಪಾಶಾಸಿಪರಶ್ವಧಾಯುಧಾಃ । ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಾಸ್ತೇ ಭುವಿ ಪಾಪಚೇತಸಃ ಪ್ರಯಾಂತಿ ನಾಶಂ ತವ ದೇವ ದರ್ಶನಾತ್ । । ೪೬ ಯತೋ ಭವಾಂಸ್ತೀರ್ಥಫಲಂ ಸಮಸ್ತಂ ಯಜ್ಞೇಷು ನಿತ್ಯಂ ಭಗವಾನವಸ್ಥಿತಃ । ನಮೋ ಭವನ್ನತ್ರ ವಿಚಾರಣಾಸ್ತಿ ಸದಾ ಸಮಃ ಶಾಂತಿಕರೋ ನರಾಣಾಮ್ । । ಯಚ್ಚಾಪಿ ಲೋಕೇ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಸ್ತತ್ತೇ ಮಹಾತೇಜ ಉಶಂತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ । ।೪೭ ಸ್ತುತಃ ಸ ಭಗವಾನೇವಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಖೈಃ ಸುರೈಃ । ಅವಧಾನಂ ತತಶ್ಚಕ್ರೇ ಶ್ರವಣಾಭ್ಯಾಂ ಮಹೀಪತೇ । ।೪೮ ಸ್ತುವನ್ತಿ ತೇ ತತೋ ಭೂಯಃ ಶಿವವಿಷ್ಣುಪುರೋಗಮಾಃ । ಕೃತ್ವಾ ಮಾಂ ಪುರತಃ ಸರ್ವೇ ಭಕ್ತಿನಮ್ರಾಃ ಸಮನ್ತತಃ । ।೪೯ ೧ನಮೋನಮಸ್ತ್ರಿಭುವನಭೂತಿದಾಯಿನೇ ಕ್ರತುಕ್ರಿಯಾಸತ್ಫಲಸಮ್ಪ್ರದಾಯಿನೇ । ನಮೋನಮಃ ಪ್ರತಿದಿನಕರ್ಮಸಾಕ್ಷಿಣೇ ಸಹಸ್ರಸಂದೀಧಿತಯೇ ನಮೋನಮಃ । । 1.123.೫೦ ಪ್ರಸಕ್ತಸಪ್ತಾಶ್ವಯುಜೇ ಕ್ಷಯಾಯ ಧ್ರುವೈಕರಶ್ಮಿಗ್ರಥಿನೇ ನಮೋನಮಃ । ಸವಾಲಖಿಲ್ಯಾಪ್ಸರಕಿನ್ನರೋರಗೈಃ ಸಂಸಿದ್ಧಗನ್ಧರ್ವಪಿಶಾಚಮಾನುಷೈಃ । । ಸಯಕ್ಷರಕ್ಷೋಗಣಗುಹ್ಯಕೋತ್ತಮೈಃ ಸ್ತುತಃ ಸದಾ ದೇವ ನಮೋನಮಸ್ತೇ । । ೫೧ ಯತೋ ರಸಾನ್ಸಂಕ್ಷಿಪಸೇ ಶರೀರಿಣಾಂ ಗಭಸ್ತಿಭಿರ್ಹಿಮಜಲಘರ್ಮನಿಸ್ರವೈಃ । ಜಗಚ್ಚ ಸಂಶೋಷಯಸೇ ಸದೈವ ಅತೋಸಿ ಲೋಕೇ ಜಗತೋ ವಿಶೋಷಣಮ್ । । ೫೨ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತೇಷಾಮಭಿಪ್ರಾಯಮುವಾಚ ಭಗವಾನ್ವಚಃ । ಲಬ್ಧ್ವಾನುಜ್ಞಾಂ ತತಃ ಸರ್ವೇ ಸುರಾಃ ಸಂಹೃಷ್ಟಚೇತಸಃ । । ೫೩ ತ್ವಷ್ಟಾರಂ ಪೂಜಯಾಮಾಸುರ್ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತವಾದೇಶಾತ್ಕರೋತು ತವ ಸೌಮ್ಯತಾಮ್ । । ೫೪ ತತಸ್ತು ತೇಜಸೋ ರಾಶಿಂ ಸರ್ವಕರ್ಮವಿಧಾನವಿತ್ । ಭ್ರಮಿಮಾರೋಪಯಾಮಾಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಭಾವಸುಮ್ । । ೫೫ ಅಮೃತೇನಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ತದಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವೈ ವಿಭೋಃ । ತೇಜಸಃ ಶಾತನಂ ಚಕ್ರೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಶನೈಃ ಶನೈಃ । । ೫೬ ಆಜಾನುಲಿಖಿತಶ್ಚಾಸೌ ಸಮುರಾಸುರಪೂಜಿತಃ । ನಾಭ್ಯನನ್ದತ್ತತೋ ದೇವ ಉಲ್ಲೇಖನಮತಃ ಪರಮ್ । । ೫೭ ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ದೇವಸ್ಯ ಚರಣೌ ನಿತ್ಯಸಂವೃತೌ । ತಾಪಯನ್ಗ್ಲಾಪಯಂಶ್ಚೈವ ಯುಕ್ತತೇಜೋಽಭವತ್ತದಾ । । ೫೮ ಯಚ್ಚಾಸ್ಯ ಶಾತಿತಂ ತೇಜಸ್ತೇನ ಚಕ್ರಂ ವಿನಿರ್ಮಿತಮ್ । ಯೇನ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಘಾನೋಗ್ರಾನ್ಸದಾ ವೈ ದೈತ್ಯದಾನವಾನ್ । । ೫೯ ಶೂಲಶಕ್ತಿಗದಾವಜ್ರಶರಾಸನಪರಶ್ವಧಾನ್ । ದೇವತಾನಾಂ ದದೌ ಕೃತ್ವಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಮಹಾಮತಿಃ । । 1.123.೬೦ ತ್ರಿದೇವನಿರ್ಮಿತಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಸನ್ಧ್ಯಯೋರುಭಯೋರ್ಜಪನ್ । ಕುಲಂ ಪುನಾತಿ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ನ ಚ ಪೀಡ್ಯತೇ । । ೬೧ ಪ್ರಜಾವಾನ್ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಾ ಚ ಜೀವೇತ್ಸಾಗ್ರಂ ಶರಚ್ಛತಮ್ । ಪುತ್ರವಾನ್ಧನವಾಂಶ್ಚೈವ ಸರ್ವತ್ರ ಚಾಪರಾಜಿತಃ । । ಹಿತ್ವಾ ಪುರಂ ಭೂತಮಯಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಸೃರ್ಯಮಯಂ ಪುರಮ್ । । ೬೨ ಭೂಯೋಽಪಿ ತುಷ್ಟುವುರ್ದೇವಾಸ್ತಥಾ ದೇವರ್ಷಯೋ ರವಿಮ್ । ವಾಗ್ಭಿರಿತ್ಥಮಶೇಷಸ್ಯ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಯ ಸಮಾಗತಾಃ । । ೬೩ ದೇವಾ ಊಚುಃ ನಮಸ್ತೇ೧ ರವಿರೂಪಾಯ ಸೋಮರೂಪಾಯ ತೇ ನಮಃ । ನಮೋ ಯಜುಃ ಸ್ವರೂಪಾಯಾಥರ್ವಾಯಾಙ್ಗಿರಸೇ೨ ನಮಃ । । ೬೪ ಜ್ಞಾನೈಕಧಾಮಭೂತಾಯ೩ ನಿರ್ಧೂತತಮಸೇ ನಮಃ । ಶುದ್ಧಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪಾಯ ನಿಸ್ತತ್ತ್ವಾಯಾಮಲಾತ್ಮನೇ । । ೬೫ ನಮೋಽಖಿಲಜಗದ್ವ್ಯಾಪ್ತಿಸ್ವರೂಪಾಯಾತ್ಮಮೂರ್ತಯೇ
