ರಕ್ತವರ್ಣಾಃ ಸುವರ್ಣಾಭಾಃ ಪ್ರವಾಲಮಣಿಸಂನಿಭಾಃ
ಯಾವ ಸರ್ಪಗಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವೆಯೋ, ಹೊಳಪು ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದವೆಯೋ, ಅಥವಾ ಪವಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಯಂತೆ ಕಾಣುವವೆಯೋ—
ನಾನಾವಿಚಿತ್ರರಾಜೀಭಿರತಸೀವರ್ಣಸನ್ನಿಭಾಃ 1.36.
ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಿಚಿತ್ರ ಗೆರೆಯುಳ್ಳವುಗಳು, ಅಥಸಿ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದಂತಿರುವವುಗಳು—
ಕಾಕೋದರನಿಭಾಃ ಕೇಚಿದ್ಯೇ ಚ ಅಂಜನಸನ್ನಿಭಾಃ
ಕೆಲವುಗಳು ಕಾಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಂತಿವೆ, ಕೆಲವುಗಳು ಅಂಜನದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿವೆ.
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ದಂಶಮಂಗುಷ್ಠಮಂತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ದಂಶಂ ದ್ವ್ಯಂಗುಲಮಂತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎರಡು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಂ ದ್ವ್ಯಂಗುಲಮzತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎರಡು ಬೆರಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಅನಂತಃ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಪೂರ್ವಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ವಾಸುಕಿಃ
ಅನಂತನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವನು, ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯಿದ್ದಾನೆ.
ಚಲತೇ ಭ್ರಮತೇ ಪದ್ಮೋ ಮಹಾಪದ್ಮೋ ನಿಮಜ್ಜತಿ
ಪದ್ಮನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾಪದ್ಮನು ಕೆಳಗೆ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕುರುತೇ ರೂಪಂ ಕುಲಿಕಃ ಪನ್ನಗೋತ್ತಮಃ
ಪನ್ನಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕುಳಿಕನು ಎಲ್ಲರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ದಕ್ಷಿಣಾ ತಕ್ಷಕಸ್ಯೋಕ್ತಾ ಕರ್ಕೋಟಸ್ಯ ತು ನೈರ್ಋತೀ ಉತ್ತರಾ ಶಂಖಪಾಲಸ್ಯ ಐಶಾನೀ ಕಂಬಲಸ್ಯ ತು
ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕು ತಕ್ಷಕನದು, ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕು ಕರ್ಕೋಟಕನದು; ಉತ್ತರದಿಕ್ಕು ಶಂಖಪಾಲನದು, ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕು ಕಂಬಲನದು.
ಅನಂತಸ್ಯ ಭವೇತ್ಪದ್ಮಂ ವಾಸುಕೇಃ ಸ್ಯಾತ್ತಥೋತ್ಪಲಮ್
ಅನಂತನಿಗೆ ಪದ್ಮವು ಸೇರಿದೆ, ವಾಸುಕಿಗೆ ಉತ್ಪಲವು ಸೇರಿದೆ.
ಪದ್ಮಸ್ಯ ತು ಭವೇತ್ಪದ್ಮಂ ಶೂಲಂ ಪದ್ಮೇತರಸ್ಯ ತು 1.36.
ಪದ್ಮನಿಗೆ ಪದ್ಮವಿದೆ, ಪದ್ಮನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಶೂಲವಿದೆ.
ಅನಂತಕಪಿಲೌ ವಿಪ್ರೌ ಕ್ಷತ್ರಿಯೌ ಶಂಖವಾಸುಕೀ ಪದ್ಮಕರ್ಕೋಟಕೌ ಶೂದ್ರೌ ಸದಾ ಜ್ಞೇಯೌ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಅನಂತ ಮತ್ತು ಕಪಿಲರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಶಂಖ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಕೋಟಕರು ಶೂದ್ರರು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅನಂತಕುಲಿಕೌ ವರ್ಣತೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಭವೌ
ಅನಂತ ಮತ್ತು ಕುಳಿಕರು ವರ್ಣದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು.
ತಕ್ಷಕಶ್ಚ ಮಹಾಪದ್ಮ ಈಷತ್ಪೀತೌ ಬಭೂವತುಃ
ತಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಪದ್ಮ Slightly ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವರಾದರು.
ಹಯಂ ಯಾನಂ ವೃಷಂ ಛತ್ರಂ ರಾಜಾನಮಥ ಪಾವಕಮ್
ಕುದುರೆ, ವಾಹನ, ಎಮ್ಮೆ, ಛತ್ರಿ, ರಾಜನು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ.
ಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭಃ ಪತಾಕಾ ಚ ಕಾಂಚನಂ ಮಣಯಸ್ತಥಾ ಏತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕನ್ಯಾ ಚೈಕಪ್ರಸೂಯಿಕಾ
ಪೂರ್ಣ ಕುಂಭ, ಧ್ವಜ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳು; ಇವುಗಳ ದರ್ಶನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಒಂದೇ ತಾಯಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹುಡುಗಿಯೂ ಹಾಗೆ.
ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಭೋಗಿನೋ ಯೇ ತು ಪನ್ನಗಾಃ । ಅದೃಶ್ಯಾಸ್ತೇಷು ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ದೃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹೀಚರಾಃ
ನಲವತ್ತಾರು ನಾಗರು ಭೋಗಿಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಣದವರು, ಮೂವತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.
ವಿಂಶಚ್ಚ ಸ್ರಗ್ವಿಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ಮಂಡಲಿನಸ್ತಥಾ । ರಾಜೀವನ್ತೋ ದಶ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದರ್ವ್ಯಃ ಷೋಡಶ ಪಂಚ ಚ
ಇಪ್ಪತ್ತು ಹಾರ ಹಾಕಿದವರು, ಏಳು ವೃತ್ತಾಕಾರರು, ಹತ್ತು ಕಮಲದಂತೆ ಇರುವವರು, ಹದಿನಾರು ಮತ್ತು ಐದು ದರ್ವ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದುಂದುಭೋ ಡುಂಡುಭಶ್ಚೈವ ಚೇಟಭಶ್ಚೇಂದ್ರವಾಹನಃ ಏವಮೇವ ತು ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಶತದ್ವಿನವತಿ ಸ್ಮೃತಮ್
ದುಂದುಭ, ದುಂಡುಭ, ಚೇಟಭ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರವಾಹನ; ಹೀಗೆ ನಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನವತ್ತಿ ನೆನಪಾಗಿವೆ.
ವರಾಹಕರ್ಣೀಂ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚ ಗಾಂಧಾರಿಕಾಂ ಪಿಪ್ಪಲದೇವದಾರು
ವರಾಹಕರ್ಣಿ, ಗಜಪಿಪ್ಪಲಿ, ಗಾಂಧಾರಿಕಾ, ಪಿಪ್ಪಲ ಮತ್ತು ದೇವದಾರು.
ಲಕ್ಷಣಂ ಸರ್ವೈನಾಗಾನಾಂ ರೂಪವರ್ಣೌ ವಿಷಂ ತಥಾ ॥ 1.36.
ಎಲ್ಲಾ ನಾಗಗಳ ಲಕ್ಷಣ, ರೂಪ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿಷ.
ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಪೂಜಯೇನ್ನಾಗಾನ್ಸದಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಆದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾಗರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಶ್ರಾವಣೇ ಮಾಸಿ ಪಂಚಮ್ಯಾಂ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ನರಾ ಧಿಪ । ದ್ವಾರಸ್ಯೋಭಯತೋ ಲೇಖ್ಯಾ ಗೋಮಯೇನ ವಿಷೋಲ್ಬಣಾಃ
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ, ಗೃಹಸ್ವಾಮಿಗಳು ಬಾಗಿಲಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮಯದಿಂದ ಭಯಾನಕ ನಾಗರನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕು.
ಪೂಜಯೇದ್ವಿಧಿವದ್ದ್ವಾರಂ ದಧಿದೂರ್ವಾಕ್ಷತೈಃ ಕುಶೈಃ । ಗಂಧಪುಷ್ಪೋಪಹಾರೈಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣೈಃ
ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸರಿಯಾದ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಸರು, ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು, ಅಕ್ಷತೆ, ಕುಶ ಹುಲ್ಲು, ಸುಗಂಧದ ವಸ್ತುಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಯೇ ತ್ವಸ್ಯಾಂ ಪೂಜಂತೀಹ ನಾಗಾನ್ಭಕ್ತಿಪುರಃಸರಾಃ।। ನ ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಪತೋ ವೀರ ಭಯಂ ಭವತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್
ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾಗರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಯವೇ ಇರದು, ವೀರ.
ಅಥಾಲೇಖ್ಯ ನರೋ ನಾಗಾನ್ಕೃಷ್ಣವರ್ಣಾದಿವರ್ಣಕೈಃ
ಈಗ, ಒಬ್ಬನು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ನಾಗರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕು.
ಪೂಜಯೇದ್ಗಂಧಪುಷ್ಪೈಶ್ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಸಗುಗ್ಗುಲೈಃ
ಅವನು ಸುಗಂಧದ ವಸ್ತುಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ತುಪ್ಪ, ಪಾಯಸ ಮತ್ತು ಗುಗ್ಗುಳದಿಂದ ನಾಗರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಆಸಪ್ತಮಾತ್ಕುಲಾತ್ತಸ್ಯ ನ ಭಯಂ ನಾಗತೋ ಭವೇತ್
ಅವನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ನಾಗರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಭಯವಿರದು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಶತರ್ದ್ಧಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಪರ್ವಣಿ ಪಂಚಮೀಕಲ್ಪೇ ಭಾದ್ರಪದಿಕನಾಗಪಞ್ಚಮೀವ್ರತವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶೋಧ್ಯಾಯಃ
ಈ ರೀತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಮೀ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ನಾಗ ಪಂಚಮೀ ವ್ರತದ ವಿವರಣೆಯಾದ ಮೂವತ್ತೇಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.