ವಿವಾಹ-ಧರ್ಮವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ೩ ಅಸಪಿಣ್ಡಾ ಚ ಯಾ ಮಾತುರಸಗೋತ್ರಾ ಚ ಯಾ ಪಿತುಃ । ಸಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ದಾರಕರ್ಮಣಿ ಮೈಥುನೇ । । ೧ ಸಹಜೋ ನ ಭವೇದ್ಯಸ್ಯಾ ನ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಪಿತಾ । ನೋಪಯಚ್ಛೇತ ತಾಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಪುತ್ರಿಕಾಧರ್ಮಶಙ್ಕಯಾ । । ೨ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ಸವರ್ಣಾ ದಾರಕರ್ಮಣಿ । ಕಾಮಶಸ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಮಿಮಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕ್ರಮಶೋಽವರಾಃ । । ೩ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಸವರ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ । ದ್ವೇ ಚಾವರೇ ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತೇ ಕಾಮತಸ್ತು ನ ಧರ್ಮತಃ । ।೪ ವೈಶ್ಯಸ್ಯೈಕಾ ವರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸವರ್ಣಾ ಚೈವ ಧರ್ಮತಃ । ತಥಾವರಾ ಕಾಮತಸ್ತು ದ್ವಿತೀಯಾ ನ ತು ಧರ್ಮತಃ । । ೫ ಶೂದ್ರೈವ ಭಾರ್ಯಾ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮತೋ ಮನುರಬ್ರವೀತ್ । ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ವರ್ಣಾನಾಂ ಪರಿಣೇತಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ । । ೬ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯಯೋರಾಪದ್ಯಪಿ ಹಿ ತಿಷ್ಠತೋಃ । ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿದಪಿ ವೃತಾನ್ತೇ ಶೂದ್ರಾ ಭಾರ್ಯೋಪದಿಶ್ಯತೇ । । ೭ ಹೀನಜಾತಿಸ್ತ್ರಿಯಂ ಮೋಹಾದುದ್ವಹನ್ತೋ ದ್ವಿಜಾತಯಃ । ಕುಲಾನ್ಯೇವ ನಯನ್ತ್ಯಾಶು ಸಸನ್ತಾನಾನಿ ಶೂದ್ರತಾಮ್ । । ೮ ಶೂದ್ರಮಾರೋಪ್ಯ ವೇದ್ಯಾಂ ತು ಪತಿತೋತ್ರಿರ್ಬಭೂವ ಹ । ಉತಥ್ಯಃ ಪುತ್ರಜನನಾತ್ಪತಿತತ್ವಮವಾಪ್ತವಾನ್ । । ೯ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಮಾಸಾದ್ಯ ಶೌನಕಃ ಶೂದ್ರತಾಂ ಗತಃ । ಭೃಗ್ವಾದಯೋಪ್ಯೇವಮೇವ ಪತಿತತ್ವಮವಾಪ್ನುಯುಃ । । 1.7.೧೦ ಶೂದ್ರಾಂ ಶಯನಮಾರೋಪ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಾತ್ಯಧೋಗತಿಮ್ । ಜನಯಿತ್ವಾ ಸುತಂ ತಸ್ಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾದೇವ ಹೀಯತೇ । । ೧೧ ದೇವಪಿತ್ರ್ಯಾತಿಥೇಯಾನಿ ತತ್ಪ್ರಧಾನಾನಿ ಯಸ್ಯ ತು । ನಾದನ್ತಿ ಪಿತರೋ ದೇವಾಃ ಸ ಚ ಸ್ವರ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ । । ೧೨ ವೃಷಲೀಫೇನಪೀತಸ್ಯ ನಿಃಶ್ವಾಸೋಪಹತಸ್ಯ ಚ । ತಸ್ಯಾಂ ಚೈವ ಪ್ರಸೂತಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೃತಿರ್ನ ವಿಧೀಯತೇ । । ೧೩ ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಃ ಪ್ರೇತ್ಯೇಹ ಚ ಹಿತಾಹಿತಮ್ । ಸಮಾಸತೋ ಬ್ರವೀಮ್ಯೇಷ ವಿವಾಹಾಷ್ಟಕಮುತ್ತಮಮ್ । । ೧೪ ಕಾಲೋ ದೈವಸ್ತಥಾ ಚಾರ್ಷಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ತಥಾಸುರಃ । ಗಾನ್ಧರ್ವೋ ರಾಕ್ಷಸಶ್ಚೈವ ಪೈಶಾಚಶ್ಚಾಷ್ಟಮೋಽಧಮಃ । । ೧೫ ಯೇ ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಾ ವರ್ಣಸ್ಯ ಗುಣದೋಷೌ ಚ ಯಸ್ಯ ಯೌ । ಶೃಣುಧ್ವಂ ತದ್ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪ್ರಸವೇ ಚ ಗುಣಾಗುಣಮ್ । । ೧೬ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ೧ ಚತುರಃ ಪೂರ್ವಾನ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಚತುರೋಽವರಾನ್ । ವಿಟ್ಶೂದ್ರಯೋಸ್ತು ತ್ರೀನೇವ ವಿದ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಾನರಾಕ್ಷಸಾನ್ । । ೧೭ ಚತುರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾದ್ಯಾನ್ಪ್ರಶಸ್ತಾನ್ಕವಯೋ ವಿದುಃ । ರಾಕ್ಷಸಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯೈಕಮಾಸುರಂ ವೈಶ್ಯಶೂದ್ರಯೋಃ । । ೧೮ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ತ್ರಯೋ ಧರ್ಮ್ಯಾ ದ್ವಾವಧರ್ಮ್ಯೌ೨ ಸ್ಮೃತಾವಿಹ । ಪೈಶಾಚಶ್ಚಾಸುರಶ್ಚೈವ ನ ಕರ್ತ್ತವ್ಯೌ ಕಥಞ್ಚನ । । ೧೯ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗ್ವಾ ಮಿಶ್ರೌ ವಾ ವಿವಾಹೌ ಪೂರ್ವಚೋದಿತೌ । ಗಾನ್ಧರ್ವೋ ರಾಕ್ಷಸಶ್ಚೈವ ಧರ್ಮ್ಯೌ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ತೌ ಸ್ಮೃತೌ । । 1.7.೨೦ ಆಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಾರ್ಚಯಿತ್ವಾ ತು ಶ್ರುತಶೀಲವತೇ ಸ್ವಯಮ್ । ಆಹೂಯ ದಾನಂ ಕನ್ಯಾಯಾ ಬಾಹ್ಯೋ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । । ೨೧ ವಿತತೇ ಚಾಪಿ ಯಜ್ಞೇ ತು ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತಿ ಚಾರ್ತ್ವಿಜಿ । ಅಲಙ್ಕೃತ್ಯ ಸುತಾದಾನಂ ದೈವೋ ಧರ್ಮ ಉದಾಹೃತಃ । । ೨೨ ಏಕಂ ಗೋಮಿಥುನಂ ದ್ವೇ ವಾ ವರಾದಾದಾಯ ಧರ್ಮತಃ । ಕನ್ಯಾಪ್ರದಾನಂ ವಿಧಿವದಾರ್ಷೀಯೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ । । ೨೩ ಸಹೋಭೌ ಚರತಂ ಧರ್ಮಮಿತಿ ವಾಚಾನುಭಾಷ್ಯ ತು । ಕನ್ಯಾಪ್ರದಾನಮಭ್ಯರ್ಚ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ । । ೨೪ ಜ್ಞಾತಿಭ್ಯೋ ದ್ರವಿಣಂ ದತ್ತ್ವಾ ಕನ್ಯಾಯಾಶ್ಚೈವ ಶಕ್ತಿತಃ । ಕನ್ಯಾಪ್ರದಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಾದಾಸುರೋ ಧರ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ । । ೨೫ ಇಚ್ಛಯಾನ್ಯೋಽನ್ಯಸಂಯೋಗಃ ಕನ್ಯಾಯಾಶ್ಚ ವರಸ್ಯ ಚ । ಗಾನ್ಧರ್ವಃ ಸ ವಿಧಿರ್ಜ್ಞೇಯೋ ಮೈಥುನ್ಯಃ ಕಾಮಸಮ್ಭವಃ । । ೨೬ ಹತ್ವಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಕ್ರೋಶನ್ತೀಂ ರುದತೀಂ ಗೃಹಾತ್ । ಪ್ರಸಹ್ಯ ಕನ್ಯಾಹರಣಂ ರಾಕ್ಷಸೋ ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ । । ೨೭ ಸುಪ್ತಾಂ ಮತ್ತಾಂ ಪ್ರಮತ್ತಾಂ ಚ ರಹೋ ಯತ್ರೋಪಗಚ್ಛತಿ । ಸ ಪಾಪಿಷ್ಠೋ ವಿವಾಹಾನಾಂ ಪೈಶಾಚಃ ಕಥಿತೋಽಷ್ಟಮಃ । । ೨೮ ಜಲಪೂರ್ವಂ ದ್ವಿಜಾಗ್ರ್ಯಾಣಾಂ ಕನ್ಯಾದಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಇತರೇಷಾಂ ತು ವರ್ಣಾನಾಮಿತರೇತರಕಾಮ್ಯಯಾ । । ೨೯ ಯೋ ಯಸ್ಯೈಷಾಂ ವಿವಾಹಾನಾಂ ವಿಭೂನಾಂ ಕೀರ್ತಿತೋ ಗುಣಃ । ತಂ ನಿಬೋಧತ ವೈ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ತಕೀರ್ತಯತೋ ಮಮ । । 1.7.೩೦ ಕುಲಾನಿ ದಶ ಪೂರ್ವಾಣಿ ತಥಾನ್ಯಾನಿ ದಶೈವ ತು । ಸ ಹಿ ತಾನ್ಯಾತ್ಮನಾ ಚೈವಂ ಮೋಚಯತ್ಯೇನಸೋ ಧ್ರುವಮ್ । । ೩೧ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಪುತ್ರಃ ಸುಕೃತಕೃದ್ದೈವೋಢಾಜಂ ಸುತಂ ಶೃಣು । ದೈವೋಢಾಜಃ ಸುತೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಪರಾವರಾನ್ । । ಆರ್ಷೋಢಾಜಃ ಸುತಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪುರುಷಾಂಸ್ತಾರಯೇದ್ದ್ವಿಜಾಃ । । ೩೨ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಷು ವಿವಾಹೇಷು ಚತುರ್ಷ್ವೇವಾನುಪೂರ್ವಶಃ । ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ವಿನಃ ಪುತ್ರಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಶಿಷ್ಟಸಮ್ಮತಾಃ । । ೩೩ ರೂಪಸತ್ತ್ವಗುಣೋಪೇತಾ ಧನವನ್ತೋ ಯಶಸ್ವಿನಃ । ಪುತ್ರವನ್ತೋಽಥ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಜೀವನ್ತಿ ಚ ಶತಂ ಸಮಾಃ । । ೩೪ ಇತರೇಷು ನಿಬೋಧಧ್ವಂ ನೃಶಂಸಾನೃತವಾದಿನಃ । ಜಾಯನ್ತೇ ದುರ್ವಿವಾಹೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಧರ್ಮದ್ವಿಷಃ ೧ ಸುತಾಃ । । ೩೫ ಅನಿನ್ದಿತೈಃ ಸ್ತ್ರೀವಿವಾಹೈರನಿನ್ದ್ಯಾ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾ । ನಿನ್ದಿತೈರ್ನಿಂದಿತಾ ನೃಣಾಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿದ್ಯಾನ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್ । । ೩೬ ಕರಗ್ರಹಣಸಂಸ್ಕಾರಾಃ ಸವರ್ಣಾಸು ಭವನ್ತಿ ವೈ । ಅಸವರ್ಣಾಸ್ವಯಂ ಜ್ಞೇಯಾ ವಿಧಿರುದ್ವಾಹಕರ್ಮಣಿ । । ೩೭ ಬಾಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಯಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಪ್ರತೋದೋ ವೈಶ್ಯಕನ್ಯಯಾ । ವಸನಸ್ಯ ದಶಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾ ಶೂದ್ರಯೋತ್ಕೃಷ್ಟವೇದನೇ । । ೩೮ ನ ಕನ್ಯಾಯಾಃ ಪಿತಾ ವಿದ್ವಾನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾಚ್ಛುಲ್ಕಮಣ್ವಪಿ । ಗೃಹ್ಣನ್ಹಿ ಶುಲ್ಕಂ ಲೋಭೇನ ಸ್ಯಾನ್ನರೋಽಪತ್ಯವಿಕ್ರಯೀ । । ೩೯ ಸ್ತ್ರೀಧನಾನಿ ತು ಯೇ ಮೋಹಾದುಪಜೀವನ್ತಿ ಬಾನ್ಧವಾಃ । ನಾರೀಯಾನಾನಿ ವಸ್ತ್ರಂ ವಾ ತೇ ಪಾಪಾ ಯಾನ್ತ್ಯಧೋಗತಿಮ್ । । 1.7.೪೦ ಆರ್ಷೇ ಗೋಮಿಥುನಂ ಶುಲ್ಕಂ ಕೇಚಿದಾಹುರ್ಮೃಷೈವ ೧ ತತ್ । ಅಲ್ಪೋ ವಾಪಿ ಮಹಾನ್ವಾಪಿ ವಿಕ್ರಯಸ್ತಾವದೇವ ಸಃ । । ೪೧ ಯಾಸಾಂ ನಾದದತೇ ಶುಲ್ಕಂ ಜ್ಞಾತಯೋ ನ ಸ ವಿಕ್ರಯಃ । ಅರ್ಹಣಂ ತತ್ಕುಮಾರೀಣಾಮಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ಚ ಕೇವಲಮ್ । । ೪೨ ಇತ್ಥಂ ದಾರಾನ್ಸಮಾಸಾದ್ಯ ದೇಶಮಗ್ರ್ಯಂ ಸಮಾವಸೇತ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದ್ವಿಜಶಾರ್ದೂಲ ಯ ಇಚ್ಛೇದ್ವಿಪುಲಂ ಯಶಃ । । ೪೩ ಋಷಯ ಊಚುಃ ಕೋ ದೇಶಃ ಪರಮೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಕಶ್ಚ ಪುಣ್ಯೋ ಮತಸ್ತವ । ಪ್ರವಸನ್ಯತ್ರ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಯಶಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕಞ್ಜಜ । । ೪೪ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ನ ಹೀಯತೇ ಯತ್ರ ಧರ್ಮಶ್ಚತುಷ್ಪಾತ್ಸ ಕಲೋ ದ್ವಿಜಾಃ । ಸ ದೇಶಃ ಪರಮೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಸ ಚ ಪುಣ್ಯೋ ಮತೋ ಮಮ । । ೪೫ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಸೇವಿತೋ ಧರ್ಮೋ ಯಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಃ ಸ ದೇಶಃ ಪರಮೋ ಮತಃ । । ೪೬ ಋಷಯ ಊಚೂ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಸೇವಿತಂ ಧರ್ಮಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಂ ಚ ಸುರೋತ್ತಮ । ವದಾಸ್ಮಾಸು ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೌತುಕಂ ಪರಮಂ ಹಿ ನಃ । । ೪೭ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಸೇವಿತಃ ಸದ್ಭಿರ್ನಿತ್ಯಮದ್ವೇಷರಾಗಿಭಿಃ । ಹೃದಯೇನಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾತೋ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಂ ನಿಬೋಧತ । । ೪೮ ಕಾಮಾತ್ಮತಾ ನ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ನ ವೇಹಾಸ್ಯಾಪ್ಯಕಾಮತಾ । ಕಾಮ್ಯೋ ಹಿ ವೇದಾಧಿಗಮಃ ಕರ್ಮಯೋಗಶ್ಚ ವೈದಿಕಃ । । ೪೯ ಸಙ್ಕಲ್ಪಾಜ್ಜಾಯತೇ ಕಾಮೋ ಯಜ್ಞಾದ್ಯಾನಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ । ವ್ರತಾಃ ನಿಯಮಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಸಙ್ಕಲ್ಪಜಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । । 1.7.೫೦ ಕಾಮಾದೃತೇ ಕ್ರಿಯಾಕಾರೀ ದೃಶ್ಯತೇ ನೇಹ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ । ಯದ್ಯದ್ಧಿ ಕುರುತೇ ಕಶ್ಚಿತ್ತತ್ತತ್ಕಾಮಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । । ೫೧ ನಿಗಮೋ ೧ ಧರ್ಮಮೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಮೃತಿಶೀಲೇ ತಥೈವ ಚ । ತಥಾಚಾರಶ್ಚ ಸಾಧೂನಾಮಾತ್ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿರೇವ ಚ । । ೫೨ ಸರ್ವಂ ತು ಸಮವೇಕ್ಷೇತ ನಿಶ್ಚಯಂ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ । ಶ್ರುತಿಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೋ ವಿದ್ವಾನ್ಸ್ವಧರ್ಮೇ ನಿವಸೇತ ವೈ । । ೫೩ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತ್ಯುದಿತಂ ಧರ್ಮಮನುತಿಷ್ಠನ್ಸದಾ ನರಃ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚೇಹ ಪರಾಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಯಾತಿ ಶಕ್ರಸಲೋಕತಾಮ್ । । ೫೪ ಶ್ರುತಿಸ್ತು ವೇದೋ ೪ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಂ ತು ವೈ ಸ್ಮೃತಿಃ । ತೇ ಸರ್ವಾರ್ಥೇಷು ಮೀಮಾಂಸ್ಯೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ಧರ್ಮೋ ಹಿ ನಿರ್ಬಭೌ । । ೫೫ ಯೋಽವಮನ್ಯೇತ ತೇ ಚೋಭೇ ಹೇತುಶಾಸ್ತ್ರಾಶ್ರಯಾದ್ದ್ವಿಜಃ । ಸ ಸಾಧುಭಿರ್ಬಹಿಷ್ಕಾರ್ಯೋ ನಾಸ್ತಿಕೋ ವೇದನಿನ್ದಕಃ । । ೫೬ ವೇದಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸದಾಚಾರಃ ಸ್ವಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಿಯಮಾತ್ಮನಃ । ಏತಚ್ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧರ್ಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ । । ೫೭ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಭವೇದ್ವಿಪ್ರಾ ಅರ್ಥಕಾಮೇಷ್ವಸಜ್ಜತಾಮ್ । ಧರ್ಮಂ ಜಿಜ್ಞಾಸಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರಮಾಣಾನ್ನೈಗಮಂ ಪರಮ್ । । ೫೮ ನಿಷೇಕಾದಿಶ್ಮಶಾನಾನ್ತೋ ಮನ್ತ್ರೈರ್ಯಸ್ಯೋದಿತೋ ವಿಧಿಃ । ಅಧಿಕಾರೋ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ವೇದೇಷು ಚ ಜಪೇಷು ಚ । । ೫೯ ಸರಸ್ವತೀದೃಷದ್ವತ್ಯೋರ್ದೇವನದ್ಯೋರ್ಯದನ್ತರಮ್
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ತಾಯಿಯ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರದ, ತಂದೆಯ ಕುಲಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಹೆಂಗಸು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಕೆಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಜಾಣ ತಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು.