ಮಹಾದೇವನೂ, ಮಹಾತ್ಮ ಇಂದ್ರನೂ ಸೇರಿ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಆ ದೇವರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಹೋದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಮುಡಿವೈಯ್ದು, ಆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೇಶಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಸೇರಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ್ವರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನಮಸ್ಕಾರಗಳು, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ, ಪ್ರಖರ ತೇಜಸ್ಸಿನವನೇ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳು! ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸ್ತುತಿಸಿದವನೇ, ನಮಸ್ಕಾರಗಳು! ಮೂಢರು, ಕುರುಡುಗಳು, ಮೂಕರು, ಬದಿರರು, ಕುಷ್ಟರೋಗಿಗಳು, ಶ್ವೇತ್ರದವರು, ಅನೇಕ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಬಳಲುವವರನ್ನು ನೀನು ಮತ್ತೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತೀಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಕರುಣಾಮಯನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ನಿನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ಜ್ಯೋತಿ ದೊಡ್ಡದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರದು ಚಿಕ್ಕದು, ಇದು ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಹವನದ ಭಾಗವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿದೆ. ನೀನು ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಪಾಪಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನೀನು ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇರುವವನು, ಸದಾ ಸಮನಾಗಿರುವವನು, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದೂ ನಿನ್ನ ಮಹಾತೇಜಸ್ಸೇ ಎಂದು ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.' ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ರಾಜನೇ, ಭಗವಂತನು ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿದನು. ಆಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ತ್ವಷ್ಟಾರನ್ನು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕರ್ಮದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿನ್ನ ಆದೇಶದಂತೆ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು ತರಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಆ ಭಾಸ್ಕರನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ, ಆತನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಭ್ರಮಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದನು. ಅಮೃತದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಸೂರ್ಯನು ಹತ್ತಿರದವರಿಗೂ ದೂರದವರಿಗೂ ಪೂಜಿತನಾದರೂ, ಆ ಉಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ದೇವರ ಪಾದಗಳು ಸದಾ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ತಾಪದಿಂದ ಬಳಲಿದವು, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಆತನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ಭಾಗದಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ಸದಾ ಭಯಂಕರ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶೂಲ, ಶಕ್ತಿ, ಗದೆ, ವಜ್ರ, ಬಾಣ, ಧನುಸ್ಸು, ಪರಶು ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ರಚಿಸಿದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾತಃsandhya ಮತ್ತು ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪಿಸಿದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕುಟುಂಬ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನಿಗೆ ರೋಗಗಳು ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಂತಾನವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳೂ, ಧನವಂತಿಕೆಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೌತಿಕ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸೂರ್ಯಮಯ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದರು: 'ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ರವಿರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ, ಚಂದ್ರರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಯಜುರ್ವೇದ ಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ, ಅಥರ್ವಣ ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಶುದ್ಧ ಜ್ಯೋತಿಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ, ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಅಮಲಾತ್ಮನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಆತ್ಮರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
ಭ್ರಮತ್ವಾವಿದ್ಧಮಖಿಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ಸಚರಾಚರಮ್
ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರು ಹೇಳಿದರು: ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಹೊಗಳುವ ದೇವತೆಗಳೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಭಯಂಕರವಾದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರ. ಮೂರ್ಖರು, ಕುರುಡುಗಳು, ಮೂಗರು, ಕಿವಿಯಿಲ್ಲದವರು, ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳು, ಶ್ವೇತಕುಷ್ಠದಿಂದ ಬಳಲುವವರು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರು—ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನೀನು ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೀ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾದಯಾಳುವಾದ ನೀನಿಗೆ ನಾವು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ.