ರಸಾತಲಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವಶೋಭಾಸಮನ್ವಿತಮ್ 2.1.3.
ರಸಾತಲವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು ಎಲ್ಲ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಶಂಕುಕರ್ಣೇನ ಸಂಭಿನ್ನಂ ತಥಾ ನಮುಚಿಪೂರ್ವಕಮ್
ಅದು ಶಂಕುಕರ್ಣನಿಂದ ಭಂಗಗೊಂಡಿದ್ದು, ನಮುಚಿಯು ಮೊದಲಾದವರು ಇದ್ದರು.
ತೇಷಾಮಧಸ್ತಾನ್ನರಕಾ ರೌರವಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಕೋಟಯಃ
ಅವುಗಳ ಕೆಳಗಡೆ ರೌರವ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ನರಕಗಳು ಇವೆ.
ಪಾತಾಲಾ ನಾಮಧಶ್ಚಾಂತೇ ಶೇಷಾಖ್ಯಾ ವೈಷ್ಣವೀ ತನುಃ
ಕೆಳಗಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳಗಳು ಇದ್ದು, ಶೇಷ ಎಂಬ ವೈಷ್ಣವ ಶರೀರವೂ ಇದೆ.
ಯೋಽನಂತಃ ಪಠ್ಯತೇ ದೇವೋ ನಾಗರೂಪೀ ಜನಾರ್ದನಃ
ಅನಂತನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವರು, ನಾಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತಮಾವಿಶ್ಯ ಮಹಾಯೋಗೀ ಕಾಲಸ್ತದ್ವದನಾನಲಃ
ಅವನೊಳಗೆ ಮಹಾಯೋಗಿ ಕಾಲನು ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಅಗ್ನಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.
ತಾಮಸೀ ಶಾಂಭವೀ ಮೂರ್ತಿಃ ಕಾಲಾತ್ಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರಃ
ತಾಮಸ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಶಾಂಭವ ರೂಪ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪ, ಪರಮೇಶ್ವರನು.
ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಕ್ರವರ್ಣನಮ್ ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭೂರ್ಲೋಕಸ್ಯ ವಿನಿರ್ಣಯಮ್
ಪ್ರಕಾಶಚಕ್ರದ ವರ್ಣನೆ. ಈಗ ಭೂಲೋಕದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತದ್ದ್ವೀಪಪ್ರಧಾನೋ ಜಂಬೂಃ ಪ್ಲಕ್ಷಃ ಶಾಲ್ಮಲ ಏವ ಚ
ಆ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಬೂದು ಪ್ರಮುಖದು, ಪ್ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಶಾಲ್ಮಲ ಕೂಡ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಏತೇ ಸಪ್ತ ಮಹಾದ್ವೀಪಾಃ ಸಮುದ್ರೈಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ವೃತಾಃ
ಈ ಏಳು ಮಹಾದ್ವೀಪಗಳು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ.
ಕ್ಷೀರೋದೇಕ್ಷುರಸೋದೋಽಥ ಕ್ಷಾರೋದಶ್ಚ ಘೃತೋದಕಃ
ಆ ಸಮುದ್ರಗಳು ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆಹುಳು ರಸ, ಉಪ್ಪಿನೀರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.
ಪಂಚಾಶತ್ಕೋಟಿವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಸಮುದ್ರವಲಯಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಪ್ರತಿ ಸಮುದ್ರದ ವಲಯವು ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ಅಗಲವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜಂಬೂದ್ವೀಪಃ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ದ್ವೀಪಾನಾಂ ಮಧ್ಯತಃ ಶುಭಃ
ಎಲ್ಲಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಂಬೂದ್ವೀಪ ಶುಭವಾಗಿದ್ದು ಇದೆ.
ಚತುರಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರಯೋಜನೈರಸ್ಯ ಚೋಚ್ಛ್ರಯಃ
ಅದರ ಎತ್ತರ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು.
