ಋಷಿಃ ಶಂಖಸ್ತಥಾಚ್ಛನ್ದಃ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ ಸೋಮೋಽಥ ದೇವತಾ
ಶಂಖನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪಂಕ್ತಿ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು, ಸೋಮನು ದೇವತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಋಷ್ಯಾಸನಗತಂ ಧ್ಯಾಯೇಚ್ಛ್ವೇತಗನ್ಧೇನ ಚರ್ಚಯೇತ್
ಋಷಿಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಬಿಳಿ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.
ತ್ರ್ಯಂಬಕೋಽಸ್ಯ ಋಷಿಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಛನ್ದೋ ದೇವೋ ಜಲಾಧಿಪಃ
ಇಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ದೇವತೆ ಜಲದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದೆ.
ದಶಭಿರ್ಬಾಹುಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣವಸ್ತ್ರಾನುಲೇಪನಮ್
ಅದು ಹತ್ತು ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಲೇಪನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಋಷಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಶ್ಛನ್ದೋ ವಿರಾಡಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ
ಇಲ್ಲಿ ವೈಶ್ವಾನರನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ವಿರಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಶೇಷಂ ಷಡಾನನಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಮಧುಪಿಂಗಲಮ್ ಉದ್ವರ್ಷ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪೂಜಯೇದ್ಭೂತಿಮಿಚ್ಛತಾ
ಛೇಷನನ್ನು ಆರು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಜೇನುಬಣ್ಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; 'ಉದ್ವರ್ಷ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಪಾಪಂ ರಕ್ತಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಚ ರಕ್ತಂ ಪ್ರಾನ್ತೇ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್
ಪಾಪರೂಪದ, ಕೆಂಪು, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪಾಗಿರುವ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
ಸಿದ್ಧೋ ವೀರೇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಕೃಷ್ಣಪುಷ್ಪೈರಥಾರ್ಚಯೇತ್
‘ಸಿದ್ಧೋ ವೀರ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹೂಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಕಪಿಲೋಽಸ್ಯ ಋಷಿಶ್ಛನ್ದೋಽನುಷ್ಟುಪ್ ಚೈವ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಕಪಿಲನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಯಮಂ ಚ ಕೃಕರಾಕ್ಷಂ ಚ ಕ್ಷಮಾಕುಞ್ಚಿತಮೂರ್ಧಜಮ್ ಖರಸ್ಥಂ ದ್ವಿಭುಜಂ ಧ್ಯಾಯೇದಿಮಂ ಮನ್ತ್ರಮುದೀರಯೇತ್ ।। 2.2.11.
ಯಮನನ್ನು, ಕಾಗೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನಾಗಿ, ಕೂದಲನ್ನು ಕೂಡಿ ಕುಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನಾಗಿ, ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ, ಎರಡು ಕೈಗಳಿರುವವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು.
ವಾಸುಕಿಃ ಸ್ಯಾದೃಷಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪಂಕ್ತಿಶ್ಛನ್ದಶ್ಚ ದೇವತಾ
ಇಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ದೇವತೆ ಕೂಡ ಅವನೇ.
ಅರ್ಧಪೀತಂ ಚ ದ್ವಿಭುಜಂ ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಧೂಮ್ರಮೇವ ವಾ
ಅರ್ಧಪೀತವರ್ಣದ, ಎರಡು ಕೈಗಳಿರುವ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಅಥವಾ ಧೂಮವರ್ಣದ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಋಷಿರ್ವಾಯುಶ್ಚ ಗಾಯತ್ರೀ ಛನ್ದೋ ವಾಯುಶ್ಚ ದೇವತಾ
ಇಲ್ಲಿ ವಾಯುವು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ, ದೇವತೆ ಕೂಡ ವಾಯುವೇ.
ಮುಗ್ಧರಕ್ತಂ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಪದ್ಮಧರಂ ತಥಾ
ಮುಗ್ಧವಾದ ಕೆಂಪು ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಅವಸೃಷ್ಟಾ ಪರಾಪತ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪೂಜಯೇತ್
‘ಅವಸೃಷ್ಟಾ ಪರಾಪತ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಪೀತಂ ಭಲ್ಲಾಟಕಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಪದ್ಮಸ್ಥಂ ರಕ್ತಭೂಷಣಮ್ ಯನ್ಮಾತುರಿತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪೂಜಯೇತ್ಸಿತತಂಡುಲೈಃ
ಪೀತವರ್ಣದ ಭಲ್ಲಾಟಕನನ್ನು, ಪದ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ, ಕೆಂಪು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ‘ಯನ್ಮಾತುರ್’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಜಮ್ಭಕೋಽಸ್ಯ ಋಷಿಶ್ಛನ್ದೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಸಮುದಾಹೃತಾ
ಇಲ್ಲಿ ಜಂಭಕನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸೋಮಂ ಧ್ಯಾಯೇಚ್ಛ್ಯಾಮರೂಪಂ ಪದ್ಮಾಸನಗತಂ ಪರಮ್ ಮರ್ಮಾಣಿತೇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಗನ್ಧಾದ್ಯೈರಪಿ ಪೂಜಯೇತ್
ಸೋಮನನ್ನು ಗಾಢವರ್ಣದ, ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ, ಪರಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ‘ಮರ್ಮಾಣಿತೇ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಋಷಿಃ ಸ್ವಾರ್ಥೋ ವೇದಶ್ಛನ್ದೋ ಜಗತೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಛಂದಸ್ಸು ವೇದ, ಜಗತೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದರ್ಪಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಂ ಕೃಷ್ಣಾಂಬರಧರಂ ತಥಾ 2.2.11.
ದರ್ಪನನ್ನು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವನಾಗಿ, ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿರುವವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಪಶ್ಚದೀಶೇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಗನ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಪರಿಪೂಜಯೇತ್
ನಂತರ, 'ಈಶ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸುಗಂಧದ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಮನ್ತ್ರಶ್ಚಾಸ್ಯ ಋಷಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಯತ ನಮೀರಿತಮ್
ಈ ಮಂತ್ರಕ್ಕೂ ಅದರ ಋಷಿಗೂ ಐದು ಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಾಂ ದಿತಿಂ ಧ್ಯಾಯೇದ್ದ್ವಿಭುಜಾಂ ಪೀತವಿಗ್ರಹಾಮ್
ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ, ಎರಡು ಕೈಗಳಿರುವ, ಹಳದಿ ರೂಪದ ದಿತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
ಸುಪರ್ಣೋಽಸೀತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪೂಜಯೇತ್ಪೀತಚನ್ದನೈಃ
'ಸುಪರ್ಣ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಳದಿ ಚಂದನದಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಋಷಿರ್ನಾರಾಯಣಶ್ಛನ್ದೋ ಜಗತೀ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ
ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ನಾರಾಯಣನು, ಛಂದಸ್ಸು ಜಗತೀ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ರಕ್ತಾಭಾಮದಿತಿಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಸರ್ವಾಲಂಕಾರಭೂಷಿತಾಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಕೆಂಪು ಕಿರಣದ ಆದಿತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
ಪಯಸಾ ಶುಕ್ಲ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಪೂಜಯೇತ್ಕಮಲಾದಿನಾ
'ಶುಕ್ಲ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಾಲು, ಕಮಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ನಾರಾಯಣ ಋಷಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪಂಕ್ತಿಶ್ಛನ್ದಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯತೇ
ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ನಾರಾಯಣನು, ಛಂದಸ್ಸು ಪಂಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜಯಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಪೀತವರ್ಣಂ ದ್ವಿಭುಜಂ ವರಹಸ್ತಕಮ್
ಹಳದಿ ವರ್ಣದ, ಎರಡು ಕೈಗಳಿರುವ, ವರಮುದ್ರೆಯಿರುವ ಜಯನನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
ವಾಮದೇವ ಋಷಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಗನ್ಧಾದ್ಯೈರಭಿಪೂಜಯೇತ್ । ದೇವಃ ಶುಕ್ರಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಸ್ತುತೌ ಚ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ । । ೮೭ ಈಶಾನಾದಿಕೋಣಗತಾನ್ಪೂಜಯೇತ್ಸುಸಮಾಹಿತಃ । ಆಪಂ ಧ್ಯಾಯೇಚ್ಛುಕ್ಲವರ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಲಾದ್ಯೈರ್ವಿಭೂಷಿತಮ್ । । ೮೮ ಇದಂ ವಿಷ್ಣುರಿತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ತ್ರಿಗನ್ಧೇನ ಸಮರ್ಚಯೇತ್ । । ೮೯ ಋಷಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ದಮಶ್ಛನ್ದೋ ವಿರಾಡಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ । । 2.2.11.೯೦ ದೇವಃ ಸೋಮಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಃ ಪ್ರೀತಯೇ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್
ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ವಾಮದೇವನು; ಸುಗಂಧದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದೇವತೆ ಶುಕ್ರನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು. ಈಶಾನಾದಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವವರನ್ನು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನೀರನ್ನು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದಾಗಿ, ಕುಂಡಲಾದಿ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು. 'ಇದು ವಿಷ್ಣು' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ವಿಧದ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿ ಕರ್ಧಮನು, ಛಂದಸ್ಸು ವಿರಾಟ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆ ಸೋಮನು, ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು.