ಸ್ವಾಯಂಭುವಮನೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಾರಾಹೋಽಭೂತ್ಸ ವೈ ಭುವಿ
ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ವರಾಹ ಅವತಾರನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಸ್ವಾರೋಚಿಷಮನೋರನ್ತೇ ನೃಸಿಂಹೋಽಭೂತ್ಸ ವೈ ಭುವಿ
ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ನರಸಿಂಹನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ತದೌತ್ತಮಮನೋರ್ಮಧ್ಯೇ ರುದ್ರೋಽಭೂತ್ಸಗಣೋ ಭುವಿ
ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ರುದ್ರನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ತಾಮಸಾನ್ತೇಽಭವನ್ಮತ್ಸ್ಯಃ ಸ ವೈ ಭುವಿ ಸನಾತನಃ
ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮತ್ಸ್ಯನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ವೈವಸ್ವತಮನೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕೃಷ್ಣೋಭೂದ್ಭುವಿ ಸ ಪ್ರಭುಃ
ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ರೈವತಾನ್ತೇಽಭವತ್ಕೂರ್ಮಃ ಸ ವೈ ಭುವಿ ಸನಾತನಃ
ರೈವತ ಮನುವಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೂರ್ಮ ಅವತಾರನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಚಾಕ್ಷುಷಾನ್ತೇ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯೋಽಭವದ್ರಾಮಃ ಸ ವೈ ಭುವಿ
ಚಾಕ್ಷುಷ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನಾದ ರಾಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು.
ವೈವಸ್ವತಮನೋರಾದೌ ವಾಮನೋಽಭೂತ್ಸ ವೈ ಭುವಿ
ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಮನನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ವೈವಸ್ವತಮನೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಕಲ್ಕೀ ನಾಮ್ನಾಹಮಾಗತಃ 3.4.25.
ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಕಾಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಲ್ಕಿಯೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದೆನು.
ಸಾವರ್ಣಿಕಾದೌ ಭವಿತಾ ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ್ನಾ ಸ ವೈ ಭುವಿ
ಸಾವರ್ಣಿ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನೆಂಬವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವನು.
ವೈವಸ್ವತಮನೋರ್ಮಧ್ಯೇ ರಾಮೋ ದಾಶರಥಿರ್ಭುವಿ
ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ಕಾಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಮಗನಾದ ರಾಮನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು.
ಸರ್ವಪೂಜ್ಯಾವತಾರಶ್ಚ ನ ಭವೇದ್ವೈ ಕದಾಚನ
ಎಲ್ಲರೂ ಪೂಜಿಸುವ ಅವತಾರ ಎಂದಿಗೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ತ್ರಯೋಽವತಾರಾಃ ಕಥಿತಾಸ್ತಥಾ ನಾನ್ಯಚ್ಚತುರ್ಯುಗೇ
ಮೂರು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.
ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಶೇಷೇಣ ಸಹ ವೈ ಭುವಿ
ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಶೇಷನೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು.
ಅತಃ ಖಂಡಃ ಪವಿತ್ರೋಽಯಂ ನೃಣಾಂ ಪಾತಕನಾಶನಃ
ಆದುದರಿಂದ ಈ ಭಾಗವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಜನರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜನ್ಮ ಪ್ರಭೃತಿ ಪಾಪಾನಿ ತಸ್ಯ ನಶ್ಯಂತಿ ನಾನ್ಯಥಾ
ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಪಾಪಗಳು ಇದರಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
ದ್ವಿತೀಯೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ವಿಷ್ಣುಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ
ಎರಡನೇ ಮಹಾಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಕಲ್ಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತಾರೋ ವಿಷ್ಣುಪೌರಾಣಿಕಸ್ಯ ವೈ
ವಿಷ್ಣು ಪೌರಾಣಿಕ ಯುಗವು ನೂರು ಕೋಟಿ ಕಾಲವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಪೂರ್ವಾರ್ದ್ಧಾದ್ಭಗವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾ .ಸರ್ವದೇವಸಮನ್ವಿತಃ 3.4.25.
ಆ ಯುಗದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.
ತೃತೀಯೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪಃ ಶಿವಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ
ಮೂರನೇ ಮಹಾಕಲ್ಪವನ್ನು ಶಿವ ಕಲ್ಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತಾರಃ ಶಿವಪೌರಾಣಿಕೈಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಶಿವ ಪೌರಾಣಿಕ ಯುಗವೂ ನೂರು ಕೋಟಿ ಕಾಲವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಗಣೇಶಸ್ತತ್ರ ಭಗವಾನ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ
ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಗಣೇಶನು ಪುರಾತನ ಪುರುಷನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ.
ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾಭಿಸಮುದ್ಭೂತಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪಿತಾಮಹಃ
ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಪರಮೇಶ್ಠಿಯಾದ ಪಿತಾಮಹನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.
ಪಂಚಮೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ವಾಯುಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ
ಐದನೇ ಮಹಾಕಲ್ಪವನ್ನು ವಾಯು ಕಲ್ಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಹೇನ್ದ್ರಾದಭವತ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಮಹೇಂದ್ರಾದಿಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ
ಮಹೇಂದ್ರನಿಂದ ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳುಳ್ಳ ಒಬ್ಬನು ಜನ್ಮತಾಳಿದನು.
ಶನಿರ್ಬುಧೋ ರವಿಃ ಶುಕ್ರೋ ವಿಶ್ವ ಕರ್ಮಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ
ಶನಿ, ಬುಧ, ರವಿ, ಶುಕ್ರ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ—
ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಸ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲಿಙ್ಗೇನ್ದ್ರಿಯಸಮುದ್ಭವಃ । ಸೃಷ್ಟಿಪಾತಾ ಸ ವೈ ವಿಷ್ಣುರವತಾರಿಪದೋದ್ಭವಃ । । ೧೦೮ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವೇಷು ಕಲ್ಪೇಕಲ್ಪೇ ಪ್ರಭುರ್ಗತಃ । ಸನತ್ಕುಮಾರೋ ಹಂಸಶ್ಚ ವಾರಾಹೋ ನಾರದಸ್ತಥಾ । । ೧೦೯ ನಾರಾಯಣೌ ಚ ಕಪಿಲಾತ್ರೇಯೌ ಯಜ್ಞಾಶ್ವಕಣ್ಟಕೌ । ವೃಷಭಶ್ಚ ಪೃಥುರ್ಮತ್ಸ್ಯಃ ಕೂರ್ಮೋ ಧನ್ವನ್ತರಿಸ್ತಥಾ । । 3.4.25.೧೧೦ ಮೋಹಿನೀ ಚ ನೃಸಿಂಹಶ್ಚ ವಾಮನೋ ಭಾರ್ಗವಸ್ತಥಾ । ರಾಮೋ ವ್ಯಾಸೋ ಬಲಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಬುದ್ಧಃ ಕಲ್ಕೀ ಸ್ವತತ್ತ್ವಗಃ । । ೧೧೧ ಗುಹ್ಯಜನ್ಮಾ ಮಹಾದೇವಃ ಸೃಷ್ಟಿದೈತ್ಯವಿನಾಶಕಃ । ಏವಂ ಜಾತಾಸ್ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಮಹಾಕಲ್ಪೇ ಚ ಪಞ್ಚಮೇ । । ೧೧೨ ಷಷ್ಠೋ ಯಸ್ತು ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ವಹ್ನಿಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ । ಸ್ಕನ್ದಸ್ತತ್ರೈವ ಭಗವಾನ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ । । ೧೧೩ ಪುರುಷಾವ್ಯಯತಃ ಸ್ಕನ್ನಃ ಸ್ಕನ್ದಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹಾರ್ಚಿಮಾನ್ । ಸೂರ್ಯರೂಪಾ ಮಹಾರ್ಚಿರ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತೋ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । । ೧೧೪ ವಹ್ನಿರೂಪಾ ಮಹಾರ್ಚಿರ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತಃ ಪಿತಾಮಹಃ । ಚನ್ದ್ರರೂಪಾ ಮಹಾರ್ಚಿರ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತಃ ಸ ವೈ ಹರಃ । । ೧೧೫ ಋಷಯೋ ಮುನಯೋ ವರ್ಣಾ ಲೋಕಾ ಜಾತಾಃ ಪಿತಾಮಹಾತ್ । ಆದಿತ್ಯಾ ವಿಶ್ವವಸವಸ್ತುಷಿತಾ ಭಾಸ್ವರಾನಿಲಾಃ । । ೧೧೬ ಮಹಾರಾಜಿಕಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ದೇವಾ ವಿಷ್ಣುಸಮುದ್ಭವಾಃ । ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಪಿಶಾಚಾಃ ಕಿನ್ನರಾದಯಃ । । ೧೧೭ ದೈತ್ಯಾಶ್ಚ ದಾನವಾ ಭೂತಾಸ್ತಾಮಸಾ ರುದ್ರಸಮ್ಭವಾಃ । ಕಲ್ಪೇ ಕಲ್ಪೇ ಸಮುದ್ಭೂತಮೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಗೋಚರೇ । । ೧೧೮ ಸಪ್ತಮೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಕಲ್ಪಕಃ । ಪಾವಕಸ್ತತ್ರ ಭಗವಾನ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ । । ೧೧೯ ಅಚಿನ್ತ್ಯತೇಜಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಾದ್ವಹ್ನಿರುದ್ಭವಃ । ತತೋ ಜಾತೋ ಮಹಾಬ್ಧಿಶ್ಚ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಂ ವಿರಾಣ್ಮಯಮ್ । । 3.4.25.೧೨೦ ರೋಮ್ಣಿ ರೋಮ್ಣಿ ತತಸ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾಃ ಕೋಟಿಶೋಽಭವನ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾದಭವದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸರ್ವಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ । । ೧೨೧ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ವಿಭುರ್ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ಹರಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾಖ್ಯಪುರಾಣಕೇ । । ೧೨೨ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಪಞ್ಚವಕ್ತ್ರಂ ಚ ದಶಬಾಹುರ್ಭವಸ್ಯ ಚ । ಅಷ್ಟಾದಶಾನಾಂ ಕಲ್ಪಾನಾಂ ವಾಯುರ್ವೈ ವೈದಿಕೈಃ ಸ್ಮೃತಃ । । ೧೨೩ ಮಹಾಕಲ್ಪೇಽಭವನ್ಸರ್ವೇ ದ್ವಿಸಹಸ್ರಾಃ ಕ್ಷಯಂ ಗತಾಃ । ಅಷ್ಟಮೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ಲಿಙ್ಗಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ । । ೧೨೪ ತತ್ರೈವ ಭಗವಾನ್ಧರ್ಮಃ ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ । ಅಚಿನ್ತ್ಯಾವ್ಯಕ್ತರೂಪಶ್ಚ ಜಾತೋ ಧರ್ಮಃ ಸನಾತನಃ । । ೧೨೫ ಧರ್ಮಾತ್ಕಾಮಃ ಸಮುದ್ಭೂತಃ ಕಾಮಾಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ತ್ರಿಧಾಭವತ್ । ಪುಂಲ್ಲಿಙ್ಗಃ ಕ್ಲೀಬಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ಸುರೋತ್ತಮ । । ೧೨೬ ಪುಁಲ್ಲಿಙ್ಗಾದಭವದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗಾಚ್ಚ ಮಹೇನ್ದಿರಾ । ಕ್ಲೀಬಲಿಙ್ಗಾತ್ಸ ವೈ ಶೇಷಸ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಸ ಚ ಸ್ಥಿತಃ । । ೧೨೭ ತ್ರಿಭ್ಯಸ್ತಮೋಮಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ಜಾತಮೇಕಾರ್ಣವಂ ಜಗತ್ । ಸುಪ್ತೇ ನಾರಾಯಣೇ ದೇವೇ ನಾಭೇಃ ಪಙ್ಕಜಮುತ್ತಮಮ್ । । ೧೨೮ ಜಾತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ವಿರಾಡಯಮ್ । ಶತಕೋಟಿಪ್ರವಿಸ್ತಾರೈರ್ಲಿಙ್ಗಪೌರಾಣಿಕೈಃ ಕಥಾ । । ೧೨೯ ಗೀತಾ ಚೈವ ವಿಧೇರಗ್ರೇ ತಸ್ಯ ಸಾರೋಽಯಮುತ್ತಮಃ । ನವಮೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ಮತ್ಸ್ಯಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ । । 3.4.25.೧೩೦ ಕುಬೇರಸ್ತತ್ರ ಭಗವಾನ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ । ಅವ್ಯಯಾಚ್ಚ ಸಮುದ್ಭೂತೋ ಧೂಲಿವೃನ್ದೋ ಮಹಾಂಸ್ತಥಾ । । ೧೩೧ ರಜೋಭೂತಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕುಬೇರಸ್ಯ ಸಮುದ್ಭವಃ । ಕುಬೇರಾದುದ್ಭವನ್ಮತ್ಸ್ಯೋ ವೇದಮೂರ್ತಿಶ್ಚ ಸದ್ಗುಣಃ । । ೧೩೨ ಮತ್ಸ್ಯೋದರಾತ್ಸಮುದ್ಭೂತೋ ವಿಷ್ಣುರ್ನಾರಾಯಣೋ ಹರಿಃ । ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾಭೇಃ ಸಮುದ್ಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ । । ೧೩೩ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚೋದ್ಭವಂ ದೈವಂ ದೈವಾದ್ದೇವಾ ಬಭೂವಿರೇ । ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾನಿ ತೈರ್ದೇವೈರ್ಜನಿತಾನಿ ವೈ । । ೧೩೪ ಕಲ್ಪೇಕಲ್ಪೇ ಕ್ರಮಾದೇವಂ ಕಲ್ಪನಾಮಾನ್ಯಕಾರಯತ್ । ಮತ್ಸ್ಯಕಲ್ಪೇ ತು ಮತ್ಸ್ಯಶ್ಚ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯಾತ್ಸಮುದ್ಭವಃ । । ೧೩೫ ತನ್ಮತ್ಸ್ಯಾದ್ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುಸ್ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಉದ್ಭವಃ । ಕೂರ್ಮಕಲ್ಪೇ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯಾತ್ಕೂರ್ಮೋ ಜಾತಃ ಸ ಕಚ್ಛಪಃ । । ೧೩೬ ಕೂರ್ಮಾಚ್ಚ ಭಗವಾನ್ವಿಷ್ಣುಸ್ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತೋ ವಿರಾಟ್ । ಶ್ವೇತವಾರಾಹಕಲ್ಪೇ ಚ ವರಾಹಾದ್ವಿಷ್ಣುರುದ್ಭವಃ । । ೧೩೭ ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾಭೇಶ್ಚ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತೋ ಜಾತೋ ವಿರಾಡಯಮ್ । ಏವಂ ಸರ್ವೇ ಚ ವೈ ಕಲ್ಪಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ವೈ ಬುಧೈಃ । । ೧೩೮ ದಶಮೋ ಯೋ ಮಹಾಕಲ್ಪಃ ಕೂರ್ಮಕಲ್ಪಃ ಸ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ । ಅಚೇತಾಸ್ತತ್ರ ಭಗವಾನ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನೇ । । ೧೩೯ ಪ್ರಕೃತೇಶ್ಚ ಪರೋ ಯೋ ವೈ ತುರೀಯೋಽವ್ಯಯ ಏವ ಚ । ಶೂನ್ಯಭೂತಾತ್ತತೋ ಜಾತಃ ಪ್ರಚೇತಾ ಭಗವಾನ್ಸ್ವಯಮ್ । । 3.4.25.೧೪೦ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತೋ ಮಹಾನಬ್ಧಿಸ್ತತ್ರ ಸುಷ್ವಾಪ ಸ ಪ್ರಭುಃ । ನಾರಾಯಣ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಸ ವೈ ಜಲಪತಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । । ೧೪೧ ತದರ್ದ್ಧಾಚ್ಚ ಮಹಾಕೂರ್ಮಸ್ತತಃ ಶೇಷೋ ಮಹಾನಭೂತ್ । ತ್ರಿಧಾಽಭವತ್ಸ ವೈ ಶೇಷೋ ಭೂಮಾ ಶೇಷಶ್ಚ ಭೌಮನೀ । । ೧೪೨ ಭೂಮಾ ಸ ವೈ ವಿರಾಡ್ ಜ್ಞೇಯಃ ಶೇಷೋಪರಿ ಸ ಚಾಸ್ಥಿತಃ । ಭೌಮನೀ ಚ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಸಾ ಭೂಮ್ನೋ ಹೃದಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾ । । ೧೪೩ ಭೂಮ್ನೋ ಜಾತಃ ಸ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸೃಷ್ಟಿಸ್ಥಿತಿವಿನಾಶಕಃ । ತ್ರಿಧಾಮೂರ್ತಿಃ ಸ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕಲ್ಪೇಕಲ್ಪೇ ಕ್ರಮಾದಯಮ್ ।। ೧೪೪ ಪಟಂ ಸುಷುಪ್ತಭೂತಂ ಯತ್ಪುರಾಣಪುರುಷಾಸನಮ್ । ಯತ್ರ ಗತ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯೇವ ತೃಪ್ತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕ್ಷಯನ್ತಿ ವೈ ।। ೧೪೫ ಅಹಙ್ಕಾರಸ್ತದಾಗತ್ಯ ಚೈತನ್ಯಂ ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್ । ವಞ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪುನರ್ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ ಸ್ಮ ಸ್ವಲೀಲಯಾ ।। ೧೪೬ ತುರೀಯಶಕ್ತಿರ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಮಹಾಕಾಲೀ ಸನಾತನೀ । ಮಹಾಕಲ್ಪಶ್ಚ ತೈಃ ಸರ್ವೈಸ್ತದಙ್ಗಂ ಶ್ರುತಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೧೪೭ ನಮಸ್ತಸ್ಯೈ ಮಹಾಕಾಲ್ಯೈ ಮಮ ಮಾತ್ರೇ ನಮೋ ನಮಃ । ಯತಃ ಪುರಾಣಪುರುಷಾ ಭವನ್ತಿ ಚ ಲಿಯನ್ತಿ ಚ ।। ೧೪೮ ದಶೈವ ಚ ಮಹಾಕಲ್ಪಾ ವ್ಯತೀತಾ ಇಹ ಭೋಃ ಸುರಾಃ । ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ವರ್ತತೇ ಯೋ ವೈ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ಭವಿಷ್ಯಕಃ ।। ೧೪೯ ತದುತ್ಪತ್ತಿಂ ಶೃಣುಧ್ವಂ ಭೋ ದೇವಾಃ ಸರ್ಪಿಗಣಾ ಮಮ । ಅಚಿನ್ತ್ಯಮಕ್ಷರಂ ಯತ್ತು ತುರೀಯಂ ಚ ಸದಾ ಸ್ಥಿತಮ್ ।। 3.4.25.೧೫೦ ಯದ್ಗತ್ವಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ನರಾಸ್ತತ್ರೈವ ತತ್ಪದಮ್ । ಅನೇಕಸೃಷ್ಟಿರಚನಾಃ ಸನ್ತಿ ತಸ್ಯೈವ ಲೀಲಯಾ ।। ೧೫೧ ತಸ್ಯಾನ್ತಂ ನ ವಿದುರ್ದೇವಾಃ ಕಥಂ ಜಾನನ್ತಿ ವೈ ನರಾಃ । ಭೂತೋ ಭೂತೋ ಮಹಾಕಲ್ಪೋ ದೃಷ್ಟೋ ವೈದೇಸ್ತದೀರಿತಃ ।। ೧೫೨ ಭಾವ್ಯಾ ಯೇ ತು ಮಹಾಕಲ್ಪಾ ನ ವೈ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಸದಾ । ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹಾಕಲ್ಪಾಃ ಕೈಶ್ಚಿದ್ವೇದೈರುದೀರಿತಾಃ ।। ೧೫೩ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಕಲ್ಪಾಃ ಪೃಥಙ್ ನಾಮ್ನೋಪವರ್ಣಿತಾಃ । ಏಕಾದಶ ಮಹಾಕಲ್ಪಾಃ ಕೈಶ್ಚಿತ್ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪುರಾತನೈಃ ।। ೧೫೪ ಅತೋಽಹಂ ನಿಶ್ಚಯೇನಾದ್ಯ ಭಾವ್ಯಕಲ್ಪೇಷು ಭೋಃ ಸುರಾಃ । ವೇದಾನಾಂ ವಚನಂ ಸತ್ಯಂ ನಾನ್ಯಥಾ ಚ ಭವೇತ್ಕ್ವಚಿತ್ ।। ೧೫೫ ತದವ್ಯಯಾತ್ಸಮುದ್ಭೂತೋ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣಃ ಸನಾತನಃ । ಏಕೀಭೂತಂ ದ್ವಯೋರಙ್ಗಂ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣೋ ಬುಧೈಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೧೫೬ ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯನ್ತಂ ಯತ್ತೇಪೇ ಪರಮಂ ತಪಃ । ತದಾ ಸ ಚ ದ್ವಿಧಾ ಜಾತೋ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣಃ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ।। ೧೫೭ ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯನ್ತಂ ತೇಪತುಸ್ತೌ ಪರಂ ತಪಃ । ತಯೋರಙ್ಗಾತ್ಸಮುದ್ಭೂತಾ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ತಮನಾಶಿನೀ । । ೧೫೮ ತಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಭಿಃ ಸಮುದ್ಭೂತಂ ದಿವ್ಯಂ ವೃನ್ದಾವನಂ ಶುಭಮ್ । ಏಕವಿಂಶತ್ಪ್ರಕೃತಯೋ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಸ್ಮೃತಾಃ । । ೧೫೯ ದಿವ್ಯಂ ವೃನ್ದಾವನಂ ಜಾತಂ ಚತುರಾಶೀತಿಸಮ್ಮಿತೇ । ಕ್ರೋಶಾಯಾಮಂ ಮಹಾರಮ್ಯಂ ತಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಶೃಣು ಮೇ ಪ್ರಭೋ । । 3.4.25.೧೬೦ ಇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಕೃತೀನಾಂ ಚ ದಶಾನಾಂ ಗ್ರಾಮತದ್ದಶ
ಕಲಿಯುಗೀಯೇತಿಹಾಸಸಮುಚ್ಚಯವರ್ಣನಮ್ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ತದಾ ಸ ಭಗವಾನ್ಕಲ್ಕಿಃ ಪುರಾಣಪುರುಷೋದ್ಭವಃ । ದಿವ್ಯಂ ವಾಜಿನಮಾರುಹ್ಯ ಖಡ್ಗೀ ವರ್ಮೀ ಚ ಚರ್ಮಧೃಕ್ । । ಮ್ಲೇಚ್ಛಾಂಸ್ತಾನ್ದೈತ್ಯಭೂತಾಂಶ್ಚ ಹತ್ವಾ ಯೋಗಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ । । ೧ ಷೋಡಶಾಬ್ದಸಹಸ್ರಾಣಿ ತದ್ಯೋಗಾಗ್ನಿಪ್ರತಾಪಿತಾ । ಭಸ್ಮಭೂತಾ ಕರ್ಮಭೂಮಿರ್ನಿರ್ಜೀವಾ ಭವಿತಾ ತದಾ । । ೨ ತತೋಽನುಯೋಗಂ ಜನಿತೋ ಮೇಘೋ ಭೂತ್ವಾ ಲಯಙ್ಕರಃ । ಪ್ರಲಯಾಗ್ರೇಣ ಸಾ ಭೂಮಿರ್ಜಲಮಧ್ಯೇ ಗಮಿಷ್ಯತಿ । । ೩ ತದಾ ಕಲಿಯುಗೋ ಘೋರೋ ಬಲಿಪಾರ್ಶ್ವಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ । ಗತೇ ಕಲಿಯುಗೇ ಘೋರೇ ಕರ್ಮಭೂಮಿಂ ಪುನರ್ಹರಿಃ । । ಕೃತ್ವಾ ಸ್ಥಲಮಯೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞೈರ್ದೇವಾನ್ಯಜಿಷ್ಯತಿ । । ೪ ಯಜ್ಞಭಾಗಮುಪಾದಾಯ ದೇವಾಸ್ತೇ ಬಲಸಂಯುತಾಃ । ವೈವಸ್ವತಂ ಮನುಂ ಗತ್ವಾ ಕಥಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕಾರಣಮ್ । । ೫ ಕಲ್ಕಿನೋ ವದನಾಜ್ಜಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವರ್ಣ ಏವ ಹಿ । ಬಾಹ್ವೋಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶೋ ಜಾನ್ವೋಃ ಶೂದ್ರೋ ವರ್ಣಸ್ತದಙ್ಘ್ರಯೋಃ । । ೬ ಗೌರೋ ರಕ್ತಸ್ತಥಾ ಪೀತಃ ಶ್ಯಾಮಸ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯಃ । ದೇವ್ಯಾಃ ಶಕ್ತಿಂ ಸಮಾದಾಯ ಜನಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸುತಾನ್ಬಹೂನ್ । । ೭ ಏಕವಿಂಶತ್ಕಿಷ್ಕುಮಿತಾ ಮನುಜಾ ಧರ್ಮರೂಪಿಣಃ । ಜಾತಿಧರ್ಮಮುಪಾದಾಯ ಯಜಿಷ್ಯಂತಿ ಸುರಾನ್ಮುದಾ । । ೮ ತದಾ ವೈವಸ್ವತೋ ಧೀಮಾನ್ನತ್ವಾ ತಂ ಕಲ್ಕಿನಂ ಹರಿಮ್ । ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ರಾಜಪದಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ತದಾಜ್ಞಯಾ । । ೯ ತಚ್ಛಿಕ್ಷಾತೋ ಭವೇತ್ಪುತ್ರೋ ಯಃ ಸ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರೇವ ಹಿ । ಪಿತೂ ರಾಜ್ಯಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಭೂಮೌ ದಿವ್ಯಂ ಶತಂ ಸಮಾಃ । । ದಿವ್ಯವರ್ಷಶತಾಯುಶ್ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ । । 3.4.26.೧೦ ಯದಾ ತು ಭಗವಾನ್ಕಲ್ಕೀ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ । ತದಾ ವೇದಾಶ್ಚ ಚತ್ವಾರೋ ಮೂರ್ತಿಮನ್ತಶ್ಚ ಸಾಙ್ಗಃಕಾಃ । । ಅಷ್ಟಾದಶಪುರಾಣೈಶ್ಚ ತತ್ರಾಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಹರ್ಷಿತಾಃ । । ೧೧ ಸ್ತೋಷ್ಯನ್ತಿ ಕಲ್ಕಿನಂ ದೇವಂ ಪುರಾಣಪುರುಷಾಂಶಕಮ್ । ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ಚ ನವಮ್ಯಾಂ ಗುರುವಾಸರೇ । । ೧೨ ಯಜ್ಞಕುಣ್ಡಾಚ್ಚ ಪುರುಷೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಮಹೋತ್ತಮಃ । ನಾಮ್ನಾ ಸತ್ಯಯುಗೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸತ್ಯ ಮಾರ್ಗಪ್ರದರ್ಶಕಃ । । ೧೩ ದೃಷ್ಟವಾ ತಂ ಪುರುಷಂ ರಮ್ಯಂ ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯಃ ಸುರಾಃ । ತಾಂ ತಿಥಿಂ ವರ್ಣಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಕರೀಂ ಮನೋಃ । । ೧೪ ಅಸ್ಯಾಂ ತಿಥೌ ಚ ಮನುಜೋ ಧಾತೃವೃಕ್ಷತಟೇ ಮುದಾ । ಯೋಽರ್ಚಯಿಷ್ಯತಿ ಯಾನ್ದೇವಾನ್ದೇವಾಸ್ತೇ ತಸ್ಯ ವಶ್ಯಗಾಃ । । ೧೫ ಅಕ್ಷಯಾ ನವಮೀ ನಾಮ ಯುಗಾದಿನವಮೀ ಹಿ ಸಾ । ಲೋಕಮಙ್ಗಲದಾತ್ರೀ ಚ ಸರ್ವಕಿಲ್ವಿಷನಾಶಿನೀ । । ೧೬ ಧಾತೃಮೂಲತಲೇ ಚೈವ ಮಾಲತೀಂ ತುಲಸೀಂ ಮುದಾ । ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ವೇದವಿಧಿನಾ ಶಾಲಗ್ರಾಮಂ ಯಜನ್ತಿ ಯೇ । । ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾಶ್ಚ ತೇ ಜ್ಞೇಯಾ ಪಿತೄಣಾಂ ತೃಪ್ತಿಕಾರಕಾಃ । । ೧೭ ಧಾತೃವೃಕ್ಷತಲೇ ಗತ್ವಾ ಯೋ ವೈ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ । ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಲಪ್ಸ್ಯತೇ ಚ ಫಲಂ ಪರಮ್ । । ೧೮ ಯಃ ಕರೋತಿ ತಥಾ ಹೋಮಂ ಸಹಸ್ರಮಖಸನ್ನಿಭಮ್ । ಮೃತಃ ಸ ಸ್ವರ್ಗಮಾಪ್ನೋತಿ ಸಕುಲಃ ಸಪರಿಚ್ಛದಃ । । ೧೯ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ವಚನೇ ತೇಷಾಂ ಕಲ್ಕೀ ದೇವೋ ಮುದಾನ್ವಿತಃ । ತಥಾಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇವ ವಚನಂ ವದಿಷ್ಯತಿ ಸುರಾನ್ಪ್ರತಿ । । 3.4.26.೨೦ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಭಗವಾನ್ಕಲ್ಕೀ ಪಶ್ಯತಾಂ ದೇವರೂಪಿಣಾಮ್ । ತತ್ರೈವಾನ್ತರ್ಗತೋ ಭೂತ್ವಾ ಸುಷುಪ್ತಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ । । ೨೧ ಗತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಭಗವತಿ ಕರ್ಮಭೂಮಿಃ ಸುದುಃಖಿತಾ । ವಿರಹಾಗ್ನಿಮತೀ ಭೂತ್ವಾ ಬೀಜಾಂಸ್ತಾನ್ಸಂಕ್ಷಯಿಷ್ಯತಿ । । ೨೨ ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಮಹಾದೈತ್ಯಾಃ ಪಾತಾಲತಲವಾಸಿನಃ । ಪ್ರಹ್ಲಾದಂ ಚ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸುರಾನ್ಪ್ರತಿ । । ೨೩ ಖರೋಷ್ಟ್ರಗೃದ್ಧ್ರಮಹಿಷಕಾಕಕರ್ಕಸಮಾಸ್ಥಿತಾಃ । ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರವೃಕಾರೂಢಾಃ ಶೃಗಾಲಶ್ಯೇನವಾಹನಃ । । ೨೪ ಪ್ರಾಸಪಟ್ಟಿಶಖಡ್ಗಾಂಶ್ಚ ಭುಶುಣ್ಡೀಪರಿಘಾದಿಕಾನ್ । ಗೃಹೀತ್ವಾ ವೇಗವನ್ತಸ್ತೇ ಗರ್ಜಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ । । ೨೫ ತದಾ ಶಕ್ರಾದಯೋ ದೇವಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ಗಣಾ ಮುದಾ । ಸ್ವಾಯುಧಾನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾಶು ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಣಂ ಮಹತ್ । । ೨೬ ದಿವ್ಯವರ್ಷಮಯಂ ಘೋರಂ ಯುದ್ಧಂ ತೇಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಮೃತಾನ್ಮೃತಾನ್ರಣೇ ದೈತ್ಯಾನ್ಭಾರ್ಗವೋ ಜೀವಯಿಷ್ಯತಿ । । ೨೭ ಶ್ರಮಭೂತಾಸ್ತಥಾ ದೇವಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ಸಮನ್ತತಃ । ಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿಂ ಚ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । । ೨೮ ತೇಷಾಂ ಸ್ತುತ್ಯಾ ಸ ಭಗವಾನ್ದೇವಮಙ್ಗಲಹೇತವೇ । ಸ್ವಪೂರ್ವಾರ್ದ್ಧ ಸ್ವರೂಪಂ ಚ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಸನಾತನಃ । । ೨೯ ಸ ಚ ಹಂಸೋ ಹರಿಃ ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛತಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಃ । ಶುಕ್ರಂ ಪ್ರಹ್ಲಾದಪ್ರಮುಖಾಂಸ್ತೇಜಸಾ ತಾಪಯಿಷ್ಯತಿ । । 3.4.26.೩೦ ತದಾ ಪರಾಜಿತಾ ದೈತ್ಯಾಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗಾಂ ದುಃಖಿತಾ ಭೃಶಮ್ । ವಿತಲೇ ಚ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ಮಹಾದೇವೇನ ರಕ್ಷಿತಾಃ । । ೩೧ ಪುನಸ್ತೇ ಸಕಲಾ ದೇವಾ ನಿರ್ಭಯಾ ನಿರುಪದ್ರವಾಃ । ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ತನಯಂ ಚಾಭಿಷೇಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಭೂಪದೇ । । ೩೨ ದಿವ್ಯವರ್ಷಶತಾಯುಶ್ಚ ಸ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ । ವರ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರಮಾಣೇನ ನೃಣಾಮಾಯುಶ್ಚತುಶ್ಶತಮ್ । । ೩೩ ಇತಿ ತೇ ಕಥಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯತ್ಪೃಷ್ಟೋಽಹಂ ಮನೋ ತ್ವಯಾ । ಚತುರ್ಯುಗಾನಾಂ ಚರಿತಂ ನೃಪಾಣಾಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ । । ೩೪ ಚತುಷ್ಪಾದಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಂ ಧ್ಯಾನಂ ಶಮೋ ದಮಃ । ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಸ ವೈ ಜ್ಞಾನಂ ಧ್ಯಾನಮಧ್ಯಾತ್ಮಚಿನ್ತನಮ್ । । ಮನಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಚ ಶಮೋ ದಮಸ್ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಃ । । ೩೫ ಚತುರ್ಲಕ್ಷಾಬ್ದಕಾನ್ಯೇವ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಸಹಸ್ರಕಮ್ । ತತ್ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪಾದಶ್ಚೈಕಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । । ೩೬ ಪ್ರಾಹ್ಣಮಧ್ಯಾಹ್ನಸಾಯಾಹ್ನಂ ತ್ರಿಸನ್ಧ್ಯಂ ಚ ಭವೇತ್ಸದಾ । ಏಕೈಕೇನ ಪದಾ ತಸ್ಯ ವಿರಾಜೋ ಭುವಿ ವರ್ತತೇ । । ೩೭ ಯದಾ ಧರ್ಮೋ ಭವೇದ್ವೃದ್ಧಸ್ತದಾಯುಶ್ಚೈವ ವರ್ದ್ಧತೇ । ಸಪ್ತಶ್ಲೋಕಸಹಸ್ರಾಣಿ ಖಣ್ಡೇಽಸ್ಮಿನ್ಕಥಿತಾನಿ ಹಿ । । ಅತಶ್ಚೋತ್ತರಖಣ್ಡಂ ಹಿ ವರ್ಣಯಾಮಿ ಮನೋ ಶೃಣು । । ೩ ೮ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪ್ರತಿಸರ್ಗಪರ್ವಣಿ ಚತುರ್ಯುಗಖಣ್ಡಾಪರಪರ್ಯಾಯೇ ಕಲಿಯುಗೀಯೇತಿಹಾಸಸಮುಚ್ಚಯವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಷಡ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ । ೨೬ ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ತೃತೀಯಂ ಪ್ರತಿಸರ್ಗಪರ್ವಚತುರ್ಯುಗಖಣ್ಡಾಪರಪರ್ಯಾಯಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್
ಹಿರಣ್ಯಾಶ್ವದಾನವಿಧಿವರ್ಣನಮ್ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಾತ್ಪುರುಷಃ ಶಾಶ್ವತಂ ಫಲಮಶ್ನುತೇ
ಯಾರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾನವನು ಶಾಶ್ವತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ—
ಪುಣ್ಯಂ ದಿನಮಥಾಸಾದ್ಯ ಪಾತ್ರಂ ವಾಪಿ ಗುಣಾಧಿಕಮ್
ಪವಿತ್ರವಾದ ದಿನವನ್ನಾದರೂ, ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯವಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನಾದರೂ ಪಡೆದಾಗ—
ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.
ಕಲಿಯುಗದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಕಿ, ಪುರಾತನ ಪುರುಷನ ಅವತಾರವಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮ್ಲೇಚ್ಛರು ಮತ್ತು ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.