ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಚರತೇ ವಿಪ್ರೋ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಶ್ಚರೇತ್
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೊರಡಬೇಕು; ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಹೊರಡಬೇಕು.
ಆಹಾರೋ ವಾಯುಪುಷ್ಪಾಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ವೈಶ್ಯಾ ಮಂಡೂಕಭಕ್ಷಾಶ್ಚ ಶೂದ್ರಾಃ ಸರ್ವಾಶಿನಸ್ತಥಾ ।।1.36.
ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಏನೆಂದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಗಾಳಿಯೂ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ; ವೈಶ್ಯರು ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಶೂದ್ರರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅಗ್ರತೋ ದಶತೇ ವಿಪ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚುತ್ತಾನೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚುತ್ತಾನೆ.
ಮದಕಾಲೇ ತು ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪೀಡ್ಯಮಾನಾ ಮಹಾವಿಷಾಃ
ಮದ್ಯಪಾನ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಮಹಾ ವಿಷಪೂರ್ಣರು ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಪುಷ್ಪಗಂಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚಂದನಾವಹಾಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಚಂದನದ ವಾಸನೆ ಇದೆ.
ವಾಸಂ ತೇಷಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ ವಸಂತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸರ್ಪಾ ಗ್ರಾಮದ್ವಾರೇ ಚತುಷ್ಪಥೇ
ನಾನು ಈಗ ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸರ್ಪಗಳು ಹಳ್ಳಿಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚೌರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಆರಾಮೇಷು ಪವಿತ್ರೇಷು ಶುಚಿಷ್ವಾಯತನೇಷು ಚ
ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಶ್ಮಶಾನೇ ಭಸ್ಮಶಾಲಾಸು ಪಲಾಲೇಷು ತಟೇಷು ಚ
ಸ್ಮಶಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಭಸ್ಮದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ, ಒಣಗಿದ ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಅವಿವಿಕ್ತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ನಿರ್ಜನೇಷು ವನೇಷು ಚ
ಏಕಾಂತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ಶ್ವೇತಾಶ್ಚ ಕಪಿಲಾಶ್ಚೈವ ಯೇ ಸರ್ಪಾಸ್ತ್ವನಲಪ್ರಭಾಃ
ಯಾವ ಸರ್ಪಗಳು ಬಿಳಿ, ಕಪಿಲ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವೆಯೋ—
ರಕ್ತವರ್ಣಾಃ ಸುವರ್ಣಾಭಾಃ ಪ್ರವಾಲಮಣಿಸಂನಿಭಾಃ
ಯಾವ ಸರ್ಪಗಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವೆಯೋ, ಹೊಳಪು ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದವೆಯೋ, ಅಥವಾ ಪವಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಯಂತೆ ಕಾಣುವವೆಯೋ—
ನಾನಾವಿಚಿತ್ರರಾಜೀಭಿರತಸೀವರ್ಣಸನ್ನಿಭಾಃ 1.36.
ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಿಚಿತ್ರ ಗೆರೆಯುಳ್ಳವುಗಳು, ಅಥಸಿ ಹೂವಿನ ಬಣ್ಣದಂತಿರುವವುಗಳು—
ಕಾಕೋದರನಿಭಾಃ ಕೇಚಿದ್ಯೇ ಚ ಅಂಜನಸನ್ನಿಭಾಃ
ಕೆಲವುಗಳು ಕಾಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಂತಿವೆ, ಕೆಲವುಗಳು ಅಂಜನದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿವೆ.
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ದಂಶಮಂಗುಷ್ಠಮಂತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ದಂಶಂ ದ್ವ್ಯಂಗುಲಮಂತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎರಡು ಬೆರಳಿನ ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪೇಣ ದಷ್ಟಸ್ಯ ಸಾರ್ಧಂ ದ್ವ್ಯಂಗುಲಮzತರಮ್
ಯಾರನ್ನು ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಕಚ್ಚಿದ ಗುರುತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎರಡು ಬೆರಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಿದ್ದರೆ—
ಅನಂತಃ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಪೂರ್ವಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ತು ವಾಸುಕಿಃ
ಅನಂತನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವನು, ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸುಕಿಯಿದ್ದಾನೆ.
ಚಲತೇ ಭ್ರಮತೇ ಪದ್ಮೋ ಮಹಾಪದ್ಮೋ ನಿಮಜ್ಜತಿ
ಪದ್ಮನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾಪದ್ಮನು ಕೆಳಗೆ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ.
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕುರುತೇ ರೂಪಂ ಕುಲಿಕಃ ಪನ್ನಗೋತ್ತಮಃ
ಪನ್ನಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕುಳಿಕನು ಎಲ್ಲರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ದಕ್ಷಿಣಾ ತಕ್ಷಕಸ್ಯೋಕ್ತಾ ಕರ್ಕೋಟಸ್ಯ ತು ನೈರ್ಋತೀ ಉತ್ತರಾ ಶಂಖಪಾಲಸ್ಯ ಐಶಾನೀ ಕಂಬಲಸ್ಯ ತು
ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕು ತಕ್ಷಕನದು, ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕು ಕರ್ಕೋಟಕನದು; ಉತ್ತರದಿಕ್ಕು ಶಂಖಪಾಲನದು, ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕು ಕಂಬಲನದು.
ಅನಂತಸ್ಯ ಭವೇತ್ಪದ್ಮಂ ವಾಸುಕೇಃ ಸ್ಯಾತ್ತಥೋತ್ಪಲಮ್
ಅನಂತನಿಗೆ ಪದ್ಮವು ಸೇರಿದೆ, ವಾಸುಕಿಗೆ ಉತ್ಪಲವು ಸೇರಿದೆ.
ಪದ್ಮಸ್ಯ ತು ಭವೇತ್ಪದ್ಮಂ ಶೂಲಂ ಪದ್ಮೇತರಸ್ಯ ತು 1.36.
ಪದ್ಮನಿಗೆ ಪದ್ಮವಿದೆ, ಪದ್ಮನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಶೂಲವಿದೆ.
ಅನಂತಕಪಿಲೌ ವಿಪ್ರೌ ಕ್ಷತ್ರಿಯೌ ಶಂಖವಾಸುಕೀ ಪದ್ಮಕರ್ಕೋಟಕೌ ಶೂದ್ರೌ ಸದಾ ಜ್ಞೇಯೌ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಅನಂತ ಮತ್ತು ಕಪಿಲರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಶಂಖ ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು; ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಕೋಟಕರು ಶೂದ್ರರು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅನಂತಕುಲಿಕೌ ವರ್ಣತೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಭವೌ
ಅನಂತ ಮತ್ತು ಕುಳಿಕರು ವರ್ಣದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು.
ತಕ್ಷಕಶ್ಚ ಮಹಾಪದ್ಮ ಈಷತ್ಪೀತೌ ಬಭೂವತುಃ
ತಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಮಹಾಪದ್ಮ Slightly ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವರಾದರು.
ಹಯಂ ಯಾನಂ ವೃಷಂ ಛತ್ರಂ ರಾಜಾನಮಥ ಪಾವಕಮ್
ಕುದುರೆ, ವಾಹನ, ಎಮ್ಮೆ, ಛತ್ರಿ, ರಾಜನು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ.
ಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭಃ ಪತಾಕಾ ಚ ಕಾಂಚನಂ ಮಣಯಸ್ತಥಾ ಏತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕನ್ಯಾ ಚೈಕಪ್ರಸೂಯಿಕಾ
ಪೂರ್ಣ ಕುಂಭ, ಧ್ವಜ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳು; ಇವುಗಳ ದರ್ಶನವು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಒಂದೇ ತಾಯಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹುಡುಗಿಯೂ ಹಾಗೆ.
ಚತುಃಷಷ್ಟಿಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಭೋಗಿನೋ ಯೇ ತು ಪನ್ನಗಾಃ । ಅದೃಶ್ಯಾಸ್ತೇಷು ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ದೃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಹೀಚರಾಃ
ನಲವತ್ತಾರು ನಾಗರು ಭೋಗಿಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಕಾಣದವರು, ಮೂವತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು.
ವಿಂಶಚ್ಚ ಸ್ರಗ್ವಿಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸಪ್ತ ಮಂಡಲಿನಸ್ತಥಾ । ರಾಜೀವನ್ತೋ ದಶ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದರ್ವ್ಯಃ ಷೋಡಶ ಪಂಚ ಚ
ಇಪ್ಪತ್ತು ಹಾರ ಹಾಕಿದವರು, ಏಳು ವೃತ್ತಾಕಾರರು, ಹತ್ತು ಕಮಲದಂತೆ ಇರುವವರು, ಹದಿನಾರು ಮತ್ತು ಐದು ದರ್ವ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದುಂದುಭೋ ಡುಂಡುಭಶ್ಚೈವ ಚೇಟಭಶ್ಚೇಂದ್ರವಾಹನಃ ಏವಮೇವ ತು ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಶತದ್ವಿನವತಿ ಸ್ಮೃತಮ್
ದುಂದುಭ, ದುಂಡುಭ, ಚೇಟಭ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರವಾಹನ; ಹೀಗೆ ನಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನವತ್ತಿ ನೆನಪಾಗಿವೆ.