ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮೋಹನಾರ್ಥಂ ತತಃ ಶಂಭುಸ್ತು ತೇಜಸಾ
ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು, ಶಂಭು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದನು.
ವ್ಯಾಮೋಹಯಿತ್ವಾ ತತ್ಸರ್ವಂ ತೇಜಸಾಽಮೋಹಯಜ್ಜಗತ್
ಅವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮರುಳುಮಾಡಿದನು.
ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ದ್ವಾವೇತಾವುದ್ಭೂತೌ ಭಗವತ್ಸುತೌ
ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಂತನ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು.
ಉಪಸಂಹರತೇ ಚೈವ ನಾನಾಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ 2.1.2.
ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಿಧವಾದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಚತುರ್ದಶ ತು ತಾನ್ಯೇವಂ ಕಲ್ಪ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ
ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕನ್ನು 'ಕಲ್ಪ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ಮಾಸಶ್ಚ ವರ್ಷಶ್ಚ ತಥಾ ಚಾಷ್ಟಶತಂ ದ್ವಿಜಾಃ
ಹೀಗೆ ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಎಂಟು ನೂರನ್ನು ಕೂಡ, ದ್ವಿಜರೆ, ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಂಬಪರ್ಯಂತಂ ನಿಮೇಷಶ್ಚ ಧ್ರುವಸ್ಯ ವೈ
ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥಂಭವರೆಗೆ, ಧ್ರುವನ ಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಭೂರ್ಲೋಕೋಽಥ ಭುವರ್ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕಶ್ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ
ಭೂಲೋಕ, ಭುವರ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಪಾತಾಲಂ ವಿತಲಂ ತದ್ಧಿ ಅತಲಂ ತಲಮೇವ ಚ
ಪಾತಾಳ, ವಿಟಲ, ಅತಲ ಮತ್ತು ತಲ ಎಂಬ ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ.
ಏತೇಷು ಸಪ್ತವಿಖ್ಯಾತಾ ಅಧಃಪಾತಾಲವಾಸಿನಃ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಪಾತಾಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಸತೇ ಜಾಯತೇ ಲೋಕಾನ್ಕ್ರೀಡಾರ್ಥಂ ತು ಮಹೇಶ್ವರಃ
ಮಹೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಲೀಲೆಗೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಂಡುಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪೃಥಿವೀಂ ಚಾಂತರಿಕ್ಷಂ ಚ ದಿಶಶ್ಚ ವಿದಿಶಸ್ತಥಾ
ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ಚ ವಿಸ್ತಾರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ತತಃ ಶೃಣು
ಸಮುದ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಳತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಕೇಳು.
ಚತುಷ್ಪದಾನಾಂ ದ್ವಿಪದಾಂ ತಥಾ ಧರ್ಮೈಕಭಾಷಿಣಾಮ್ 2.1.2.
ಅದೇವಿಧವಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿರುವವರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾತಾಡುವವರ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳು.
ಸಹಸ್ರಗುಣಶೀಲಾಶ್ಚ ಇತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್ಮುನಿಃ
ಭಗವಂತನು, ಆ ಮಹರ್ಷಿ, ಅವರ ಗುಣಗಳು ಸಾವಿರಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ತಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಸ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಃ ಸಹ ವಿಷ್ಣುನಾ
ಆಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಇಬ್ಬರೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.
ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯಂಭುವೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಸಮಕಲ್ಪಯತ್
ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವಯಂಭುವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಚತುರ್ಥ ಪಾದಹೀನಾಂಶ್ಚ ಆಚಾರೇಷು ಬಹಿಷ್ಕೃತಾನ್
ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಲು ಇಲ್ಲದವರನ್ನು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟರು.
ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾ ಚ ದ್ವೀಪಾನಾಮುದಧೇಸ್ತಥಾ
ಲೋಕಾಲೋಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೂಡ ಕೇಳು.
ಮೇಘಸ್ತನಿತನಿರ್ಘೋಷರೋಹಿತೇಂದ್ರಧನೂಂಷಿ ಚ
ಮೇಘಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು ಕೂಡ ಇದೆ.
ಉತ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಯ ದೇಹೇಷು ಭೂಯಃ ಕಾಲೇನ ಪೀಡಯೇತ್
ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏನು ಉದ್ಭವಿಸಿತೋ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪಾತಾಲವರ್ಣನಮ್ ಕಲ್ಪಾಭಿಕರಣೇ ತತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಾ ದ್ವಿಜಪುಙ್ಗವಾಃ
ಪಾತಾಳದ ವರ್ಣನೆ: ಕಾಲ್ಪಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಜನಲೋಕೋ ಮಹರ್ಲೋಕಾತ್ತಥಾ ಕೋಟಿದ್ವಯಾತ್ಮಕಃ
ಮಹರ್ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಜನಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋಟಿ ಭಾಗಗಳಿವೆ.
ಜನಲೋಕಾತ್ತಪೋಲೋಕಃ ಕೋಟಿತ್ರಯಸಮನ್ವಿತಃ
ಜನಲೋಕದ ಮೇಲೆ ತಪೋಲೋಕ ಇದೆ, ಅದು ಮೂರು ಕೋಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾತ್ತು ಭೂರ್ಲೋಕಃ ಕೋಟಿಷಟ್ಕೇನ ಸಂಯುತಃ
ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯದಿಂದ ಭೂಲೋಕವು ಹುಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಆರು ಕೋಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದೆ.
ತತ್ರ ಲೋಕೇ ಗುರುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ
ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಗುರು, ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಮುಖವಿಟ್ಟವನು.
ಗಾಯಂತಿ ಯತಯೋ ಗಾಥಾ ಹ್ಯಾಸ್ತಿಕಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಯತಿಗಳು, ಅಸ್ತಿಕರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ದ್ವಾರಂ ತು ಯೋಗಿನಾಮೇಕಂ ಗಚ್ಛತಾಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಂದು ಮಾತ್ರ ದ್ವಾರವಿದೆ.
ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಪುರಂ ತಸ್ಯ ದುರಾಸದಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರುವಂತಲ್ಲದ ಒಂದು ನಗರವಿದೆ.
ತತ್ರ ನಾರಾಯಣಸ್ಯಾಪಿ ಭವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುರೇ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನ ಮನೆ ಕೂಡ ಇದೆ.