ಮೂಲೇ ಷೋಡಶಸಾಹಸ್ರಂ ವಿಸ್ತಾರಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವತಃ
ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಅಗಲ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಇದೆ.
ಹಿಮವಾನ್ಹಿಮಕೂಟಶ್ಚ ನಿಷಧಸ್ತ ಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ
ಹಿಮವಾನ್, ಹಿಮಕುಟ ಮತ್ತು ನಿಷಧ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.
ಲಕ್ಷಪ್ರಮಾಣೌ ದ್ವೌ ಮಧ್ಯೇ ದಶಹೀನಾಸ್ತಥಾಪರೇ ।।2.1.4.
ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪರ್ವತಗಳು ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಉಳಿದವುಗಳು ಹತ್ತು ಕಡಿಮೆ.
ಭಾರತಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ವರ್ಷಂ ತತಃ ಕಿಂಪುರುಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಭಾರತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಿಂಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂಪಕಂ ಚೋತ್ತರಂ ವರ್ಷಂ ತಥೈವಾಶ್ವಹಿರಣ್ಮಯಮ್
ಚಂಪಕ ಉತ್ತರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಶ್ವಹಿರಣ್ಮಯವೂ ಅಲ್ಲಿದೆ.
ನವಸಾಹಸ್ರಮೇಕೈಕಮೇತೇಷಾಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ
ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.
ಮೇರೋಶ್ಚತುರ್ದಿಶಸ್ತತ್ರ ನವಸಾಹಸ್ರವಿಷ್ಕೃತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಮೇರುಪರ್ವತದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಹರಡಿದೆ.
ವಿಷ್ಕಂಭಾ ರಚಿತಾ ಮೇರೋರ್ಯೋಜನಾಯುತಮುಚ್ಛ್ರಿತಾಃ
ಮೇರುಪರ್ವತದ ಆಧಾರಗಳು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಪುಲಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಭಾಗೇ ಸುಪಾರ್ಶ್ವಶ್ಚೋತ್ತರೇ ಸ್ಥಿತಃ
ವಿಪುಲ ಪರ್ವತ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಪಾರ್ಶ್ವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.
ಜಂಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ಸಾ ಜಂಬೂರ್ನಾಮಹೇತೋರ್ಮಹರ್ಷಯಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಜಂಬೂದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಜಂಬೂಮರ ಕಾರಣವಾಗಿ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಪತಂತಿ ಭೂಭೃತಃ ಪೃಷ್ಠೇ ಶೀರ್ಯಮಾಣಾನಿ ಸರ್ವಶಃ
ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು ಬಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ಸರಿತ್ತು ವರ್ತತೇ ಸಾಪಿ ಪೀಯತೇ ತತ್ರ ವಾಸಿಭಿಃ ಉತ್ಪನ್ನಾಃ ಸ್ವಚ್ಛಮನಸೋ ನರಾಸ್ತತ್ರ ಭವನ್ತಿ ವೈ
ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ನದಿ ಹರಿದು, ಅಲ್ಲಿನವರು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಜನರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ತೀರಸೂತ್ರಂ ಸಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾಯುನಾ ಚ ವಿಶೋಷಿತಮ್ 2.1.4.
ಗಾಳಿಯಿಂದ ಒಣಗಿದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ಭದ್ರಾಶ್ವಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಮೇರೋಃ ಕೇತುಮಾಲಶ್ಚ ಪಶ್ಚಿಮೇ
ಮೇರುಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾಶ್ವ ದೇಶವಿದೆ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕೇತುಮಾಲ ದೇಶವಿದೆ.
ಮೇರೋರುಪರಿ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಮುತ್ತಮಮ್
ಮೇರುಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ತದೂರ್ಧ್ವಂ ವೈಷ್ಣವೋ ಲೋಕೋ ದುಗಾರ್ಲೋಕಸ್ತದೂರ್ಧ್ವತಃ
ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಲೋಕವಿದೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಲೋಕವಿದೆ.