ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೇತಿ ಋಚಾ ಪಞ್ಚರತ್ನಾನಿ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ ಸವಿತಾ ದೇವತಾ ಚಾಸ್ಯ ರತ್ನನ್ಯಾಸೇತಿ ಯೋಜ ಯೇತ್
'ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ' ಎಂಬ ಋಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಐದು ರತ್ನಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ದೇವತೆ ಸವಿತೃ, ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ರತ್ನಗಳನ್ನು ಇಡುವಾಗ ಬಳಸಬೇಕು.
ಅಮೃತೀಕರಣಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದೈವಶುಲ್ಬನಮೇವ ಚ
ಅಮೃತವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನೂ, ದೈವಿಕ ಅಳತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಬೇಕು.
ಶ್ರೀಶ್ಚ ತೇ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ದದ್ಯಾತ್ಪುಷ್ಪಂ ಸಚನ್ದನಮ್
'ಶ್ರೀಶ್ಚ ತೇ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಚಂದನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
ಕಾಣ್ಡಾದಿತಿ ಚ ಮನ್ತ್ರೇಣ ದದ್ಯಾದ್ದೂರ್ವಾಕ್ಷತಂ ಪುನಃ
'ಕಾಂಡಾದಿತಿ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಮತ್ತೆ ದರ್ಭೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
ತಿಲಾಶ್ಚ ಮಾಷಾ ಮುದ್ಗಾಶ್ಚ ಶ್ಯಾಮಾಕಾಃ ಶಾಲಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಎಳ್ಳು, ಉದ್ದಿನಕಾಳು, ಹುರಳಿಕಾಳು, ನವಣೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯಾಗಿಯೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಸವರ್ಣನಮ್ ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ವಿಧಂ ಸಂಖ್ಯೇ ಭವೇನ್ಮಾಸ ಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ
ತಿಂಗಳ ವಿವರಣೆ: ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ; ತಿಂಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಚಾನ್ದ್ರಃ ಸೌರಃ ಸಾವನಶ್ಚ ನಾಕ್ಷತ್ರಶ್ಚ ತಥಾಪರಃ
ಅವು ಚಂದ್ರಮಾನ, ಸೌರಮಾನ, ಸಾವನಮಾನ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಏಕರಾಶೌ ರವಿರ್ಯಾವತ್ಸ ಮಾಸಃ ಸೌರ ಉಚ್ಯತೇ
ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೌರಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನಾಕ್ಷತ್ರಮಾಸೋಽಶ್ವಿನ್ಯಾದಿರೇವತ್ಯನ್ತೋ ಹಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ನಕ್ಷತ್ರಮಾಸವು ಅಶ್ವಿನಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ರೇವತಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ತಂತ್ರೇಣೈಕತಿಥೇರ್ಭಾಗಕಾಲೋ ದಿವಸ ಐನ್ದವಃ
ಒಂದು ತಿಥಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದಾಗ ಅದನ್ನು 'ಐಂದವ' ದಿನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಹೋರಾತ್ರಂ ತು ತನ್ನೈವಂ ಸೌರೇಽಪಿ ಭಾಗಮಾನತಃ
ಆದರೆ ಸೌರ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಈ ರೀತಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಭಾಗವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೌರೇ ಚಾನ್ದ್ರೇ ತೂಪಗಣೌ ತ್ರಿಂಶದ್ಭಾಗೇ ತ್ವದರ್ಶನಾತ್
ಸೌರಮಾಸ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ, ಅವು ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮுப்பತ್ತರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಸಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಅತಿಭಾಗವ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ರಿಯಾಸು ಚ
ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕರಸ್ಯ ಗ್ರಹಣೇ ರಾಜ್ಞೋ ವ್ಯವಹಾರೇಷು ಮಾಃಸು ಚ
ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ, ರಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ನ್ಯಾಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಸೌರಮಾಸೋ ವಿವಾಹಾದೌ ಯದಾದ್ಯೈಃ ಸುಪ್ರಗೃಹ್ಯತೇ 2.2.6.
ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಮಾಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಾನ್ದ್ರಸ್ತು ಪಾರ್ವಣೇ ಗ್ರಾಹ್ಯೋ ವಾರ್ಷಿಕೇಷ್ವಷ್ಟಕಾಸು ಚ
ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಹೋಮ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಕಾ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಮಾಸವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
ನಾಕ್ಷತ್ರಃ ಸೋಮಪಾದೀನಾಮಾರ್ಯಭಾಗವಿಚಾರಣೇ
ಸೋಮಾದಿ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಮಾಸವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ತದ್ವಚ್ಚೈತ್ರಾದಿಮಾಸೋಕ್ತಂ ತಿಥ್ಯುಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ದೃಶ್ಯತೇ
ಹಾಗೆಯೇ, ಚೈತ್ರ ಮೊದಲಾದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ತಿಥಿಗಳ ಆಧಾರದ上的 ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಾಜೋಕ್ತೌ ಸಾವನಃ ಪ್ರೋಕ್ತೇ ತಿಥಿಸಂಭಾಗಕರ್ಮಣಿ
ರಾಜಾಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಿಥಿ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವನಮಾಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರಾನಕ್ಷತ್ರಯೋಗೇನ ಚೈತ್ರೀ ಸಾ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯು ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ ಚ ತಿಥ್ಯಾತ್ಮಕೋ ಮಾಸಶ್ಚಾನ್ದ್ರಃ ಶ್ರವಣಭಾಸ್ಕರಃ
ಆ ಚಂದ್ರ ಮಾಸವು ತಿಥಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಶ್ರಾವಣ ಭಾಸ್ಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಗೌಣೋಽಪ್ಯಸೌ ಯುಗಾದ್ಯಾದೇರನುರೋಧೇನ ವರ್ಧನಾತ್
ಅದು ಕೂಡ ಯುಗದ ಆರಂಭದ ಅನುಸಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಕಾರಣ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೈತ್ರಾದ್ಯಾಶ್ಚಾನ್ದ್ರಮಾಸಾ ಯೇ ದ್ವಾದಶಾಪಿ ತು ಯೋಗತಃ
ಚೈತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ಚಂದ್ರ ಮಾಸಗಳು ಕೂಡ ಸಂಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿಶಾಖಯಾದ್ಯೇಷು ಯಾ ವಾ ತಥಾ ಭಾದ್ರಪದೇನ ವಾ
ವಿಶಾಖಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಅಥವಾ ಭಾದ್ರಪದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಆಗಬಹುದು.
ಯೋಽಸೌ ಯದ್ಯಪಿ ಚೈತ್ರಾದೌ ನೈಷ್ಠಿಕೋಽಪಿ ಪ್ರಲಭ್ಯತೇ 2.2.6.
ಚೈತ್ರ ಮಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಿಗದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನೈಷ್ಠಿಕವಾಗಿ ದೊರಕಬಹುದು.
ತಥಾ ಚ ಮಾಸಸಾಮಾನ್ಯೇ ಯೋಗೇನಾಯಂ ಭವೇತ್ಕ್ವಚಿತ್
ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
ಸಂಯುಕ್ತಾ ಲಭ್ಯತೇ ಯತ್ರ ಭವೇದ್ರಾಜ್ಯವಿನಾಶನಮ್
ಯಾವಾಗ ಸಂಯೋಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಾಶವಾಗುವುದು ಖಚಿತ.
ದಣ್ಡದ್ವಯೇ ಭುಕ್ತಶೇಷೇ ನ ಭುಞ್ಜೀತ ಕದಾಚನ
ಎರಡು ದಂಡಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದಾಗ, ಮತ್ತೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬಾರದು.
ಯತ್ರ ವಿಂಶತ್ತಿಥಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಞ್ಚಿತೈಕಾ ಭವೇದಿತಿ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ತಿಥಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಸ ಚಾಧಿಕೋ ಯತೋ ಮಾಸಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಧಿಮಾಸಕಃ
ಆ ಮಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.