ತದೇವ ನಿರ್ಮಿತಂ ದೇಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ । । 1.7.೬೦ ಯಸ್ಮಿನ್ ದೇಶೇ ಯ ಆಚಾರಃ ಪಾರಮ್ಪರ್ಯಕ್ರಮಾಗತಃ । ವರ್ಣಾನಾಂ ಸಾನ್ತರಾಲಾನಾಂ ಸ ಸದಾಚಾರ ಉಚ್ಯತೇ । । ೬೧ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಚ ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚಾಲಾಃ ಶೂರಸೇನಯಃ । ಏಷ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿದೇಶೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ್ತಾದನನ್ತರಮ್ । । ೬೨ ಏತದ್ದೇಶಪ್ರಸೂತಸ್ಯ ಸಕಾಶಾದಗ್ರಜನ್ಮನಃ । ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಚರಿತ್ರಂ ಶಿಕ್ಷನ್ತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸರ್ವಮಾನವಾಃ । । ೬೩ ಹಿಮವದ್ವಿನ್ಧ್ಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಯತ್ಪ್ರಾಗ್ವಿನಶನಾದಪಿ । ಪ್ರತ್ಯಗೇವ ಪ್ರಯಾಗಾಚ್ಚ ಮಧ್ಯದೇಶಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । । ೬೪ ಆ ಸಮುದ್ರಾತ್ತು ವೈ ಪೂರ್ವಾದಾಸಮುದ್ರಾತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ । ತಯೋರೇವಾನ್ತರಂ ಗಿರ್ಯೋರಾರ್ಯಾವರ್ತ್ತಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ । । ೬೫ ಅಟತೇ ಯತ್ರ ಕೃಷ್ಣಾ ಗೌರ್ಮೃಗೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಭಾವತಃ । ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಯಾಜ್ಞಿಕೋ ದೇಶೋ ಮ್ಲೇಚ್ಛದೇಶಸ್ತ್ವತಃ ಪರಃ । । ೬೬ ಏತಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಶುಭಾನ್ದೇಶಾನ್ಸಂಶ್ರಯೇತ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ । ಯಸ್ಮಿನ್ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ನಿವಸೇತ್ಪಾದಜೋ೨ ವೃತ್ತಿಕರ್ಶಿತಃ । । ೬೭ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇಯಂ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಬುಧೈರ್ಯೋನಿರ್ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ । ಸಮ್ಭವಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸಮಾಸಾನ್ನ ತು ವಿಸ್ತರಾತ್ । । ೬೮ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ವಿವಾಹಧರ್ಮವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಆಚರಣೆ ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೋ, ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೃತ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳು ಉಳಿದಿವೆ.
ವಿವಾಹಧರ್ಮೇಷು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯೇ ನರವೃತ್ತವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯದ್ಗೃಹಸ್ಥೇನ ತದಿದಾನೀಂ ನಿಬೋಧತ । ಗದತೋ ದ್ವಿಜಶಾರ್ದೂಲ ವಿಸ್ತರಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರತಸ್ತಥಾ । । ೧ ವೈವಾಹಿಕೇಽಗ್ನೌ ಕುರ್ವೀತ ಗೃಹ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಯಥಾವಿಧಿ । ಶುಭದೇಶಾಶ್ರಯಶ್ಚೈವ ಪತ್ನೀ ವೈವಾಹಿಕೀ ಗೃಹೇ । । ೨ ಸ್ವಾಶ್ರಯೇಣ ವಿನಾ ಶಕ್ಯಂ ನ ಯಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷಣಾದಿಕಮ್ । ವಿತ್ತಾನಾಮಿವ ದಾರಾಣಾಮತಸ್ತದ್ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ । । ೩ ಹೇತವೋ ಹಿ ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ವಿಪರೀತಾಸ್ತು೧ ಮಾನದ । ಅರಕ್ಷಣಾದ್ಭವನ್ತ್ಯಸ್ಮಾದಮೀಷಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಮತಮ್ । । ೪ ನಿಸರ್ಗಾತ್ಪುಂಸ್ಯಸನ್ತೋಷಾದ್ಗುಣದೋಷವಿಮರ್ಷತಃ । ದುಷ್ಟಾನಾಂ ಚಾಪಿ ಸಂಸರ್ಗಾದ್ರಕ್ಷ್ಯಾ ಏವ ಚ ಯೋಷಿತಃ । । ೫ ಪುರುಷಸ್ಥಾನವೇಶ್ಮಾನಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರಾಹುರಾಶ್ರಯಮ್ । ವಿತ್ತಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಾದ್ಯರ್ಥಮಪೂರ್ವಾಧಿಗಮಾಯ ಚ । । ೬ ಕುಲೀನೋ ನೀತಿಮಾನ್ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಸನ್ಧೋ ದೃಢವ್ರತಃ । ವಿನೀತೋ ಧಾರ್ಮಿಕಸ್ತ್ಯಾಗೀ೨ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪುರುಷಾಶ್ರಯಃ । । ೭ ನಗರೇ ಖರ್ವಟೇ ಖೇಟೇ ಗ್ರಾಮೇ ಚಾಪಿ ಕ್ರಮಾಗತೇ । ಯಾತ್ರಾವಶಾದ್ವಾ ನಿವಸೇದ್ಧಾರ್ಮಿಕಾದ್ಯಜನಾನ್ವಿತೇ । । ೮ ಗುರುಣಾನುಮತಸ್ತತ್ರ ಗ್ರಾಮಣ್ಯಾದಿಜನೇನ ವಾ । ಪ್ರತಿವೇಶ್ಮಾದ್ಯಬಾಧೇನ ಶುದ್ಧಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿವೇಶನಮ್ । । ೯ ದ್ವಾರಚತ್ವರಶಾಲಾನಾಂ ೧ ಸರ್ವಕಾರುಕವೇಶ್ಮನಾಮ್ । ದ್ಯೂತಸೂನಾಸುರಾವೇಶನಟರಾಜಾನುಜೀವಿನಾಮ್ । । 1.8.೧೦ ಪಾಖಣ್ಡದೇವವೀಥೀನಾಂ ರಾಜಮಾರ್ಗಕುಲಸ್ಯ ಚ । ದೂರಾತ್ಸುಗುಪ್ತಂ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಜೀವಿಕಾ ವಿಭವೋಚಿತಾ । । ೧೧ ಸಾಪಿಧಾನೈಕನಿಷ್ಕಾಶಂ ಶುದ್ಧಪೃಷ್ಟಂ ಸಮನ್ತತಃ । ಸದ್ವೃತ್ತಾಪ್ತಜನಾಕೀರ್ಣಮದುಷ್ಟಪ್ರಾತಿವೇಶಿಕಮ್ । । ೧೨ ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣೇ ದೇಶೇ ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾವಿಧಾನತಃ । ಪ್ರವಿಭಕ್ತಕ್ರಿಯಾಕಾಞ್ಕ್ಷಂ ಸರ್ವರ್ತುಕಮನೋಹರಮ್ । । ೧೩ ಅರ್ಚಾಸ್ನಾನೋದಕಾಗಾರಗೋಷ್ಠಾಗಾರಮಹಾನಸೈಃ । ಯುಕ್ತಂ ಗೋವಾಜಿಶಾಲಾಭಿಃ ಸದಾಸೀಭೃತ್ಯಕಾಶ್ರಯೈಃ । । ೧೪ ಬಹಿರನ್ತಃ ಪುರಸ್ತ್ರೀಕಂ ಸರ್ವೋಪಕರಣೈರ್ಯುತಮ್ । ವಿಭಕ್ತಶಯನೋದ್ದೇಶಮಾಪ್ತವೃದ್ಧೈರಧಿಷ್ಠಿತಮ್ । । ೧೫ ಅರಕ್ಷಣಾದ್ಧಿ ದಾರಾಣಾಂ ವರ್ಣಸಙ್ಕರಜಾದಯಃ । ದೃಷ್ಟಾ ಹಿ ಬಹವೋ ದೋಷಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಃ ಸದಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । । ೧೬ ನ ಹ್ಯಾಸಾಂ ಪ್ರಮದಂ ದದ್ಯಾನ್ನ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಂ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ । ವಿಶ್ವಸ್ತವಚ್ಚ ಚೇಷ್ಟೇತ ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ಭರ್ತ್ಸನಮಾಚರೇತ್ । । ೧೭ ನಾಧಿಕಾರಂ ಕ್ವಚಿದ್ದದ್ಯಾದೃತೇ ಪಾಕಾದಿಕರ್ಮಣಃ । ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಗ್ರಾಮೀಣವತ್ತಾ ಹಿ ಭೋಗಾಯಾಲಂ ಸುಶಾಸಿತಾ । । ೧೮ ನಿತ್ಯಂ ತತ್ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ತಾಃ ಕರ್ತವ್ಯಾ ನಿರನ್ತರಾಃ । ಇತ್ಯೇವಂ ಸರ್ವದಾ ವ್ಯಾಪ್ತೇಃ ಸ್ಯಾದವಿದ್ಯನಿರಾಶ್ರಯಾ । । ೧೯ ದೌರ್ಗತ್ಯಮತಿರೂಪಂ೧ ಚಾಪ್ಯಸತ್ಸಙ್ಗಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರತಾ । ಪಾನಾಶನಕಥಾಗೋಷ್ಠೀಪ್ರಿಯತ್ವಾಕರ್ಮಶೀಲತಾ
1.8.೨೦ ಕುಹಕೇಕ್ಷಣಿಕಾಮುಣ್ಡಾಭಿಕ್ಷುಕೀಸೂತಿಕಾದಿಭಿಃ । ಗೋಪ್ರಸಙ್ಗೈಸ್ತಥಾ೩ ಸದ್ಭಿರ್ಲಿಙ್ಗಿಯಾಚಕಶಿಲ್ಪಿಭಿಃ । । ೨೧ ಸಂವಾಹೋದ್ಯಾನಯಾತ್ರಾಸೂದ್ಯಾನೇಷ್ವಾಮನ್ತ್ರಣಾದಿಷು । ಪ್ರಸಙ್ಗಸ್ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮೇಷು ಪ್ರಕಟೇಷು ಚ । । ೨೨ ವಿಪ್ರಯೋಗಃ ಸದಾ ಭರ್ತ್ರಾ ತಜ್ಜ್ಞಾತಿಕುಲನಿಃಸ್ವತಾ । ಅಮಾಧುರ್ಯಕದರ್ಯತ್ವೇ ಭೃಶಂ ಪುಂಸಾಂ ಚ ವಾಚ್ಯತಾ । । ೨೩ ಅತಿಕ್ರೌರ್ಯಮತಿಕ್ಷಾನ್ತಿರತ್ಯನ್ತಾಭೀತಿಪಾತನಮ್ । ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಜಿತತ್ವಮತ್ಯರ್ಥಂ ಸತ್ಯಂ ತಾಸ್ತಾಃ ಸದೋಷತಾಃ । । ೨೪ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ೪ ಪತ್ಯುರಧೀನತ್ವಾತ್ಪುಮಾನೇವ ಹಿ ನಿನ್ದ್ಯತೇ । ಭರ್ತುರೇವ ಹಿ ತಜ್ಜಾಡ್ಯಂ ಯದ್ಭೃತ್ಯಾನಾಮಯೋಗ್ಯತಾ । । ೨೫ ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೋದಿತಾಸ್ವೇತಾ ರಕ್ಷ್ಯಾಃ ಶಾಸನತಾಡನೈಃ । ತಾಡನೈಶ್ಚ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥಾವತ್ಸಮುಪಾಚರೇತ್ । । ೨೬ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಬಹೂನ್ದಾರಾನುಪಚಾರೈಃ ಸಮೋ ಭವೇತ್ । ಯಥಾಕ್ರಮೋಚಿತೈಃ ಕರ್ಮ ದಾನಸತ್ಕಾರವಾಸನೈಃ । । ೨೭ ಪ್ರಥಮೋಽಭಿಜನೋ ಧರ್ಮೋ ಯೋಗ್ಯತ್ವಂ ಚ ಸುಪುತ್ರತಾ । ಪಕ್ಷೇ ವಿತ್ತಂ ವಿಶೇತ್ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮಾನಸ್ತತ್ಕಾರಣಂ ತಥಾ । । ೨೮ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾನೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಹೇಯಶ್ಚಾಪಿ ನ ತತ್ಕೃತಃ । ಗುರುತ್ವೇ ಲಾಘವೇ ವಾಪಿ ಸತಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ನಿಬನ್ಧನಮ್ । । ೨೯ ಆಕಸ್ಮಿಕೇ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಾವಾನ್ಮಾನಲಾಘವೇ । ಸ ಯತ್ಕಿಞ್ಚನಕಾರಿತ್ವಾಚ್ಚಾಯಮೇವೈತಿ ಲಾಘವಮ್ । । 1.8.೩೦ ಯಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನೌ ಹಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯೇತಾನಿಮಿತ್ತತಃ । ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾ ಜನತ್ಯಾಗೇ ಪ್ರಯತನ್ತೇ ತದಾಶ್ರಿತಾಃ । । ೩೧ ಏತದೇವ ಹ್ಯಪತ್ಯಾನಾಂ೧ ಜ್ಞೇಯಂ ಮಾನನಕಾರಣಮ್ । ಯತ್ಸ್ವಾಪತ್ಯನಿಮಿತ್ತೇಷು೨ ಪ್ರಧಾನೇ ಕುಲಯೋಗ್ಯತೇ । । ೩೨ ತತ್ಸಂಯೋಗಾತ್ಸುಖಂ ಪುಂಸಾಂ ಮಹದ್ದುಃಖಂ ವಿಯೋಗತಃ । ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪ್ರತಿ ಹಾತವ್ಯಾ ಸ್ವಾರ್ಥಾಯೈವ ಪ್ರಿಯಾಣ್ಯಪಿ । । ೩೩ ಅತಃ ಸ್ವಾರ್ಥೈಕನಿಷ್ಠೋಽಯಂ ಲೋಕಃ ಸರ್ವೋಽವಸೀಯತೇ । ತತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಿರ್ಭವೇದಸ್ತಮಾನಾದ್ ಭ್ರಾನ್ತಿವಿಧಾಯಕಃ । । ೩೪ ತತೋ ದಾರಾದಿಕಾ ಭೃತ್ಯಾ ನಿಯನ್ತವ್ಯಾಸ್ತಥಾ ದ್ವಿಜಾಃ । ಯಥೇಹಾಮುತ್ರ ವಾ ಶ್ರೇಯಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ । । ೩೫ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮೇಷು ನಾತಿಸನ್ಧಾನಮಾಚರೇತ್ । ತಾಸಾಂ ತೇಷ್ವಭಿಸನ್ಧಾನಾದ್ಭವೇದಾತ್ಮಾಭಿಸಂಹಿತಃ । । ೩೬ ಜಾಯಾ ತ್ವರ್ಧಂ ಶರೀರಸ್ಯ ನೃಣಾಂ ಧರ್ಮಾದಿಸಾಧನೇ । ನಾತಸ್ತಾಸು ವ್ಯಥಾಂ ಕಾಞ್ಚಿತ್ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । । ೩೭ ಯಜ್ಞೋತ್ಸವಾದೌ ನಾಕಸ್ಮಾತ್ಕಾಞ್ಚಿದಾಸಾಂ ವಿಶೇಷಯೇತ್ । ವಸ್ತ್ರತಾಮ್ಬೂಲದಾನಾದೌ ಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಸಮೋ ಭವೇತ್ । । ೩೮ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಭೇದೋ ಹಿ ಕಾಮತಸ್ತು ರಹೋಗತಃ । ಉಪಚಾರೈಃ ಪುನರ್ವಾಕ್ಯೈಸ್ತುಲ್ಯವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । । ೩೯ ಆರ್ತವೇ ತು ಪುನಃ ಸರ್ವಾ ಉಪಗಮ್ಯಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಇವ । ಪೂರ್ವಾಭಿಜಾತಧರ್ಮಾರ್ಥಾ ಪುತ್ರಿಣೀ ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ । । 1.8.೪೦ ಉದಗ್ಗಚ್ಛೇದನೇನೈವ ವಿಧಿನಾ ನಿತ್ಯಮಾರ್ತವೇ । ತುಲ್ಯವೃತ್ತಿರ್ಯಥಾಕಾಲಂ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ವಾಸಮಖಣ್ಡಯನ್ । । ೪೧ ನಿತ್ಯಪರ್ಯಾಯವಾಸಾನಾಮಪಾದಾನಮಸೂನ್ವಿದುಃ । ಋತುದುಃಖಂ ಪ್ರಮೋದಶ್ಚ ತಥಾ ಪೂರ್ವಂ ಸಮಾಗತಃ । । ೪೨ ಅನ್ಯಯಾ ಸಹ ಯದ್ದುಃಖಂ ಸದಸದ್ವಾ ರಹೋಗತಮ್ । ಉತ್ಕಣ್ಠಿತಂ ವಾ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಪತ್ನೀಷು ನ ತದ್ವಸೇತ್ । । ೪೩ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯಸಮ್ಬದ್ಧಮನ್ಯಥಾ ಕಥಿತಂ ಮಿಥಃ । ತಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾದನಿರ್ವೇದಮಾತ್ಮನೈವ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್ । । ೪೪ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಮತ್ಸರಾಖ್ಯಾನೈರ್ನ ತಾ ವಾಚಾಪಿ ಭರ್ತ್ಸಯೇತ್ । ಗುಣದೋಷೌ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸ್ವಯಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ನಿಷ್ಕಲೌ । । ೪೫ ವಸ್ತ್ರಾಲಙ್ಕಾರಭೋಜ್ಯಾದೌ ತದಪತ್ಯೇಷ್ವನುಕ್ರಮಾತ್ । ಮಾತೃದೋಷಾನನಾದೃತ್ಯ ತುಲ್ಯದೃಷ್ಟಿಃ ಪಿತಾ ಭವೇತ್ । । ೪೬ ಅನ್ಯಸ್ಯಾನ್ಯಗತೈರ್ದೋಷೈರ್ದೂಷಣಂ ನ ಹಿ ನೀತಿಮತ್ । ಯತ್ತು ತೇಷಾಮಪತ್ಯಂ ತು ತತ್ತುಲ್ಯಮುಭಯೋರಪಿ । । ೪೭ ಪ್ರೀತಿಂ ದ್ವೇಷಮಭಿಪ್ರಾಯಂ ಶೌಚಾಶೌಚಗತಾಗಮಾನ್ । ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಜಾನೀಯಾದ್ದಾಸ ಗೂಢಚರೈಃ ಸದಾ । । ೪೮ ಆತ್ಮಾನಮಪಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇರನೀಶ್ವರಮ್ । ವಿಶ್ವಸೇತ ಕಥಂ ಸ್ತ್ರೀಷು ಸರ್ವಾವಿನಯಧಾಮಸು । । ೪೯ ವೃದ್ಧದಾಸ್ಯಃ ಕ್ರಮಾಯಾತಾ ಧಾತ್ರ್ಯಶ್ಚ ಪರಿಚಾರಿಕಾಃ । ತನ್ಮಾತೃಪಿತೃಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಷಣ್ಡವೃದ್ಧಾಶ್ಚರಾ ಮತಾಃ । । 1.8.೫೦ ವಿವಿಧೈಸ್ತತ್ಕಥಾಖ್ಯಾನೈಸ್ತುಲ್ಯಶೀಲದಯಾನ್ವಿತೈಃ । ಪ್ರವಿಶ್ಯಾನ್ತರಭಿಪ್ರಾಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಕಾಲೇ ಪ್ರಯೋಜಿತೈಃ । । ೫೧ ತೇಷು ತೇಷು ಕಥಾರ್ಥೇಷು ಕಥ್ಯಮಾನೇಷು ಲಕ್ಷಯೇತ್ । ಮುಖಾಕಾರಾದಿಭಿರ್ಲಿಙ್ಗೈರಭಿಪ್ರಾಯಂ ಮನೋಗತಮ್ । । ೫೨ ಸೀತಾರುನ್ಧತಿಸಮ್ಬನ್ಧೈಸ್ತಥಾ ಶಾಕುನ್ತಲಾದಿಭಿಃ । ಸದಸಚ್ಚರಿತಾಖ್ಯಾನೈರ್ಭಾವಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿತಃ । । ೫೩ ತದ್ದುಷ್ಟಾನಾಮದುಷ್ಟೇಷು ಸಾಧೂನಾಮಿತರೇಷು ಚ । ಪ್ರೀತಿಃ ಕಥಾಪ್ರಬನ್ಧೇಷು ಸ್ಯಾತ್ಸಖ್ಯಂ ಪುರುಷೇಷ್ವಿತಃ । । ೫೪ ಏವಮಾಗಮದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಮನುಮಿತ್ಯಾ ಚ ತತ್ತ್ವತಃ । ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಿದಿತ್ವಾಭಿಪ್ರಾಯಂ ವರ್ತೇತಾಶು ಯಥೋಚಿತಮ್ । । ೫೫ ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯೋ ವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣೈರಪಿ ವಿಯೋಜನಮ್ । ದೃಷ್ಟಂ ಹಿ ಚ ಯಥಾ ೧ ರಾಜ್ಞಾಮತೋ ರಕ್ಷೇತ್ಪ್ರಯತ್ನತಃ । । ೫೬ ವೇಣ್ಯಾ ಗೂಢೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಹತೋ ರಾಜಾ ಶುಭಧ್ವಜಃ । ಮೇಖಲಾಮಣಿನಾ ದೇವ್ಯಾ ಸೌವೀರಶ್ಚ ನರಾಧಿಪಃ । । ೫೭ ಭ್ರಾತ್ರಾ ದೇವೀಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ಭದ್ರಸೇನೋ ನಿಪಾತಿತಃ । ತಥಾ ಪುತ್ರೇಣ ಕಾರೂಷೋ ಘಾತಿತೋ ದರ್ಪಣಾಸಿನಾ । । ೫೮ ದ್ವೌ ಕಾಶಿರಾಜೌ ವೈ ವನ್ದ್ಯೌ ಚಾನನ್ದಾಪುರಯೋಷಿತಾ । ವಿಷಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯ ಪಞ್ಚತ್ವಮಾನೀತೌ ಪೂಜಿತಾತ್ಮಕೌ । । ೫೯ ಏವಮಾದಿ ಮಹಾಭಾಗಾ ರಾಜಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚ ಹ । ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯತ್ರ ನಿಪಾತ್ಯನ್ತೇ ತತ್ರಾನ್ಯೇಷ್ವಿಹ ಕಾ ಕಥಾ । । 1.8.೬೦ ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಾಪ್ರಮತ್ತೇನ ಜಾಯಾ ರಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ನಿತ್ಯಶಃ । ಯಥಾವದುಪಚರ್ಯಾಶ್ಚ ಗುಣದೋಷಾನುರೂಪತಃ । । ೬೧ ವೈಷಮ್ಯಾದುಪಚಾರಾಣಾಂ ವಿಕಾರೈಶ್ಚಾನಿಮಿತ್ತಜೈಃ । ವಿಶೇಷೇಣ ಸಪತ್ನೀಕೈರಕಸ್ಮಾಚ್ಚಾಪಿ ವೇದನೈಃ । । ೬೨ ಅಸಮ್ಭಾಗೇ ಚ ವಾಗ್ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯಾದಪ್ರಸಙ್ಗತಃ । ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ಭರ್ತರಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಕೋಪಶ್ಚಾಪಿ ಜಾಯತೇ । । ೬೩ ತತಶ್ಚಾಯಾತಿ ವಾರ್ಧಕ್ಯಮುದ್ವೋಢುಶ್ಚಾಪಿ ಶತ್ರುತಾಮ್ । ತಸ್ಮಾನ್ನ ತಾನ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ದೋಷಾನ್ದಾರವಿನಾಶಕಾನ್ । । ೬೪ ನ ಚೈತಾಃ ಸ್ವಕುಲಾಚಾರಮಧರ್ಮಂ ವಾಪಿ ಚಾಞ್ಜಸಾ । ನ ಗುಣಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯುಪೇಕ್ಷನ್ತೇ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಕಿಮು ಪೀಡಿತಾಃ । । ೬೫ ಸತೀತ್ವೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರದೃಷ್ಟಂ ಕಾರಣತ್ರಯಮ್ । ಪರಪುಂಸಾಮಸಮ್ಪ್ರೀತಿಃ ಪ್ರಿಯೇ ಪ್ರೀತಿಃ ಸ್ವರಕ್ಷಣೇ । । ೬೬ ತಸ್ಮಾತ್ಸುರಕ್ಷಿತಾ ನಿತ್ಯಮುಪಚಾರೈರ್ಯಥೋಚಿತೈಃ । ಸುಭೃತಾ೧ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾಣಃ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಯೋಷಿತಃ ಸದಾ । । ೬೭ ಉತ್ತಮಾಂ ಸಾಮದಾನಾಭ್ಯಾಂ ಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ತು ಮಧ್ಯಮಾಮ್ । ಪಶ್ಚಿಮಾಭ್ಯಾಮುಭಾಮ್ಯಾಂ ಚ ಅಧಮಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್ । । ೬೮ ಭೇದದಣ್ಡೌ ಪ್ರಯುಜ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಾಗಪತ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ । ತಚ್ಛಿಷ್ಟಾನಾಂ ತದಾ ಪಶ್ಚಾತ್ಸಾಮದಾನಪ್ರಸಾಧನೇ । । ೬೯ ಯಾಸ್ತು ವಿಧ್ವಸ್ತಚಾರಿತ್ರಾ ಭರ್ತುಶ್ಚಾಹಿತಕಾರಿಕಾಃ । ತ್ಯಾಜ್ಯಾ ಏವಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸದ್ಭಿಃ೨ ಕಾಲಕೂಟವಿಷೋಪಮಾಃ । । ೭೦ ಇಷ್ಟಾಃ ೩ ಕುಲೋದ್ಗತಾಃ ಸಾಧ್ವ್ಯೋ ವಿನೀತಾ ಭರ್ತೃವತ್ಸಲಾಃ । ಸರ್ವದಾ ಸಾಧನೀಯಾಸ್ತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯೋತ್ತರೋತ್ತರೈಃ
೭೧ ಏವಮೇವ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ತ್ರೀವೃತ್ತಂ ಯೋಽನುತಿಷ್ಠತಿ । ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯೇವ ಸ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ತ್ರಿವರ್ಗಂ ೫ ಲೋಕಸಮ್ಭವಮ್ । । ೭೨ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ವಿವಾಹಧರ್ಮೇಷು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯೇ ನರವೃತ್ತವರ್ಣನಂ ನಾಮಾಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಜೀವನದ ಮೂರು ಗುರಿಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಐದು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಗಮಪ್ರಶಂಸಾವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಏವಂ ಸ್ತ್ರೀಷು ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ವೃತ್ತಿರುಕ್ತಾ ಸಮಾಸತಃ । ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಚ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸಮುಪದಿಶ್ಯತೇ । । ೧ ಸಮ್ಯಗಾರಾಧನಾತ್ಪುಂಸಾಂ ರತಿರ್ವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಯೋಷಿತಃ । ಪುತ್ರಾಃ ಸ್ವರ್ಗಾದ್ಯದೃಷ್ಟಂ ಚ ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟೋ ಹಿ ತದ್ವಿಧಿಃ । । ೨ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಾಮ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸರ್ವಂ ೧ ವಿಧಿಮಪೇಕ್ಷತೇ । ವ್ಯಕ್ತಿಮಾಯಾತಿ ವೈಫಲ್ಯಂ ತದೇವಾರಬ್ಧಮನ್ಯಥಾ । । ೩ ವಿಧ್ಯಪೇಕ್ಷೀಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಾಣ್ಯವಿಫಲಾನ್ಯಪಿ । ಹೇತುಭೂತಾಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಮಹಾರಮ್ಭಾ ವಿಶೇಷತಃ । ।೪ ಸರ್ವಸಾಧ್ಯಾವಿಧಿಜ್ಞಾನಮಾಗಮೈಕನಿಬನ್ಧನಮ್ । ಸಾಧ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಮದೃಷ್ಟಂ ಚ ದ್ವಯಂ ವಿಧಿನಿಷೇಧಯೋಃ । । ೫ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರೋ ನ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ನ ಗ್ರನ್ಥಾನಾಂ ಚ ಧಾರಣೇ । ತಸ್ಮಾದಿಹಾನ್ಯೇ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತಚ್ಛಾಸನಮನರ್ಥಕಮ್ । । ೬ ಆಗಮೈಕಕ್ರಿಯಾಯೋಗೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಧ್ಯಧಿಕಾರಿತಾ । ಮೃತೇ ಭರ್ತರಿ ಸಾಧ್ವೀ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದೌ ಸ್ಮೃತಿಭಾಷಿತಮ್ । । ೭ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಮಕಾರ್ಯಂ ವಾ ವಿಜ್ಞಾಯ ಪ್ರಭುರಾಗಮಾತ್ । ಗುಣದೋಷೇಷು ತಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ಛಾಸ್ತಿ ರಾಜಾ ಪ್ರಜಾ ಇವ । । ೮ ಸತ್ಯೇವ ಪ್ರಮದಾಃ ಕಾಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷಾಧಿಗತಾಗಮಾಃ । ಯತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರಿತ್ವಂ ವಚನಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿರರ್ಥಕಮ್ । । ೯ ಕೇಚಿದ್ವೇದವಿದೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಕೃತ್ಯೈರ್ವೇಷಕ್ರಿಯಾಪರಾಃ । ತಥಾಪಿ ೪ ಜಾತಿಮಾತ್ರೇಣ ತ ಏವಾತ್ರಾಧಿಕಾರಿಣಃ । । 1.9.೧೦ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೈಃ ಪ್ರಯೋಗಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಲೌಕಿಕಾಃ । ಸ್ಥಿತಮೇಷಾಮದೂರೇಽಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಮೇವ ನಿಬನ್ಧನಮ್ । । ೧೧ ವ್ಯಾಧಧೀವರಗೋಪಾಲಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಚ ದೃಶ್ಯತೇ । ವಿಷ್ಟ್ಯಂ ಗಾರಕಸೌರ್ಯಾದಿದಿನಾನಾಂ ಪರಿವರ್ಜನಮ್ । । ೧೨ ಗಮ್ಯಾಗಮ್ಯಾದಿಕಾರ್ಯೇಯಂ ನಿಯತಾಚಾರಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಲೋಕಾನಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಕ್ಯಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸ್ವೇಷ್ಟನಿಬನ್ಧನಾಃ ।। ೧೩ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ । ಮುಖ್ಯಗೌಣಾದಿಭೇದಾನಾಂ ಜ್ಞೇಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರಿತಾ । । ೧೪ ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯಂ ತು ವಿಜ್ಞಾತುಮಶಕ್ಯಂ ಲೋಕಶಾಸ್ತ್ರಯೋಃ । ತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಮೇವ ಮನ್ತವ್ಯಂ ಯಥಾ ಕರ್ಮಶರೀರವತ್ । । ೧೫ ಆಗಮೇ ಚ ಪುರಾಣೇ ಚ ದ್ವಿಧೈವ ನಾಸ್ತಿಕಗ್ರಹಮ್ । ಮಾರ್ಗಂ ಮಹದ್ಭಿರಾಚೀರ್ಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇತಾವಿಕಲ್ಪಧೀಃ । । ೧೬ ಮೂಲಂ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮಾಣಾಂ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾರ್ಯಃ ಪತಿವ್ರತಾಃ । ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರ್ತುರಾರಾಧನೇ ವಿಧಿಮ್ । । ೧೭ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಆಗಮನಪ್ರಶಂಸಾನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಸ್ತ್ರೀದುರಾಚಾರವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಆರಾಧ್ಯಾನಾಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಮಯಮಾರಾಧನೇ ವಿಧಿಃ । ಚಿತ್ತ೧ ಜ್ಞಾನಾನುವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಹಿತೈಷಿತ್ವಂ ಚ ಸರ್ವದಾ । । ೧ ಕನ್ಯಾ ಪುನರ್ಭೂರ್ವೇಶ್ಯಾ ಚ ತ್ರಿವಿಧಾ ಏವ ಯೋಷಿತಃ । ಪ್ರಿಯಾ ಮಧ್ಯಾಪ್ರಿಯಾ ಚೈವ ಯೋಗ್ಯಾ ಮಧ್ಯೇತರಾ ತಥಾ । । ೨ ಸಮಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಚ ನೀಚಾ ಚ ಭೂಯೋಪಿ ತ್ರಿವಿಧಾಃ ಪುನಃ । ಪೂರ್ವವತ್ಪರಯೋರ್ವೃತ್ತಿರಿಷ್ಟಾನುಕ್ತ್ಯಾ ೧ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ । । ೩ ಅಧಮಾಪ್ರಿಯಯೋರತ್ರ ಪತಿಪತ್ನ್ಯಾದಿಕಾ ಮತಾ । ನಿಷಿದ್ಧಾನಾಂ ತು ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿ ತದ್ಧಿ ಯತ್ನಾದ್ವಿಧೀಯತೇ । । ೪ ಏಕದ್ವಿತ್ವಬಹುತ್ವಾದ್ಯಾ೨ ಯೇ ಭೇದಾಃ ಸಮುದಾಹೃತಾಃ । ಜ್ಯೇಷ್ಠಾದಿವೃತ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತಾನಶೇಷಾನ್ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ । । ೫ ವೃತ್ತಂ ಚ ದ್ವಿವಿಧಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ । ಭರ್ತುರನ್ಯಜನೇ ಬಾಹ್ಯಂ ತಸ್ಯಾಃ ಶಾರೀರಮಾನ್ತರಮ್ । । ೬ ಜ್ಞಾತೀತರವಿಭಾಗೇನ ತದ್ಬಾಹ್ಯಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಪುನಃ । ಪೂಜ್ಯಂ ತುಲ್ಯಂ ಕನಿಷ್ಠಂ ಚ ತತ್ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪುನಸ್ತ್ರಿಧಾ । । ೭ ರಹೋರತಂ ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಶಾರೀರಮಪಿ ತತ್ತ್ರಿಧಾ । ಭರ್ತುಶ್ಚಿತ್ತಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಯಥೋಚಿತಮ್ । । ೮ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಸ್ವಸಾ ಭ್ರಾತಾ ಪಿತೃವ್ಯಾಚಾರ್ಯಮಾತುಲಾಃ । ಸಭಾರ್ಯಾ ೩ ಭಗಿನೀ ಭರ್ತಾ ಭರ್ತೃಮಾತೃಪಿತೃಷ್ವಸಾ । । ೯ ಧಾತ್ರೀ ವೃದ್ಧಾಙ್ಗನಾದಿಶ್ಚ ಯಸ್ತತ್ರಾಸ್ತಾ ಸಮೋ ಜನಃ । ಪ್ರಥಮೋಢಾ ಸಪತ್ನೀ ಚ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮಾನ್ಯತಮೋ ಗಣಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು, ಜ್ಞಾನವೂ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಸದಾ ಪರೋಪಕಾರದ ಮನೋಭಾವ ಇರಬೇಕು.
1.10.೧೦ ಏಷಾಮೇವ ತ್ವಪತ್ಯಾದಿಭಗಿನೀಭ್ರಾತರಸ್ತಥಾ । ಕನಿಷ್ಠಾ ಭರ್ತುರಿತ್ಯಾದಿಭಾರ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ತಸಮೋ ಮತಃ । । ೧೧ ಹೀನೋಽನ್ಯಃ ಶಾಸನೀಯಸ್ತು ತತ್ರ ತಾವನ್ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಯೋಗ್ಯತಾ ಸುತಸೌಭಾಗ್ಯೈರ್ನ ಯಾವತ್ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ । । ೧೨ ಯತ್ರಾಪಿ ಗುರು ಭರ್ತೄಣಾಮಾನುಕೂಲ್ಯೇನ ಸರ್ವದಾ । ವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪೂಜಾಚಾರಾವಿರೋಧಿನೀ
ಇಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಸಹೋದರಿಯರು, ಹೆಂಡತಿಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
೧೩ ದೇವರೈಃ ಪತಿಮಿತ್ರೈಶ್ಚ ಪರಿಹಾಸಕ್ರಿಯೋಚಿತೈಃ । ವಿವಿಕ್ತದೇಶಾವಸ್ಥಾನಂ ವರ್ಜಯೇದಿತಿ ನರ್ಮ ಚ । । ೧೪ ಪ್ರಾಯಶೋ ಹಿ ಕುಲಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಶೀಲವಿಧ್ವಂಸಹೇತವಃ । ದುಷ್ಟಯೋಗೋ ರಹೋ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಮತಿನರ್ಮತಾ । । ೧೫ ದುಷ್ಟಸಙ್ಗೇ ತ್ವರಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯುವಭಿರ್ನರ್ಮ ನೋಚಿತಮ್ । ನಿರ್ಭೇಷತಾ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಸಾಫಲ್ಯಂ ರಹಸಿ ಯಜೇತ್ । । ೧೬ ಪುಂಸೋ ದುಷ್ಟೇಙ್ಗಿತಾಕಾರಾನ್ದುಷ್ಟಭಾವಪ್ರಯೋಜಿತಾನ್ । ಭ್ರಾತೃವತ್ಪಿತೃವಚ್ಚೈತಾನ್ಪಶ್ಯತೀ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ । । ೧೭ ಪುಂಸೋಽ ನ್ಯಾಗ್ರಹಮಾಲಾಪಸ್ಮಿತವಿಪ್ರೇಕ್ಷಿತಾನಿ ಚ । ಕರಾನ್ತರೇಣ ೧ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ನಿಬನ್ಧಂ ಗ್ರಹಣಾರ್ಪಣಮ್ । । ೧೮ ದ್ವಾರಪ್ರದೇಶಾವಸ್ಥಾನಂ ರಾಜಮಾರ್ಗಾವಲೋಕನಮ್ । ಪ್ರೇಕ್ಷೋದ್ಯಾನಾದಿಶೀಲತ್ವಂ ನಿರುಷ್ಯಾದ್ದೇಶಮಾಲಯಮ್ । । ೧೯ ಬಹೂನಾಂ ದರ್ಶನೇ ಸ್ಥಾನಂ ದೃಷ್ಟಿವಾಕ್ಕಾಯಚಾಪಲಮ್ । ಷ್ಠೀವನತ್ವಂ ಸಸೀತ್ಕಾರಮುಚ್ಚೈರ್ಹಸಿತಜಲ್ಪಿತಮ್ । । 1.10.೨೦ ಸಾಙ್ಗತ್ಯಂ ಲಿಙ್ಗಿದುಷ್ಟಸ್ತ್ರೀಭಿಘೃಣೀಕ್ಷಣಿಕಾದಿಭಿಃ । ಮನ್ತ್ರಮಣ್ಡಲದೀಕ್ಷಾಯಾಂ ಸಕ್ತಿಃ ಸಂವಸನೇಷು ಚ । । ೨೧ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿದುರ್ವೃತ್ತಂ ಪ್ರಾಯೋದುಷ್ಟಜನೋಚಿತಮ್ । ವರ್ಜಯೇತ್ಪರಿರಕ್ಷನ್ತೀ ಕುಲತ್ರಿತಯವಾಚ್ಯತಾಮ್ । । ೨೨ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸ್ತ್ರೀದುರ್ವೃತ್ತವರ್ಣನಂನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹೆಂಗಸರು ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಶಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ಇವುಗಳಿಂದ ಅವರ ಸದುಪಾಯ ಹಾಳಾಗಬಹುದು, ದುಃಖ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಯಾ ಪತಿಂ ದೈವತಂ ಪಶ್ಯೇನ್ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ । ತಚ್ಛರೀರಾರ್ಧಜಾತೇವ ಸರ್ವದಾ ಹಿತಮಾಚರೇತ್ । । ೧ ತತ್ಪ್ರಿಯಾಂ ಪ್ರಿಯವತ್ಪಶ್ಯೇತ್ತದ್ದ್ವೇಷ್ಯಾ ದ್ವೇಷ್ಯವತ್ಸದಾ । ಅಧರ್ಮಾನರ್ಥಯುಕ್ತೇಭ್ಯೋಽಯುಕ್ತಾ ಚಾಸ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ । । ೨ ಪ್ರಿಯಂ ಕಿಮಸ್ಯ ಕಿಂ ಪಥ್ಯಂ ಸಾಮ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಕಥಂ ಭವೇತ್ । ಜ್ಞಾತ್ವೈವಂ ಸರ್ವಭೃತ್ಯೇಷು ನ ಪ್ರಮಾದ್ಯೇತ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ । । ೩ ದೇವತಾಪಿತೃಕಾರ್ಯೇಷು ಭರ್ತುಃ ಸ್ನಾನಾಶನಾದಿಷು । ಸತ್ಕಾರೇಽಭ್ಯಾಗತಾನಾಂ ಚ ಯಥೌಚಿತ್ಯಂ ನ ಹಾಪಯೇತ್ । । ೪ ವೇಶ್ಮಾತ್ಮಾ ಚ ಶರೀರಂ ಹಿ ಗೃಹಿಣೀನಾಂ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಮ್ । ಸಂಸ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪ್ರಥಮಂ ಪಶ್ಚಿಮಾದಪಿ । । ೫ ಕೃತ್ವಾ ವೇಶ್ಮ ಸುಸಂಮೃಷ್ಟಂ ತ್ರಿಕಾಲವಿಹಿತಾರ್ಚನಮ್ । ವೃತ್ತಕರ್ಮೋಪಭೋಗಾನಾಂ ಸಂಸ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯಥೋಚಿತಮ್ । । ೬ ಪ್ರಾತರ್ಮಧ್ಯಾಪರಾಹ್ಣೇಷು ಬಹಿರ್ಮಧ್ಯಾನ್ತರೇಷು ಚ । ಗೃಹಸಮ್ಮಾರ್ಜನಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿಷ್ಕಾರಾನ್ನ ನಿಶಿ ಕ್ಷಿಪೇತ್ । । ೭ ಗೋಮಹಿಷ್ಯಾದಿಶಾಲಾನಾಂ ತತ್ಪುರೀಷಾದಿಮಾತ್ರಕಮ್ । ವ್ಯಪನೇಯಂ ತು ಯತ್ನೇನ ಸಮ್ಮಾರ್ಜನ್ಯಾ ಪ್ರಸಾಧನಮ್ । । ೮ ದಾಸಕರ್ಮಕರಾದೀನಾಂ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಚಾರಿಣಾಮ್ । ಪೋಷಣಾದಿವಿಧಿಂ ವಿದ್ಯಾದನುಷ್ಠಾನಂ ಚ ಕರ್ಮಸು । । ೯ ಶಾಕಮೂಲಫಲಾದೀನಾಂ ವಲ್ಲೀನಾಮೌಷಧಸ್ಯ ಚ । ಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಸರ್ವಬೀಜಾನಾಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಯಥಾಬಲಮ್ । । 1.11.೧೦ ತಾಮ್ರಕಾಂಸ್ಯಾಯಸಾದೀನಾಂ ಕಾಷ್ಠವೇಣುಮಯಸ್ಯ ೧ ಚ । ಮೃನ್ಮಯಾನಾಂ ಚ ಭಾಣ್ಡಾನಾಂ ವಿವಿಧಾನಾಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ । । ೧೧ ಕುಣ್ಡಕಾದಿಜಲದ್ರೋಣ್ಯಾ ಕಲಶೋದಞ್ಚತಾಲುಕಾಃ । ಶಾಕಪಾತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಾನಿ ಸ್ನೇಹಾನಾಂ ಗೋರಸಸ್ಯ ಚ । । ೧೨ ಮುಸಲಂ ಕುಣ್ಡನೀಯಂ ತು ಯನ್ತ್ರಕಂ೨ ಚೂರ್ಣಚಾಲನೀ । ದೋಹನ್ಯೋ ನೇತ್ರಕಂ ಮನ್ಥಾ ಮಣ್ಡನ್ಯಃ ಶೃಙ್ಖಲಾನಿ ಚ । । ೧೩ ಸಂದಂಶಃ ಕುಣ್ಡಿಕಾ ಶೂಲಾಃ ಪಟ್ಟಪಿಪ್ಪಲಕೋ ದೃಷತ್ । ಡಾವಿಕಾ ಹಸ್ತಕೋ ದರ್ವೀ ಭ್ರಾಷ್ಟಸ್ಫುಟಲಕಾನಿ ಚ । । ೧೪ ತುಲಾಪ್ರಸ್ಥಾದಿಮಾನಾನಿ ಮಾರ್ಜನ್ಯಃ ಪಿಟಕಾನಿ ಚ । ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಚ ಸರ್ವದಾ । । ೧೫ ಹಿಂಗ್ವಾದಿಕಮಥೋ ಜಾಜೀ ಪಿಪಲ್ಯೋ ಮಾರಿಚಾನಿ ಚ । ರಾಜಿಕಾ ಧಾನ್ಯಕಂ ಶುಣ್ಠೀ ತ್ರಿಚತುರ್ಜಾತಕಾನಿ ಚ । । ೧೬ ಲವಣಂ ಕ್ಷಾರವರ್ಗಾಶ್ಚ ಸೌವೀರಕಪರೂಷಕೌ । ದ್ವಿದಲಾಮಲಕಂ ಚಿಂಚಾ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಜಾತಯಃ । । ೧೭ ಶುಷ್ಕಕಾಷ್ಠಾನಿ ವಲ್ಲೂರಮರಿಷ್ಟಾ ಪಿಷ್ಟಮಾಷಯೋಃ । ವಿಕಾರಾಃ ಪಯಸಶ್ಚಾಪಿ ವಿವಿಧಾಃ ಕನ್ದಜಾತಯಃ । । ೧೮ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಾನಾಂ ಹಿ ಕಾರ್ಯಾಣಾಮುಪಯೋಗತಃ । ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಯಥಾವದ್ವಿಭವೋಚಿತಮ್ । । ೧೯ ಯತ್ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಸಮುತ್ಪತ್ತಾವುಪಾಹರ್ತುಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ । ತತ್ಪ್ರಾಗೇವ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸಙ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಪ್ರಯತ್ನತಃ । । 1.11.೨೦ ಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಘೃಷ್ಟಪಿಷ್ಟಾನಾಂ ಕ್ಷುಣ್ಣೋಪಹತಯೋರಪಿ । ಭೃಶಂ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧೀ ನಿರೂಪಯೇತ್ । । ೨೧ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಗೃಹಧರ್ಮವರ್ಣನಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ವ್ರೀಹೀಣಾಂ ಕೋದ್ರವಾಣಾಂ ಚ ಸಾರಧರ್ಮಮುದಾರಕಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹೆಂಗಸಿನ ಧರ್ಮದ ಸಾರವನ್ನು ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ತತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧ್ಯಾದಿ ಮನ್ತವ್ಯಂ ವೇತನಾನಿ ಚ । । ೨೨ ಕ್ಷೌಮಕಾರ್ಪಾಸಯೋರ್ವಿದ್ಯಾತ್ಸೂತ್ರಂ ಪಞ್ಚಮಭಾಗಕಮ್ । ದೇಶಕಾಲಾದಿಭಾಗಾತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದೇವ ನಿರ್ಣಯಃ । । ೨೩ ಅವಘಾತೇನ ತೂಲಸ್ಯ ಕ್ಷಯೋ ವಿಂಶತಿಭಾಗಕಃ । ಛನ್ನಾಂ ವ್ಯಾಪ್ತಾಂ ತು ವಾತೇನ ತದ್ವದೂರ್ಣಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ । । ೨೪ ಪಞ್ಚಾಶದ್ಭಾಗಿಕೀಂ ಹಾನಿಂ ಸೂತ್ರೇ ಕುರ್ವೀತ ಲಕ್ಷಣಾತ್
ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲಸದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು.
ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯೇತ ಪ್ರವರ್ತೇತ ಸ್ವಕರ್ಮಸು । ಪಶ್ಚಾದ್ಭೃತ್ಯಜನಸ್ಯಾಪಿ ಭುಞ್ಜೀತ ಚ ಶಯೀತ ಚ । । ೧ ಭರ್ತ್ರಾ ವಿರಹಿತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಚ ಶ್ವಶುರಾಭ್ಯಾಂ ವಿಶೇಷತಃ । ದೇಹಲೀಂ ನಾತಿವರ್ತೇತ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ೧ ಮಹತ್ಯಪಿ । । ೨ ಉತ್ಥಾಯ ಪ್ರಥಮಂ ಭರ್ತುರವಿಜ್ಞಾತಾ ನ ನಿಷ್ಕ್ರಮೇತ್ । ಕ್ಷಪಾಯಾಂ ಸಾವಶೇಷಾಯಾಂ ರಾತ್ರೌ ವಾ ವಾಸರಾದಿಷು । । ೩ ತದ್ವಾಸಭವನಸ್ಯೈವ ಶನೈರಾಹೂಯ ಕಾರ್ಮಿಕಾನ್ । ಸ್ವವ್ಯಾಪಾರೇಷು ತಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತತ್ರತತ್ರ ನಿಯೋಜಯೇತ್ । । ೪ ವಿಬುದ್ಧಸ್ಯ ತತೋ ಭರ್ತುರ್ನಿರ್ವರ್ತ್ಯಾವಶ್ಯಕಂ ವಿಧಿಮ್ । ಗೃಹಕಾರ್ಯಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವಿದಧೀತಾಪ್ರಮಾದತಃ । । ೫ ಮುಕ್ತ್ವಾವಾಸಕನೇಪಥ್ಯಂ ಕರ್ಮಯೋಗ್ಯಂ ವಿಧಾಯ ಚ । ತತ್ಕಾಲೋಚಿತಕರ್ತವ್ಯಮನುತಿಷ್ಠೇದ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ । । ೬ ಮಹಾನಸಂ ಸುಸಮ್ಮೃಷ್ಟಂ ಚುಲ್ಲ್ಯಾದಿವಿಹಿತಾರ್ಚನಮ್ । ಸರ್ವೋಪಕರಣೋಪೇತಮಸಮ್ಬಾಧಮನಾವಿಲಮ್ । । ೭ ನ ಚಾತಿಗುಹ್ಯಂ ಪ್ರಕಟಂ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಕ್ರಿಯಾಶ್ರಯಮ್ । ಭರ್ತುರಾಪ್ತಜನಾಕೀರ್ಣಂ ಗೂಢಂ ಕಕ್ಷಾದಿವರ್ಜಿತಮ್ । । ೮ ತತ್ರ ಪಾಕಾದಿಭಾಣ್ಡಾನಿ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಕಾರಯೇತ್ । ನಿಣಿಕ್ತಮಲಪಙ್ಕಾನಿ ಶುಕ್ತಿವಲ್ಕಾದಿಚೂರ್ಣಕೈಃ । । ೯ ನಿಶಿ ಕುರ್ವೀತ ಧೂಮಾರ್ಚಿಃ ಶೋಧಿತಾನಿ ದಿವಾತಪಃ । ದಧಿಪಾತ್ರಾಣಿ ಕುರ್ವೀತ ಸದೈವಾನ್ತರಿತಾನಿ ಚ । । 1.13.೧೦ ಸಾಧುಕಾರಿತದುಗ್ಧೇಷು ಶೋಧಿತೇಷು ದಿವಾತಪೇ । ಈಷದ್ಗೃಹ್ಯೋಕ್ತಪಾತ್ರೇಷು ಸ್ವಚ್ಛಂ ಯೇನ ಭವೇದ್ದಧಿ । । ೧೧ ಸ್ನೇಹಗೋರಸಪಾಕಾದಿ ಕೃತ್ವಾ ಸುಪ್ರತ್ಯಯೇಕ್ಷಿತಮ್ । ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ವಯಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಭರ್ತುಃ ಪಾಕವಿಧಿಕ್ರಿಯಾಮ್ । । ೧೨ ಕಿಂ ಪ್ರಿಯಂ ಚ ಕಿಮಾಗ್ನೇಯಂ ಷಡ್ರಸಾಭ್ಯನ್ತರೇಷು ಚ । ಕಿಂ ಪಥ್ಯಂ ಕಿಮಪಥ್ಯಂ ಚ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ೨ ವಾಸ್ಯ ಕಥಂ ಭವೇತ್ । । ಇತಿ ಯತ್ನಾದ್ವಿಜಾನೀಯಾದನುಷ್ಠೇಯಂ ಚ ತತ್ತಥಾ । । । ೧೩ ನಿತ್ಯಾನುರಾಗಂ ಸತ್ಕಾರಮಾಹಾರಂ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತಮ್ । ಮಹಾನಸಾದೌ ಕುರ್ವೀತ ಜನಮಾಪ್ತಂ ಕ್ರಮಾಗತಮ್ । । ೧೪ ಶತ್ರು ದಾಯಾದಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕ್ರುದ್ಧಭೀತಾವಮಾನಿತಮ್ । ಅವಾಚ್ಯೋಪಗೃಹೀತಂ ವಾ ನೈವಮಾದೀನಿ ಯೋಜಯೇತ್ । । ೧೫ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಗುಪ್ತಂ ಸ್ವಯಮಧಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಭರ್ತುರಾಹಾರಪಾನಾದಿ ವಿದಧ್ಯಾದಪ್ರಮಾದತಃ । । ೧೬ ಪಾಕಂ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವೇದಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್ । ಗನ್ಧತಾಮ್ಬೂಲಮಾಲ್ಯಾದಿ ಕಿಞ್ಚಿದಾದಾಯ ಮಾತ್ರಯಾ । । ೧೭ ಯಥೌಚಿತ್ಯಾದಿತತ್ಕಾಲೇ ಭರ್ತುರ್ವಿನಯಸಮ್ಭ್ರಮೈಃ । ತತ್ಕಾಲಾನುಗತಾತ್ಯರ್ಥಮಾಹಾರಮುಪಪಾದಯೇತ್ । । ೧೮ ಸ್ವಭಾವಾಮಯಕಾಲಾನಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ಸರ್ವದಾ । ಸರ್ವಮಾಹಾರಪಾನಾದಿ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತದ್ವಿದೋ ಜಗುಃ । । ೧೯ ಹೀನತುಲ್ಯಾಧಿಕತ್ವೇನ ಭರ್ತಾ ಪಶ್ಯತಿ ಯಂ ಯಥಾ । ತಂ ತಥೈವಾಧಿಕಂ ಪಶ್ಯೇನ್ನ್ಯಾಯತಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಷು । । 1.13.೨೦ ಸಾಪತ್ನಕಾನ್ಯಪತ್ಯಾನಿ ಪಶ್ಯೇತ್ಸ್ವೇಭ್ಯೋ ವಿಶೇಷತಃ । ಭಗಿನೀವತ್ಸಪತ್ನೀಶ್ಚ ತದ್ವಧೂನ್ನಿಜಬನ್ಧುವತ್ । । ೨೧ ಗ್ರಾಸಾಚ್ಛಾದಶಿರೋಭ್ಯಙ್ಗಸ್ನಾನಮಣ್ಡನಕಾದಿಕಮ್ । ಸಪತ್ನೀನಾಮಕೃತ್ವಾ ತು ಆತ್ಮನೋಽಪಿ ನ ಕಾರಯೇತ್ । । ೨೨ ವ್ಯಾಧಿತಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಮೌಷಧಾದಿಕಮಾದರಾತ್ । ವಿದಧ್ಯಾದಾತ್ಮನಸ್ತಾಸಾಂ ಸರ್ವಾಶ್ರಿತಜನಸ್ಯ ಚ । । ೨೩ ತಚ್ಛೋಕೇ ಶುಚಮಾದದ್ಯಾತ್ತತ್ತುಷ್ಟೌ ಮುದಮಾವಹೇತ್ । ಭೃತ್ಯಬನ್ಧುಸಪತ್ನೀನಾಂ ತುಲ್ಯದುಃಖಸುಖಾ ಭವೇತ್ । । ೨೪ ಲಗ್ಧಾವಕಾಶಾ ಸ್ವಪ್ಯಾಚ್ಯ ನಿಶಿ ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತಾ ಕ್ರಮಾತ್ । ಅನ್ಯತ್ರ ವ್ಯಯಕರ್ತಾರಂ ಪತಿಂ ರಹಸಿ ಬೋಧಯೇತ್ । । ೨೫ ಯದವದ್ಯಂ ಸಪತ್ನೀನಾಂ ಸ್ವಯಮಸ್ಮೈ ನ ತದ್ವದೇತ್ । ದೌಃಶೀಲ್ಯಾದಿ ತು ಸಾಪಾಯಂ ಗೂಢಮಸ್ಮೈ ನಿವೇದಯೇತ್ । । ೨೬ ದುರ್ಭಗಾಮನಪತ್ಯಾಂ ವಾ ಭರ್ತ್ರಾ ಚಾತಿತಿರಸ್ಕೃತಾಮ್ । ೧ ಅದುಷ್ಟಾಂ ಸಮ್ಯಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ತೇನೈತಾಮನುಕೂಲಯೇತ್ । । ೨೭ ತಥಾ ವಾಗ್ದಣ್ಡಪಾರುಷ್ಯೈರ್ಜನಂ ಭರ್ತ್ರಾ ವಿಪೀಡಿತಮ್ । ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಧೇಯಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ನ ಚೇದ್ದೋಷಾಯ ತದ್ಭವೇತ್ । । ೨೮ ಮತ್ವಾತ್ಮನೋನಪತ್ಯತ್ವಂ ಕಾಲಂ ಚಾಪಿ ಗತಂ ಬಹುಮ್ । ಸನ್ತಾನಾದಿಕಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾತ್ಮನಿವೇದನಮ್ । । ೨೯ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಜಾನೀಯಾತ್ಕಿಞ್ಚಿದಸ್ಯ ಚಿಕೀರ್ಷಿತಮ್ । ತತ್ಕಿಲಾಜಾನತೀವಾಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್ । । 1.13.೩೦ ವೈವಾಹಿಕಂ ವಿಧಿಂ ಭರ್ತುಃ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಸಮ್ಭ್ರಮಮ್ । ಪರಿಣೀತಾ ಚ ತಾಂ ಪಶ್ಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಭಗಿನಿಕಾಮಿವ । । ೩೧ ಪೂಜಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿವರ್ಗಸ್ಯ ಮಙ್ಗಲಂ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಚ । ಕುರ್ಯಾದಭಿನವೋಢಾಯಾಃ ಸುಪ್ರಹಷ್ಟೇನ ಚೇತಸಾ । । ೩೨ ಮಾತೃವಚ್ಛಿಕ್ಷಯೇದೇನಾಂ ಗೃಹಕೃತ್ಯೇಷ್ವಮತ್ಸರಾ । ಪ್ರದೇಶಿಕವಿಧಿಂ ವಾಸ್ಯಾ ವಿದಧ್ಯಾದ್ಯತ್ನತಃ ಸ್ವಯಮ್ । । ೩೩ ಏವಂ ಭರ್ತುರಭಿಪ್ರಾಯ ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿಕಾರಯೇತ್ । ಸುಖಾರ್ಥಂ ವಾಪಿ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಭರ್ತಾಧಿದೇವತಾ । । ೩೪ ಭರ್ತಾಧಿದೇವತಾ ನಾರ್ಯಾ ವರ್ಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮದೇವತಾಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹ್ಯಗ್ನಿದೇವಾಸ್ತು ಪ್ರಜಾ ರಾಜನ್ಯದೇವತಾಃ । । ೩೫ ತಾಸಾಂ ತ್ರಿವರ್ಗಸಂಸಿದ್ಧೌ ಪ್ರದಿಷ್ಟಂ ಕಾರಣದ್ವಯಮ್ । ಭರ್ತುರ್ಯದನುಕೂಲತ್ವಂ ಯಚ್ಚ ಶೀಲಮವಿಪ್ಲುತಮ್ । । ೩೬ ನ ತಥಾ ಯೌವನಂ ಲೋಕೇ ನಾಪಿ ರೂಪಂ ನ ಭೂಷಣಮ್ । ಯಥಾ ಪ್ರಿಯಾನುಕೂಲತ್ವಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶಶ್ವದನೌಷಧಮ್ । । ೩೭ ವಯೋರೂಪಾದಿಹಾರಿಣ್ಯೋ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ದುರ್ಭಗಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ವಲ್ಲಭಾ ಮನ್ದರೂಪಾಶ್ಚ ಬಹ್ವ್ಯೋ ಗಲಿತಯೌವನಾಃ । । ೩೮ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಲೋಕಾನಾಂ ನಿದಾನಂ ೧ಯೋಗ್ಯತಾಪರಮ್ । ತಾಂ ವಿನಾನ್ಯೇ ಗುಣಾ ವನ್ಧ್ಯಾಃ ಸರ್ವೇಽನರ್ಥಕೃತೋಽಪಿ ವಾ । । ೩೯ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ವಿದಧ್ಯಾದಾತ್ಮಯೋಗ್ಯತಾಮ್ । ಪರಚಿತ್ತಜ್ಞತಾ ಚಾಸ್ಯಾ ಮೂಲಂ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸ್ವಿಹ । ।1.13.೪ ೦ ಬಹಿರಾಗಚ್ಛತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಸಂಮೃಜ್ಯ ಭೂಮಿಕಾಮ್ । ಸಜ್ಜೀಕೃತಾಸನಾ ತಿಷ್ಠೇತ್ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರತಿತತ್ಪರಾ । । ೪೧ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ಪಾದಾವುತ್ಥಾಪ್ಯ ಪರಿಚಾರಿಕಾಮ್ । ತಾಲವೃನ್ತಾದಿಕೈಃ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛಮಸ್ವೇದಾಪನೋದನಮ್ । । ೪೨ ಆಹಾರಸ್ನಾನಪಾನಾದೌ ಸಸ್ಪೃಹಂ ಯತ್ರ ಲಕ್ಷಯೇತ್ । ತದಿಂಗಿತಜ್ಞಾ ತತ್ತ್ವೇನ ಸಿದ್ಧಮಸ್ಮೈ ನಿವೇದಯೇತ್ । । ೪೩ ಸಪನ್ತೀಪತಿಬನ್ಧೂನಾಂ ಭರ್ತೃಚಿತ್ತಾನುಕೂಲ್ಯತಃ । ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸ್ವಬನ್ಧೂನಾಂ ನ ವೈ ತಥಾ । । ೪೪ ತೇಷು ಚಾತ್ಮನಿ ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಭರ್ತೃಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್ । ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಂ ತಥಾಪ್ಯೇಷಾಂ ನಾದ್ರಿಯೇತ ಸ್ವಬನ್ಧುಷು । । ೪೫ ಅಪಿ ಭರ್ತುರಭಿಪ್ರೇತಂ ನಾರೀ ತತ್ಕುಲವಾಸಿನೀ । ಸತ್ಕಾರೈರ್ನಿಜಬನ್ಧೂನಾಂ ತೇನ ನೋಪೈತಿ ವಾಚ್ಯತಾಮ್ । ।೪೬ ಪೂಜ್ಯ ಏವ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಯೋಷಿತಾಮ್ । ಕಸ್ತತೋಽಪ್ಯುಪಕಾರಾಂಶಂ ಲಿಪ್ಸೇತ ಕುಲಜಃ ಪುಮಾನ್ । ।೪೭ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಸುತಾಂ ತಸ್ಮೈ ವಿಧಿವತ್ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯತೇ । ತತೋಽಸ್ಯಾ ಲಿಪ್ಸತೇ ನಾಮ ಕಿಮಕಾರ್ಯಮತಃ ಪರಮ್ । । ೪೮ ಕನ್ಯಾಂ ಪ್ರದಾಯ ಯೈರ್ವೃತ್ತಿರಾತ್ಮನಃ ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯತೇ । ದಾಸಭಣ್ಡನಟಾದೀನಾಂ ಮಾರ್ಗೋಽಯಂ ನ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ । ।೪೯ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತ್ರೀಬಾಂಧವಾ ನಿತ್ಯಂ ಪ್ರೀತಿಮಾತ್ರೈಕಸಾಧಿನೀಮ್ । ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಂ ಸಮಾದದ್ಯುಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಸಂಗಿನೀಮ್ । 1.13.೫೦ ತಸ್ಯಾ ಭರ್ತರಿ ರಕ್ಷೇತ ಪ್ರೀತಿಂ ಲೋಕೇ ಚ ವಾಚ್ಯತಾಮ್ । ಆತ್ಮನೋಽಸತ್ಪ್ರವಾದಂ ಚ ಚೇಷ್ಟೇರನ್ಸಾಧುವೃತ್ತಯಃ । । ೫೧ ಏವಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಸದ್ವೃತ್ತಂ ಸ್ತ್ರೀ ವರ್ತೇತ ತಥಾ ಸದಾ । ಯೇನ ತತ್ಪರಿವರ್ಗಸ್ಯ ಭವೇದ್ಭರ್ತುಶ್ಚ ಸಮ್ಮತಾ । । ೫೨ ಪ್ರಿಯಾಪಿ ಸಾಧುವೃತ್ತಾಪಿ ವಿಖ್ಯಾತಾಭಿಜನಾಪಿ ಚ । ಜನಾಪವಾದಾತ್ಸಮ್ಪ್ರಾಪ ಸೀತಾನರ್ಥಂ ಸುದಾರುಣಮ್ । । ೫೩ ಸರ್ವಸ್ಯಾಮಿಷಭೂತತ್ವಾದ್ಗುಣದೋಷಾನಭಿಜ್ಞತಃ । ಪ್ರಾಯೇಣಾವಿನಯೌಚಿತ್ಯಾತ್ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವೃತ್ತಂ ಹಿ ದುಷ್ಕರಮ್ । । ೫೪ ಅಗೃಹ್ಯತ್ವಾನ್ಮನೋವೃತ್ತೇಃ ಪ್ರಾಯಃ ಕಪಟದರ್ಶನಾತ್ । ನಿರಙ್ಕುಶತ್ವಾಲ್ಲೋಕಸ್ಯ ನಿರ್ವಾಚ್ಯಾ ವಿರಲಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । । ೫೫ ದೈವಯೋಗಾದಯೋಗತ್ವಾದ್ವ್ಯವಹಾರಾನಭಿಜ್ಞತಃ । ವಾಚ್ಯತಾಪತ್ತಯೋ ದೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಶುದ್ಧೇಽಪಿ ಚೇತಸಿ । । ೫೬ ತಾಸಾಂ ದೈವಪ್ರತೀಕಾರೋ ನೋಪಭೋಗಾದೃತೇ ಭವೇತ್ । ಚಾರಿತ್ರಂ ಲೋಕವೃತ್ತಂ ಚ ಏತಯೋರ್ವಿದುರೌಷಧಮ್ । । ೫೭ ಹಿಂದೋಲಕಾದಿಕ್ರೀಡಾಯಾಂ ಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ತರುಣೀಂ ನಿಶಿ । ರಮಮಾಣಾಂ ವಿಟೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ವಿಧವಾಂ ಸ್ವೈರಚಾರಿಣೀಮ್ । । ೫೮ ವೃದ್ಧಾದಿಭಾರ್ಯಾಂ ೧ಸಜ್ಜಾಯಾಂ ಯಾನಗೇಯಾದಿಸಂಗಿನೀಮ್ । ಕಃ ಶ್ರದ್ದಧ್ಯಾತ್ಸತೀತ್ಯೇವಂ ಸಾಧ್ವೀಮಪಿ ಹಿ ಯೋಷಿತಮ್ । । ೫೯ ಯೌ ಚಾಸಾಮಿಙ್ಗಿತಾಕಾರೌ ಸನ್ದಿಗ್ಧಾರ್ಥಪ್ರಸಾಧಕೌ । ತಯೋಸ್ತತ್ತ್ವಪರಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಷಯೋ ಯೋಗಿನಾಂ೨ ಯದಿ । । 1.13.೬೦ ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೋಕ್ತಮಾಚಾರಮನುತಿಷ್ಠೇತ್ಸುಸಂಯತಾ । ಮಿಥ್ಯಾಲಗ್ನೋಪ್ಯಸದ್ವಾದಃ ಕಮ್ಪಯತ್ಯೇವ ತತ್ಕುಲಮ್ । । ೬೧ ತ್ರಿಕುಲ್ಯಾ ವಾಚ್ಯತಾ ರಕ್ಷ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯಥ ಸನ್ತತಿಃ । ಭರ್ತುಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಸಿದ್ಧಿಶ್ಚ ಸಾಧ್ಯಂ ತತ್ಕುಲಯೋಷಿತಾಮ್ । । ೬೨ ಪಾತಯನ್ತ್ಯೇವ ದೌಃಶೀಲ್ಯಾದಾತ್ಮಾನಂ ಸಕುಲತ್ರಯಮ್ । ಉದ್ಧರನ್ತಿ ತದೈವೈತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚಾರಿತ್ರಭೂಷಣಾಃ । । ೬೩ ಭರ್ತೃಚಿತ್ತಾನುಕೂಲತ್ವಂ ಯಾಸಾಂ ಶೀಲಮವಿಚ್ಯುತಮ್
ತಾಸಾಂ ರತ್ನಸುವರ್ಣಾದಿ ಭಾರ ಏವ ನ ಮಣ್ಡನಮ್ । । ೬೪ ಲೋಕಜ್ಞಾನೇ ಪರಾ ಕೋಟಿಃ ಪತ್ಯೌ ಭಕ್ತಿಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತೀ । ಶುದ್ಧಾನ್ವಯಾನಾಂ ನಾರೀಣಾಂ ವಿದ್ಯಾದೇತತ್ಕುಲವ್ರತಮ್ । । ೬೫ ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಶ್ಚ ಭರ್ತಾ ಚ ಸಮ್ಯಗಾರಾಧಿತೋ ಯಯಾ । ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಸೈವಾಪ್ನೋತಿ ನಿರತ್ಯಯಾ । । ೬೬ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮಕಥನಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರ, ರತ್ನ ಇವು ಭಾರವೇ ಹೊರತು ಆಭರಣವಲ್ಲ. ಲೋಕಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಗಂಡನ ಮೇಲಿನ ಶಾಶ್ವತ ಭಕ್ತಿ — ಶುದ್ಧ ಕುಲದ ಹೆಂಗಸಿನ ವ್ರತ ಇದಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಗಂಡನನ್ನೂ ಲೋಕವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪತಿಪರದೇಶವಾಸೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಶೃಙ್ಗಾರನಿಷೇಧಃ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ಪ್ರೇಷಿತೇ ಮಣ್ಡನಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪತ್ಯೌ ಮಙ್ಗಲಮಾತ್ರಕಮ್ । ನಿಷ್ಪಾದನಂ ಚ ಯತ್ನೇನ ತದಾರಬ್ಧಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ । । ೧ ಶಯ್ಯಾಮುಪಾರ್ಜನಮರ್ಥಾನಾಂ ವ್ಯಯಾನಾಂ ಪರಿಹಾಪಣಮ್ । । ೨ ವ್ರತೋಪವಾಸತಾತ್ಪರ್ಯಂ ತದ್ವಾರ್ತಾಪರಿಮಾರ್ಗಣಮ್ । ದೈವಜ್ಞೇಕ್ಷಣಿಕಪ್ರಶ್ನೋ ದೇವಾನಾಮುಪಯಾಚನಮ್ । । ೩ ನಿತ್ಯಂ ತಸ್ಯಾಗಮಾಶಂಸಾ ಕ್ಷೇಮಾರ್ಥಂ ದೇವಪೂಜನಮ್ । ನ ಚಾತ್ಯುಜ್ಜ್ವಲವೇಷತ್ವಂ ನ ಸದಾ ತೈಲಧಾರಣಮ್ । ।೪ ಜ್ಞಾತಿವೇಶ್ಮ ನ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಸಕಾಮಗಮನೇನ ೧ ಚ । ಗುರೂಣಾಮಾಜ್ಞಯಾ ಯಾವದ್ಭರ್ತುರಾಪ್ತಜನೈಃ ಸಹ । । ೫ ತತ್ರಾಪಿ ನ ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠೇತ್ಸ್ನಾನಾದೀನ್ವಾಪಿ ನಾಚರೇತ್ । ಯಾವದರ್ಥಂ ಕ್ಷಣಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ತತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । । ೬ ಆಗತೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೈವ ಕೃತ್ವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕಂ ವಿಧಿಮ್ । ಮುಕ್ತಪ್ರವಾಸನೇ ಪಥ್ಯೇ ಸ್ನಾತೇ ಭುಕ್ತವತಿ ಪ್ರಿಯೇ । । ೭ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಮಲಙ್ಕೃತ್ಯ ಸವಿಶೇಷಂ ಮುದಾನ್ವಿತಾ । ದೇವಪೂಜೋಪಹಾರಾದೀನ್ದದ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಗುಪಪಾದಿತಾನ್ । । ೮ ಕನಿಷ್ಠಾಮಾತೃವಜ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಂ ತದಪತ್ಯಾನಿ ಚಾತ್ಮವತ್ । ಪಶ್ಯೇತ್ತತ್ಪರಿವರ್ಗಂ ತು ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವಪರಿವರ್ಗವತ್ । । ೯ ತತ್ಪುರೋನಾಸನೇ ತಿಷ್ಠೇತ್ಪತಿಂ ನಾಮಂತ್ರಯೇತ ಚ । ತದಭಿಪ್ರಾಯತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು । । 1.14.೧೦ ನ ಸಂಸೃಜೇತ ತದ್ದ್ವಿಷ್ಟೈಃ ಸಖ್ಯಂ ಕುರ್ವೀತ ತತ್ಪ್ರಿಯೈಃ । ಜನಮಾಪ್ತತಮಂ ತಸ್ಯ ಸದಾಭರ್ತುಶ್ಚ ಮಾನಯೇತ್ । । ೧೧ ಪೈತೃಕಾತ್ಸಮುಪಾನೀತಂ ವಸುಸೌಗಂಧಿಕಾದಿಕಮ್ । ತಸ್ಮೈ ನಿವೇದ್ಯಾತ್ಮತಯಾ ತದಾ ತದುಪಯೋಜಯೇತ್ । । ೧೨ ಸೋಪಿ ತತ್ಪ್ರೀತಯೇ ಕಿಂಚಿದಾದದ್ಯಾದಲ್ಪಮೂಲ್ಯಕಮ್ । ಸಂಗೋಪ್ಯ ಮಾತೃವತ್ಸ್ಥೇಯಂ ತತ್ತಥೈವೋಪಯೋಜಯೇತ್ । । ೧೩ ತತ್ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ಗೃಹೀತಂ ಯದ್ವೈಲಕ್ಷ್ಯಾದಿನಿವೃತ್ತಯೇ । ಸವಿಶೇಷಂ ಪ್ರಸಂಗೇನ ತಸ್ಯೈತತ್ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಗಂಡನು ದೂರವಿರುವಾಗ ಹೆಂಗಸಿನ ಶೃಂಗಾರ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕು, ಅವಳು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೊಡಗಿರಬೇಕು. ಅವಳ ಆಭರಣ, ಅಲಂಕಾರ—allವು ಅವಳ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು.
೧೪ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯದೇತತ್ಸಾಪತ್ನ್ಯಂ ಪರಂ ಮಾತ್ಸರ್ಯಕಾರಣಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಂ ಪರಮೋದಾರಚರ್ಯಯಾ
ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸಹಪತ್ನಿಯರಿರುವುದು ಅಸೂಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಉತ್ತಮ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಆ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು.
ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವರ್ಣನಮ್ ಬ್ರಹ್ಮೋವಾಚ ದುರ್ಭಗಾ ಚ ಪುನರ್ನಿತ್ಯಮುಪವಾಸಾದಿತತ್ಪರಾ । ಬಾಹ್ಯೇಷು ಪತಿಕೃತ್ಯೇಷು ಸ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷಾಭಿಯೋಗಿನೀ । । ೧ ನ ಪ್ರಶಂಸಾಂ ಸಪತ್ನೀಷು ನಿಂದಾಂ ಚಾಪಿ ತಥಾತ್ಮನಿ । ಅಸೂಯಾಂ ಭರ್ತುರೀರ್ಷ್ಯಾಂ ವಾ ಪ್ರಣಯಂ ವಾಪಿ ದರ್ಶಯೇತ್ । । ೨ ಮದ್ವಿಧಾ ಯಾ ಹಿ ಬಹ್ವೇತತ್ತಚ್ಚಾತ್ತ್ಯಂತಿಕಮಶ್ನುತೇ । ಯದಸ್ಯಾ ಯುಷ್ಮತೋ ಯಾಯಾದ್ಭಾರ್ಯಾಶಬ್ದಾಭಿಧೇಯತಾಮ್ । । ೩ ನ ಚ ನಿರ್ಭೂಷಣಾ ತಿಷ್ಠೇನ್ನ ಚಾಪ್ಯುದ್ಧತಭೂಷಣಾ । ನಾನ್ಯದಾ ಗಂಧಮಾಲ್ಯಾದಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಪತ್ಯುಪಚಾರತಃ । । ೪ ತನ್ನ್ಯೂನಂ ಸರ್ವಶೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ವಲ್ಲಭಾಯಾ ವಿಶೇಷತಃ । ಭೂಷಣಂ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಂ ತು ತಾವತ್ಕಾಲಮಲಕ್ಷಿತಮ್ । । ೫ ಸಮ್ಬಾಧಾನಾಂ ಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಸ್ವೇದಾದಿಮಾರ್ಜನಮ್ । ದನ್ತನಾಸಾದಿಪಙ್ಕಾನಾಂ ವಿಗನ್ಧಸ್ಯ ಚ ಶೋಧನಮ್ । । ೬ ನಿಮಿತ್ತಂ ಭರ್ತುರೇತಾಸಾಂ ಯತ್ಕಿಂಚಿದಭಿಲಕ್ಷಯೇತ್ । ನಾನೇನ ವಾ ತಯೋರ್ಯತ್ನಂ ವಿದಧ್ಯಾದಙ್ಗಮಾರ್ಜನೇ । । ೭ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಚ ಸಪತ್ನೀನಾಂ ಸರ್ವತ್ರಾನುಗತಾ ಭವೇತ್ । ವೈತಸೀಂ ವೃತ್ತಿಮಾಸ್ಥಾಯ ವಲ್ಲಭಾಯಾ ವಿಶೇಷತಃ । । ೮ ಅನ್ಯಸ್ಯಾ ಯದನುಷ್ಠೇಯಂ ಯನ್ನ ಸೀದೇತ್ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಭರ್ತುಶ್ಚಾವಿದಿತಂ ಯತ್ನಾತ್ತತ್ಕುರ್ಯಾದವಿರೋಧಿ ಚೇತ್ । । ೯ ಕೋಶವಸ್ತ್ರಾನ್ನತಾಮ್ಬೂಲಗನ್ಧಾಪಾನೌಷಧಾದಿಕಮ್ । ತತ್ಸರ್ವಮನಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ದೋಷವತ್ವಾದ್ವಿರುಧ್ಯತೇ । । 1.15.೧೦ ಯತ್ತು ಮುಕ್ತಮನುಷ್ಠೇಯಂ ಗಹಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾದಿಕಮ್ । ಸ್ತ್ರೀಣಾಮನಧಿಕಾರೇಽಪಿ ಪ್ರಾಯಸ್ತದ್ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ । । ೧೧ ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಂ ಸ್ನಾನಂ ಭೋಜನಂ ಮಣ್ಡನಾನಿ ಚ । ಕುರ್ಯಾದ್ಭರ್ತುರಪತ್ಯಾನಾಂ ಧಾತ್ರೀಕರ್ಮಾಣಿ ಸಾದರಮ್ । । ೧೨ ಆತ್ಮವತ್ತಾನ್ಯಪತ್ಯಾನಿ ಸಾಧಯತ್ಯನುಯೋಗತಃ । ಸ್ವೇನಾಪ್ಯಮೀಷಾಂ ವಿತ್ತೇನ ವಿದಧ್ಯಾನ್ಮಣ್ಡನಾದಿಕಮ್ । । ೧೩ ಭೋಗಃ ಸ್ವಯಮಪತ್ಯೈರ್ವಾ ಸ್ತ್ರೀವಿತ್ತಸ್ಯ ಪತಿರ್ವಿಧಾ । ಪೂರ್ವೇ ವಯಸ್ಯಭಿನನ್ದ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಚೋಪಯೋಜನಮ್ । । ೧೪ ಉಭಯೋಗಸ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಕರ್ಮಜಃ ಪೃಥಗೇವ ಸಃ । ಸದ್ವೃತ್ತೇ ತ್ವಧಿಕಾಂ ಖ್ಯಾತಿಂ ಕುರ್ವೀತ ಕ್ರಿಯಯಾ ಪುನಃ । । ೧೫ ನ ಕಾಪಿ ದುರ್ಭಗಾ ನಾಮ ಸುಭಗಾ ನಾಮ ಜಾತಿತಃ । ವ್ಯವಹಾರಾದ್ಭವತ್ಯೇಷ ನಿರ್ದೇಶೋ ರಿಪುಮಿತ್ರವತ್ । । ೧೬ ಭರ್ತೃಚಿತ್ತಾಪರಿಜ್ಞಾನಾದನನುಷ್ಠಾನತೋಽಪಿ ವಾ। ವೃತ್ತೈರ್ಲೋಕವಿರುದ್ಧೈಶ್ಚ ಯಾನ್ತಿ ದುರ್ಭಗತಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । । ೧೭ ಪ್ರಾನುಕೂಲ್ಯಾನ್ಮನೋವೃತ್ತೈಃ ಪರೋಽಪಿ ಪ್ರಿಯತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ । ಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯಾನ್ನಿಜೋಪ್ಯಾಶು ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರದ್ವೇಷತಾಮಿಯಾತ್ । । ೧೮ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ । ಪ್ರಿಯಂ ಸಮಾಚರೇನ್ನಿತ್ಯಂ ತಚ್ಚಿತಾನುವಿಧಾಯಿನೀ । । ೧೯ ಯಾಮನ್ಯಾಂ ಕಾಮಯೇತ್ತಾಸಾಂ ತಂ ತಯಾ ಸಂಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ । ಕುಪಿತಾಂ ಚ ಪ್ರಿಯಾಂ ಕಾಞ್ಚಿದ್ಯತ್ನಾದಸ್ಮೈ ಪ್ರಸಾದಯೇತ್ । । 1.15.೨೦ ತತ್ಪಾದಪರಿಚರ್ಯಾಯಾಂ ಗೋತ್ರಸಂವಾಹನೇ ೧ ತಥಾ । ಪೀಡನೇ ಶಿರಸಶ್ಚೈವ ಪರಂ ಕೌಶಲಮಭ್ಯಸೇತ್ । । ೨೧ ಪೀಡನಂ ಮೃದು ಮಧ್ಯಂ ಚ ಗಾತ್ರಾವಸ್ಥಾವಿಶೇಷತಃ । ಮುಖಗಾತ್ರಾದಿಭಿರ್ಲಿಙ್ಗೈಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತತ್ಸುಖಾವಹಮ್ । । ೨೨ ಬಾಹೂರುಕಟಿಪೃಷ್ಠೇಷು ಸ್ಕಂಧೇ ಶಿರಸಿ ಪಾದಯೋಃ । ಗಾಢಮರ್ದನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಾಯೋನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಮಧ್ಯಮಮ್ । । ೨೩ ನಿರ್ಮಾಂಸೇಷು ಪ್ರದೇಶೇಷು ನಾಭಿಮೂಲೇಷು ಮರ್ಮಸು । ಹೃದ್ಗಣ್ಡಕಕಪೋಲಾದಾವಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮೃದುಮರ್ದನಮ್ । । ೨೪ ಗಾಢಂ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಮರ್ಧಸುಪ್ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಮ್ । ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಪರಿಘಾತಂ ಚ ಮೃದುಸುಪ್ತಸ್ಯ ನೇತಿ ವಾ । । ೨೫ ವಿರುದ್ಧಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು೨ ಲೋಮವಸ್ತು ವಿಶೇಷತಃ । ಉತ್ಕಣ್ಡೂಯತ್ಯು ಸೋದ್ಧರ್ಷಂ ಸ್ನೇಹಾಕ್ತೇಷು ಚ ಮರ್ದ ನಮ್ । । ೨೬ ಸ್ಪರ್ಶಾದ್ರೋಮಾಞ್ಚಜನನಂ ಸನಖಚ್ಛುರಿತಂ ಶನೈಃ । ಪುಲಕೋಲ್ಲೇಖನೋಪೇತಂ ಶಿರಃಕಂಡೂಶ್ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ । । ೨೭ ತೇಷು ತೇಷು ಚ ಗಾತ್ರೇಷು ತತ್ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತಥಾತಥಾ । ನಿದ್ರಾಗಮಾಯ ತತ್ಕಾಲೇ ರಾಗಸಂಧುಕ್ಷಣಾಯ ಚ । । ೨೮ ತಿಷ್ಠತಶ್ಚೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ೧ ಜಾಗ್ರತಃ ಸ್ವಪತೋಽಪಿ ವಾ । ಸಂವಾಹನಂ ಪ್ರಶಂಸಂತಿ ಯದತ್ಯರ್ಥಂ ಸುಖಾವಹಮ್ । । ೨೯ ನೈಷ್ಪನ್ದ್ಯಂ ಪುಲಕೋದ್ಭೇದೋ ಗಾತ್ರಾಣಾಮಕ್ಷಿಮೀಲನಮ್ । ತತ್ಪ್ರದೇಶಾರ್ಪಣಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಬೋಧೇದ್ವಿಕೃತಿದರ್ಶನಮ್ । । 1.15.೩೦ ಊರೂ ಮೂಲಾದಿದೇಶೇ ಚ ತತ್ಪಾಣಿಪ್ರತಿಪೀಡನಮ್ । ಲಕ್ಷಯೇನ್ನಿಪುಣಾ೨ ಯತ್ರ ತತ್ರೈವಾಧಿಕಮಾಚರೇತ್ । । ೩೧ ಏವಮೇವ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಸ್ತ್ರೀವೃತ್ತಂ ಯಾನುತಿಷ್ಠತಿ । ಪತಿಮಾರಾಧ್ಯ ಸಮ್ಪೂರ್ಣ ತ್ರಿವರ್ಗಂ ಸಾಧಿಗಚ್ಛತಿ
೩೨ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಪಂಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೆಂಗಸಿನ ಧರ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆ ಹೀಗೆ ಇದೆ.
೬೧ ಇತ್ಯೇಷಾ ಪರಮಾ ಪುಣ್ಯಾ ಶಿವಾ ಪಾಪಹರಾ ತಥಾ । ಪಠಿತೋಪಾಸಿತಾ ರಾಜಞ್ಛ್ರದ್ಧಯಾ ಚ ಶ್ರುತಾ ೧ ತಥಾ । । ೬೨ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಯೋಪ್ಯಸ್ಯಾಃ ಶೃಣುಯಾನ್ಮಾನವೋ ನೃಪ । ಋದ್ಧಿಂ ವೃದ್ಧಿಂ ತಥಾ ಕೀರ್ತಿಂ ಶಿವಂ ಚಾಪ್ಯ ದಿವಂ ವ್ರಜೇತ್ । । ೬೩ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಪ್ರತಿಪತ್ಕಲ್ಪವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವಾದುದು, ಶುಭಕರವಾದುದು, ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ಓದಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದವನು ಪುಣ್ಯವನ್ನು, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು, ಶುಭವನ್ನು, ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಪೂಜಾವಿಧಾನಂ ಚ ಪೂಜನೇ ಯಚ್ಚ ವೈ ಫಲಮ್
ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂಜೆಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ದೊರಕುವ ಫಲಗಳು.
ಪೂರ್ವಮೇಕಾರ್ಣವೇ ಘೋರೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಂಗಮೇ
ಹಿಂದೆ, ಭಯಾನಕವಾದ ಒಂದು ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ,
ಸ್ವಯಂಭೂರಭವದ್ದೇವಃ ಸುರಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚತುರ್ಮುಖಃ
ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ದೇವರು, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಜಂಗಮಸ್ಥಾವರಾಣಿ ಚ
ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ, ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸದಾ ಪೂಜ್ಯೋ ಯತೋ ಲೋಕಗುರುಃ ಪರಃ
ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಸದಾ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಲೋಕಗುರು, ಪರಮಾತ್ಮನು.
ರುದ್ರೋಽಸ್ಯ ಮನಸೋ ಜಾತೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಾತೋಽಸ್ಯ ವಕ್ಷಸಃ
ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರುದ್ರನು, ಹೃದಯದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವು ಜನಿಸಿದರು.
ದೇವಾಪ್ಸರಸಗಂಧರ್ವಾಃ ಸಯಕ್ಷೋರಗರಾಕ್ಷಸಾಃ
ದೇವತೆಗಳು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ನಾಗರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದರು.
ಸರ್ವೋ ಬ್ರಹ್ಮಮಯೋ ಲೋಕಃ ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
ಯೋ ನ ಪೂಜಯತೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸುರಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಸುರೇಶ್ವರಮ್
ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ,
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಗೃಹಸ್ಥನು ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು.
ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸದಾ ಸೂಕ್ತವಾದ ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಅವುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಉಪಚರಿಸಬೇಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸಿನ ವರ್ತನೆ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಪುರುಷರಿಗೆ ಹೆಂಗಸಿನ ವರ್ತನೆ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಯಾರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅವನ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: ಹೆಂಗಸು ಮೊದಲು ಎದ್ದು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಮನೆಯವರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
೧೫ ತಥಾ ಕಲ್ಪಿತನೇಪಥ್ಯಾ ಭರ್ತುಃ ಪರ್ಯಾಯವಾಸರೇ । ಹ್ರಿಯಮಾದಯಮಾನೇವ೩ ಪತಿಂ ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಸರ್ಜಿತಾ । । ೧೬ ಗತ್ವಾ ರಹಸಿ ಭರ್ತಾರಂ ತತ್ಕಾಲೋಚಿತಸಂಭ್ರಮೈಃ । ತದ್ಭಾವಾನುಗತೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಸವಿಶೇಷಮುಪಾಚರೇತ್ । । ೧೭ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯ ತತಃ ಕಾಲೇ ಸವಿಶೇಷಂ ತ್ರಪಾನ್ವಿತಾ । ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯ ವಸತಿಂ ಗಚ್ಛೇದ್ವಿಶೇಷೇಣ ತಥಾ ಪುನಃ । । ೧೮ ಅಪ್ರಾತಿಕೂಲ್ಯಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯಾ ಹಿತಮನ್ಯತ್ರ ಯೋಷಿತಃ । ತತಃ ಶನೈಸ್ತ್ವವಚ್ಛಿದ್ಯ ಪತಿಂ ಸ್ವವಶಮಾನಯೇತ್ । । ೧೯ ಬಹಿಷ್ಪಾಕಾದಿಯೋಗೇನ ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯಾ ರಹೋಗತಮ್ । ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಮತಿಶಯಾನೇವ ಭರ್ತಾರಮುಪರಞ್ಜಯೇತ್ । । 1.14.೨೦ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ರಹಸಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಲಜ್ಜಾಧಿಕ್ಯಂ ತತೋಽನ್ಯದಾ । ಚಿತ್ತಜ್ಞಾನಾನುವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪತ್ಯೌ ಸಂಸೇವನಂ ಪರಮ್ । । ೨೧ ಏವಮಾರಾಧ್ಯ ಭರ್ತಾರಂ ಗೃಹಮಾಕ್ರಮ್ಯ ಚ ಕ್ರಮಾತ್ । ಗೌರವಂ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾದಿಷು ನ ಹಾಪಯೇತ್ । । ೨೨ ಗೃಹವ್ಯಾಪಾರದಾನೇಷು ಪತಿಂ ಗುಢಂ ತಧಾ ವದೇತ್ । ಅಧಿಕುರ್ಯಾದನಿಚ್ಛನ್ತೀ ಜ್ಯೇಷ್ಠೈವೇನಾಂ ಯಥಾ ಬಲಾತ್ । । ೨೩ ಸಾಪಿ ವಿಜ್ಞಾಯ ಭರ್ತಾರಂ ಕನಿಷ್ಠಾಕೃಷ್ಟಮಾನಸಮ್ । ವಿಶ್ರಾಮಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇದೇನಾಮಧಿಕುರ್ಯಾತ್ಸುತಾಮಿವ । । ೨೪ ಮತ್ವಾ ಭರ್ತುರಭಿಪ್ರೇತಂ ರಕ್ಷನ್ತೀ ನಿಜಗೌರವಮ್ । ಕೃತಂ ಭರ್ತ್ರನುಕೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಿಷ್ಟಾಯಾನುಮೋದಯೇತ್ । । ೨೫ ಸ್ಥಾನಿನೋ ಯದಭಿಪ್ರೇತಂ ಭೃತ್ಯೈಃ ಕಿಂ ಕ್ರಿಯತೇಽನ್ಯಥಾ । ಕ್ಲಿಶ್ಯತೇ ತತ್ರ ಮೂಢಾತ್ಮಾ ಪರತನ್ತ್ರೋ ವೃಥಾ ಜನಃ । । ೨೬ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸ್ವವಸ್ಥಾಸು ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಭಿಃ । ಹಿತಂ ಸ್ವಾಮ್ಯನುಕೂಲತ್ವಂ ನಾರೀಣಾಂ ತು ವಿಶೇಷತಃ । । ೨೭ ಸಾಪಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಪತಿಂ ಚೈವ ಗೃಹತನ್ತ್ರಂ ಚ ಸರ್ವದಾ । ಸಮಾವರ್ಜ್ಯ ೧ ಗುಣೈರ್ಧೀರಾ ಪ್ರಾಗವಸ್ಥಾಂ ನ ವಿಸ್ಮರೇತ್ । । ೨೮ ನ ಸೌಭಾಗ್ಯಮದಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಚೌದ್ಧತ್ಯಾದಿವಿಕ್ರಿಯಾಮ್ । ನಿತರಾಮಾನತಿಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಸದಾನಾರ್ಯಭಯಾದಿವ । । ೨೯ ಯಥಾ ಯೋಗ್ಯತಯಾ ಪತ್ಯೌ ಸೌಭಾಗ್ಯಮಭಿವರ್ಧತೇ । ಸ್ಪರ್ಧಯೇಚ್ಯ ಕುಲಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಶ್ರಯೋಪಾಧಿಕಂ ತಥಾ । । 1.14.೩೦ ಏವಮಾರಾಧ್ಯ ಭರ್ತಾರಂ ತತ್ಕಾರ್ಯೇಷ್ವಪ್ರಮಾದಿನೀ । ಪೂಜ್ಯಾನಾಂ ಪೂಜನೇ ನಿತ್ಯಂ ಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಭರಣೇಷು ಚ । । ೩೧ ಗುಣಾನಾಮರ್ಜನೇ ನಿತ್ಯಂ ಶೀಲವತ್ಪರಿರಕ್ಷಣೇ । ಪ್ರೇತ್ಯ ಚೇಹ ಚ ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತ್ಯನುತ್ತಮಮ್ । । ೩೨ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತಾರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮೇಷು ಸಪತ್ನೀಕರ್ತವ್ಯವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೇ, ತಾನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಗಂಡನಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿದೆಯೆಂಬಂತೆ, ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಗಂಡನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಗಂಡನನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆತುರದಿಂದ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ, ಸಮಯವಾದಾಗ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಮನೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರಳಿ ಹೋಗಬೇಕು. ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಂದೂ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಹೆಂಡತಿಯರಿಗೂ ಹಿತಕರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗಂಡನನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಹೊರಗಿನ ಅಡುಗೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕುಷಷ್ಟಿ ವಿಧದ ಗುಪ್ತ ಸೇವೆಗಳಿಂದ, ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಬೇಕು. ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ವರ್ತನೆ, ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಾಚಿಕೆ, ಗಂಡನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತು ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಹೀಗೆ ಗಂಡನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಮನೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಕ್ಕು ಪಡೆದು, ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯರಿಗಿಂತ ಗೌರವ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಮನೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಅವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಂತೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅವಳು ಕೂಡ, ಗಂಡನ ಮನಸ್ಸು ಕಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಕಡೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ಆಕೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿ, ಮಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿಯುತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಗಂಡನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ತನ್ನ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ಗಂಡನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಮನೆಯವರು ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ದಾಸರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನು ಬದಲಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ದೇಹದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ, ಗಂಡನಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ. ಅವಳು ಕೂಡ ಹಿರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೂ, ಮನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಸದಾ ಗೌರವದಿಂದ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೆಚ್ಚಿಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಗರ್ವಪಡಬಾರದು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ಬದಲಿಸಬಾರದು, ಸದಾ ವಿನಯದಿಂದ, ಸತ್ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಹೆದರಿದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಗಂಡನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯಂತೆ ಭಾಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿನಯದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಗಂಡನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಅವನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ, ದಾಸರಿಗೆ ಪೋಷಣೆ ನೀಡುವಾಗ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ, ಶೀಲವನ್ನು ಕಾಯುವಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದವಳು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.
ಹೆಂಗಸಿನ ಧರ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆ ಹೀಗೆ ಇದೆ.
ಪ್ರತಿಪತ್ಕಲ್ಪವರ್ಣನಮ್ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಭಗವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ತ್ರೀಲಕ್ಷಣಮಶೇಷತಃ । ಸದ್ವೃತ್ತಂ ಚ ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಜಗಾಮ ಸ ನಿಜಾಲಯಮ್ । । ೧ ಋಷಯಶ್ಚ ತಥಾ ಜಗ್ಮುಃ ಸ್ವಾನಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ಯಶೇಷತಃ । ಸ್ತ್ರೀಲಕ್ಷಣಂ ತಥಾ ವೃತ್ತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಮಹೀಪತೇ । । ೨ ಇತ್ಥಂ ಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಹೀಪತೇ । ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯದ್ಗೃಹಸ್ಥೇನ ತದಿದಾನೀಂ ನಿಬೋಧ ಮೇ । । ೩ ಬೈವಾಹಿಕಾಗ್ನೌ ಕುರ್ವೀತ ಗೃಹ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಯಥಾವಿಧಿ । ಪಞ್ಚಯಜ್ಞವಿಧಾನಂ ತು ಪಕ್ತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸದಾ ಗೃಹೀ । ।೪ ಪಞ್ಚ ಸೂನಾ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯ ತೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ । ಕಣ್ಡನೀ ಪೇಷಣೀ ಚುಲ್ಲೀ ಉದಕುಮ್ಭೀಃ ಪ್ರಮಾರ್ಜನೀ । । ೫ ಆಸಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಸರ್ವಾಸಾಂ ವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಮನೀಷಿಭಿಃ । ಪಞ್ಚೋದ್ದಿಷ್ಟಾ ಮಹಾಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್ । । ೬ ಅಧ್ಯಾಪನಂ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಃ ಪಿತೃಯಜ್ಞಶ್ಚ ತರ್ಪಣಮ್ । ಹೋಮೋ ದೈವೋ ಬಲಿರ್ಭೌಮಸ್ತಥಾನ್ಯೋಽತಿಥಿಪೂಜನಮ್ । ।೭ ಪಞ್ಚೈತಾನ್ಯೋ ಮಹಾಯಜ್ಞಾನ್ನ ಹಾಪಯತಿ ಶಕ್ತಿತಃ । ಸ ಗೃಹೇಽಪಿ ವಸನ್ನಿತ್ಯಂ ಸೂನೋದೋರ್ಷೈರ್ನ ಲಿಪ್ಯತೇ । । ೮ ದೇವತಾತಿಥಿಭೃತ್ಯಾನಾಂ ಪಿತೄಣಾಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ಯಃ । ನ ನಿರ್ವಪತಿ ಪಞ್ಚಾನಾಮುಚ್ಛ್ವಸನ್ನ ಚ ಜೀವತಿ । । ೯ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಗೃಹೇ ತ್ವಗ್ನಿಃ ಸ ಮೃತೋ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ನ ಸ ಪೂಜಯಿತುಂ ಶಕ್ತೋ ದೇವಾದೀನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮಃ । । 1.16.೧೦ ನಿರಗ್ನಿಕಸ್ಯ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಕಥಂ ದೇವಾದಯೋ ದ್ವಿಜ. । ಪ್ರೀತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಶಾನ್ತಯೇ ತಸ್ಯ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಮಮ । । ೧೧ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ಸಾಧು ಪೃಷ್ಟೋಽಸ್ಮಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಪರಮಂ ವಚಃ। ಅನಗ್ನಯಸ್ತು ಯೇ ವಿಪ್ರಾಸ್ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ । । ೧೨ ವ್ರತೋಪವಾಸನಿಯಮೈರ್ನಾನಾದಾನೈಸ್ತಥಾ ೧ ನೃಪ । ದೇವಾದಯೋ ಭವನ್ತ್ಯೇವ ಪ್ರೀತಾಸ್ತೇಷಾಂ ನ ಸಂಶಯಃ । । ೧೩ ವಿಶೇಷಾದುಪವಾಸೇನ ತಿಥೌ ಕಿಲ ಮಹೀಪತೇ । ಪ್ರೀತಾ ದೇವಾದಯಸ್ತೇಷಾಂ ಭವನ್ತಿ ಕುರುನನ್ದನ । । ೧೪ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ಭಗವಂಸ್ತ್ವಂ ತಿಥೀನ್ಬ್ರೂಹಿ ತಿಥೀನಾಂ ಚ ವಿಧಿಂ ಹಿ ಮೇ । ಪ್ರಾಶನಂ ಗೃಹ್ಯಧರ್ಮಾಂಶ್ಚ ಉಪವಾಸವಿಧೀನಪಿ । । ೧೫ ಮುಚ್ಯೇಮ ಯೇನ ಪಾಪೌಘಾತ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದ್ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ । ಸಂಸಾರಾಚ್ಚಾಪಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಶ್ರೇಯಸೇ ಜಗತಸ್ತಥಾ । । ೧೬ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ಶೃಣು ಕೌರವ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಿಥಿಗುಹ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ ತು । ಶ್ರುತಾನಿ ಘ್ನನ್ತಿ ಪಾಪಾನಿ ಉಪೋಷಿತಫಲಾನಿ ಚ । । ೧೭ ಪ್ರತಿಪದಿ ಕ್ಷೀರಪ್ರಾಶನಂ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ಲವಣವರ್ಜನಮ್ । ತೃತೀಯಾಯಾಂ ತಿಲಾನ್ನಂ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯಾಚ್ಚತುರ್ಥ್ಯಾಂ ಕ್ಷೀರಾಶನಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಮ್ । । ಫಲಾಶನಃ ಸದಾ ಷಷ್ಠ್ಯಾಂ ಶಾಕಾಶನಃ ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ಬಿಲ್ವಾಹಾರೋಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ತು । । ೧೮ ಪಿಷ್ಟಾಶನೋ ನವಮ್ಯಾಮನಗ್ನಿಪಾಕಾಹಾರೋ ದಶಮ್ಯಾಮೇಕಾದಶ್ಯಾಂ ಘೃತಾಹಾರೋ ದ್ವಾದಶ್ಯಾಂ ಪಾಯಸಾಹಾರಃ । ತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಗೋಮೂತ್ರಾಹಾರಶ್ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಯವಾನ್ನಾಹಾರಃ । । ೧೯ ಕುಶೋದಕಪ್ರಾಶನಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಹವಿಷ್ಯಾಹಾರೋಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮ್ । ಏಷ ಪ್ರಾಶನವಿಧಿಸ್ತಿಥೀನಾಮೇವ ಚಾನೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಕ್ಷಮೇಕಂ ಯೋ ವರ್ತಯತಿ । । 1.16.೨೦ ಸೋಽಶ್ವಮೇಧಫಲಂ ದಶಗುಣಫಲಮವಾಪ್ನೋತಿ । ಸ್ವರ್ಗೇ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ಯಾವತ್ಪ್ರತಿವಸತಿ । । ೨೧ ಉಪಗೀಯಮಾನೋಪ್ಸರೋಗನ್ಧರ್ವೈರ್ಮಾಸತ್ರಯಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ಸೋಶ್ವಮೇಧರಾಜಸೂಯಾನಾಂ ಶತಗುಣಮವಾಪ್ನೋತಿ । । ೨೨ ಸ್ವರ್ಗೇ ಉಪಗೀಯಮಾನೋಪ್ಸರೋಗನ್ಧರ್ವೈಶ್ಚತುರ್ಯುಗಾನಾಂ ದಶಶತೀರ್ಯಾವತ್ಪ್ರತಿವಸತಿ । ತಥಾಷ್ಟಮಾಸಪಾರಣೇ ರಾಜಸೂಯಾಶ್ವಮೇಧಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಸ್ರಗುಣಫಲಮವಾಪ್ನೋತಿ । । ೨೩ ಸ್ವರ್ಗೇ ಚತುರ್ದಶ ಮನ್ವತರಾಣಿ ಯಾವತ್ಪ್ರತಿವಸತಿ । ಉಪಗೀಯಮಾನೋಪ್ಸರೋಗನ್ಧರ್ವೈರ್ಯ ಏವಂ ನಿಯಮಮಾಸ್ಥಾಯ ವರ್ಷಮೇಕಂ ವರ್ತಯತಿ । । ೨೪ ಸ ಸವಿತುರ್ಲೋಕೇ ಕಾಲಂ ಮನ್ವನ್ತರಂ ಪ್ರತಿವಸತಿ । । ೨೫ ಯ ಏವಂ ನಿಯಮಾನ್ರಾಜನ್ನಾಶ್ವಯುಜನವಮ್ಯಾಂ ಮಾಘಮಾಸಸ್ಯ ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ವೈಶಾಖತೃತೀಯಾಯಾಂ ಕಾರ್ತಿಕಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ತಿಥಿವ್ರತಾನಿ ಗೃದೃಣಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗೃಹಸ್ಥೋ ವನಸ್ಥೋ ನಾರೀ ನರೋ ವಾ ಶೂದ್ರಃ ಪ್ರಯತಮಾನಸಃ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಂ ಸವಿತುಃ ಸಾಲೋಕ್ಯಂ ವ್ರಜತಿ।।೨೬ ಯೈಶ್ಚಾಪಿ ಪುರಾ ರಾಜನ್ನನೇನ ವಿಧಿನಾ ಏತಾಸು ತಿಥಿಷ್ವನ್ಯಜನ್ಮಾನ್ತರೇ ಉಪವಾಸವಿಧಿಃ ಕೃತಃ ದಾನಾನಿ ದತ್ತಾನಿ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರಾಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಪಸ್ವಿಜನೇಷು ವಾ । । ೨೭ ತ್ರಿರಾತ್ರೋಪವಾಸಿನಾಂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾತಪೋಗುರುಮಾತಾಪಿತೃಶುಶ್ರೂಶಾನಿರತಾನಾಂ ತೇಷಾಂ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಭೋಗವಾಸನಾದಿಹಾಗತಾನಾಂ ಫಲನಿಷ್ಪತ್ತಿಚಿಹ್ನಾನಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ ಏವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ । । ೨೮ ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವಯಾನಯುಗ್ಯಧನರತ್ನಕನಕಹಿರಣ್ಯಕಟಕಕೇಯೂರಗ್ರೈವೇಯಕಕಟಿಸೂತ್ರಕರ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಮುಕುಟವರವಸ್ತ್ರವರನಾರೀ-ವರವಿಲೇಪನಸುರೂಪಗುಣದೀರ್ಘಾಯುಷೋ ವಿಗತಾಧಿವ್ಯಾಧಯೋ ದಾನೋಪವಾಸರತಾನಾಂ ಫಲಾನ್ಯೇತಾನಿ ನೃತ್ಯಗೀತ-ವಾದಿತ್ರಮಙ್ಗಲಪಾಠಕಶಬ್ದೈರಿಹಾದ್ಯಾಪಿ ಪುಣ್ಯಕೃತೋ ಬೋಧ್ಯಮಾನಾ ದೃಶ್ಯನ್ತ ಇತಿ । । ೨೯ ತಥಾಕೃತೋಪವಾಸಾ ಅಪಿ ಹಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ । । 1.16.೩೦ ತಥಾ ಅದತ್ತದಾನಾ ಅಕೃತಪುಣ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ ಏವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ । । ೩೧ ತದ್ಯಥಾ ಕಾಣಕುಷ್ಠಿಬಧಿರಜಡಮೂಕವ್ಯಙ್ಗಾ ರೋಗದಾರಿದ್ರ್ಯೋಪಸರ್ಗವ್ಯಾಧಿಹತಾಯುಷಶ್ಚ ದೃಶ್ಯಂತೇಽದ್ಯಾಪಿ ಮಾನವಾಃ । । ೩೨ ಶತಾನೀಕ ಉವಾಚ ದ್ವಿಜೇನ್ದ್ರ ತಿಥಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಮಾಸೇನ ತ್ವಯಾ ಬುಧ । ವಿಸ್ತರೇಣೈವ ಮೇ ಭೂಯಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । । ೩೩ ರಹಸ್ಯಂ ಯತ್ತಿಥೀನಾಂ ತು ದೇವಾನಾಂ ಚ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ಯಾನೀಷ್ಟಾನಿ ಚ ದೇವಾನಾಂ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ನಿಯಮಾಸ್ತಥಾ । । ೩೪ ತಾನಿ ಮೇ ವದ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಯೇನ ಪೂತೋ ಭವೇನ್ವಹಮ್ । ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ಹಿ ಯಥಾ ವಿಪ್ರ ಲಭೇ ಯಾಗಫಲಾನಿ ತು । । ೩೫ ಸುಮನ್ತುರುವಾಚ ರಹಸ್ಯಂ ಯತ್ತಿಥೀನಾಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಫಲಮೇವ ತು । ಯಾವಚ್ಚ ಯೇನ ನಿಯಮೋ ವಿಶೇಷಾತ್ಸ್ತ್ರೀಜನಸ್ಯ ಚ । । ೩೬ ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾಮೋ ರಹಸ್ಯಂ ತನ್ನಿಬೋಧ ಮೇ । ಯನ್ಮಯಾ ನೋಕ್ತಪೂರ್ವಂ ಹಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಸುಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಹಿ । । ೩೭ ತತ್ತೇಽಹಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಯಾ ತಿಥಿಃ । ದೇವತಾನಾಂ ರಹಸ್ಯಾನಿ ವ್ರತಾನಿ ನಿಯಮಾಸ್ತಥಾ । । ೩೮ ತಾಞ್ಛೃಣುಷ್ವ ಮಹಾಬಾಹೋ ಗದತೋ ಮಮ ನಾರದ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಪೂರ್ವಂ ವದಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ತಿಥಿಂ ಪ್ರತಿ । । ೩೯ ತಮೋಭೂತಮಿದಂ ತ್ವಾಸೀದಲಭ್ಯಮವಿತರ್ಕಿತಮ್ । ಜಗದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮಾಗತ್ಯಾಸೃಜದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ । । 1.16.೪೦ ಸಂಭೂತಾತ್ಮೈವ ಆತ್ಮಾಸಾವಣ್ಡಮಧ್ಯಾದ್ವಿನಿಃಸೃತಃ । ಆತ್ಮನೈವಾತ್ಮನೋ ಹ್ಯಣ್ಡಂ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ವಿಭುರಾದಿತಃ । । ೪೧ ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯೋಽಸೌ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಕರ್ತುಂ ಸಮುದ್ಯತಃ । ತಾಭ್ಯಾಂ ಸೋಣ್ಡಕಪಾಲಾಭ್ಯಾಂ ದಿವಂ ಭೂಮಿಂ ಚ ನಿರ್ಮಮೇ । । ೪೨ ದಿಶಶ್ಚೈವೋಪದಿಶಶ್ಚೈವ ದೇವಾದೀನ್ದಾನವಾಂಸ್ತಥಾ । ತಿಥಿಂ ಪೂರ್ವಾಮಿಮಾಂ ರಾಜಂಶ್ಚಕಾರಾಥ ವಿಭುಃ ಸ್ವಯಮ್ । । ೪೩ ತಿಥೀನಾಂ ಪ್ರವರಾ ಯಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಮುದಾಹೃತಾ । ಪ್ರತಿಪಾದಿತಾ ಪರೇ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರತಿಪತ್ತೇನ ತೂಚ್ಯತೇ । । ೪೪ ಅಸ್ಮಾತ್ಪದಾತ್ತು ತಿಥಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತ್ವನ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ । ಅಸ್ಯಾನ್ತೇ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಉಪವಾಸವಿಧಿಂ ಪರಮ್ । । ೪೫ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ್ಯಾಂ ಮಾಘಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ವೈಶಾಖಸ್ಯ ಯುಗಾದಿಷು । ನಿಯಮೋಪವಾಸಂ ಪ್ರಥಮಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ ವಿಧಾನವಿತ್
ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೆಂಗಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಋಷಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ರಾಜನೇ, ಹೆಂಗಸಿನ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇಂತಹ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಗೃಹಸ್ಥನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ವಿವಾಹಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗೃಹಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗೃಹಸ್ಥನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಂಚಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪಾಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಐದು ಸುನಾ (ಅರ್ಥಾತ್ ಪಾಪದ ಸ್ಥಳಗಳು) ಇವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳುವದು, ಒಡೆಯುವುದು, ಅಡುಗೆಮಡು, ನೀರಿನ ಕುಂಭ, ಮತ್ತು ಒಗೆಯುವುದು. ಇವುಗಳ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಐದು ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನ-ಪಾಠ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ, ದೇವತೆಯ ಹೋಮ, ಭೂತಬಲಿಯೂ, ಅತಿಥಿ ಪೂಜೆಯೂ, ಈ ಐದು ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಕೈಬಿಡದೆ ಮಾಡುವವನು, ಮನೆದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆ, ಅತಿಥಿ, ದಾಸ, ಪಿತೃ, ಹಾಗೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೂ ಈ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದೆ ಬದುಕುವವನು, ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವನು.