ಅಥರ್ವವೇದೋ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಮುಖಾಚ್ಚಾಪ್ಯುತ್ತರಾನ್ನೃಪ । ಋಷಿಶ್ಚಾಪಿ ತಥಾ ರಾಜಞ್ಛೌನಕೋ ಲೋಕಪೂಜಿತಃ
ರಾಜಾರೂಢನ ಮುಖದಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದವೂ ಹೊರಬಂದಿತು; ಅದರೊಳಗಿಂದ ಉತ್ತರವೇದವೂ ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಆ ಮುಖದಿಂದ ಒಂದು ಋಷಿಯೂ ಜಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ — ಹೀಗಾಗಿ ಜನರಿಂದ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು ರಾಜನ ಕೈಳ್ಳಿ (ಮಧ್ಯವಾಗಿರುವ ಅಂಗ).
ಯತ್ತನ್ಮುಖಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಮ್ । ಅಷ್ಟಾದಶಪುರಾಣಾನಿ ಸೇತಿಹಾಸಾನಿ ಭಾರತ
ಆ ಸ್ವಭಾವದ ಮುಖವು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯ, ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪಾಂಚಮ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿತು; ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಾನ್ನು ಪೂರೆಣ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತವಂಶದ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಉಂಟಾದವು.
ನಿರ್ಗತಾನಿ ತತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮುಖಾತ್ಕುರುಕುಲೋದ್ವಹ । ತಥಾನ್ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಯಶ್ಚಾಪಿ ಯಮಾದ್ಯಾ ಲೋಕಪೂಜಿತಾಃ
ಆ ಮುಖದಿಂದ ಕುರುಕೂಲ ಮತ್ತು ತದಂತ ಕ್ರಮವಂಶಗಳು ಹರಿದುಬಂದವು; ಅದೇ ತರಹ ಇತರ ಸ್ಮರಣೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಕೂಡ ಲೋಕದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಉಂಟಾದವು.
ತತಃ ಸ ಭಗವಾನ್ದೇವೋ ದ್ವಿಧಾ ದೇಹಮಕಾರಯತ್ । ದ್ವಿಧಾ ಕೃತ್ವಾತ್ಮನೋ ದೇಹಮರ್ಧೇನ ಪುರುಷೋಽಭವತ್
ಅನಂತರ ಆ ಯಜಮಾನನೇ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಎರಡುಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದನು; ತಮ್ಮನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನು ತನ್ನ ಅರ್ಧದ ಮೂಲಕನುರ್ವೀರನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಅರ್ಧೇನ ನಾರೀ ತಸ್ಯಾಂ ಚ ವಿರಾಜಮಸೃಜತ್ಪ್ರಭುಃ । ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾಸೃಜದ್ಯಂ ತು ಸ ಸ್ವಯಂ ಪುರುಷೋ ವಿರಾಟ್
ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧದಿಂದ ಅವನು ಆ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹೆಣ್ಮಗುವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು;Tapasಯ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ಆತನು ಮಹಾತ್ಮಕ ಪುರಷನಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಪರಿಚಯವಾಯಿತ
ಸ ಚಕಾರ ತಪೋ ರಾಜನ್ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಪತೀನ್ಪ್ರಜಾನಾಮಸೃಜನ್ಮಹರ್ಷೀನಾದಿತೋ ದಶ
ಆ ಅಧಿಕಾಧಿಪತಿಃ ತಪಸ್ಸು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ಸಂತಾನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ: ಪತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು, ಆದ್ಯದಲ್ಲೇ ಅವನಿಂದ ಹತ್ತು ಮಹಾ ದೃಷ್ಟರಾಗಿದ್ದವರು ಜನಿಸಿದರು.
ನಾರದಂ ಚ ಭೃಗುಂ ತಾತ ಕಂ ಪ್ರಚೇತಸಮೇವ ಹಿ । ಪುಲಹಂ ಕ್ರತುಂ ಪುಲಸ್ತ್ಯಂ ಚ ಅತ್ರಿಮಙ್ಗಿರಸಂ ತಥಾ
ಅವರ ಒಳಗಿದ್ದವರು ನಾರದ, ಭೃಗು ಮತ್ತು ತಟಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪತಿ; ಪುಲಹ, ಕ್ರತು ಮತ್ತು ಪುಲಸ್ತ್ಯ; ಆತ್ರಮನ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಸ್ ಬಳಗದಲ್ಲಿದ್ದರು.
ಮರೀಚಿಂ ಚಾಪಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಯೋಽಸಾವಾದ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಏತಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾಂಶ್ಚ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಅಸೃಜದ್ ಭೂರಿತೇಜಸಃ
ಮರಿಚಿಓ, ಭರತ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಕನಾಗಿದ್ದ; ಈ ಮಂದಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ සೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅಧಿಪತಿ ತಂದನು.
ಅಥ ದೇವಾನೃಷೀನ್ದೈತ್ಯಾನ್ಸೋಽಸೃಜತ್ಕುರುನನ್ದನ । ಯಕ್ಷರಕ್ಷಃ ಪಿಶಾಚಾಂಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸೋಽಸುರಾನ್
ನಂತರ ಆ ರಾಜನು ದೇವರುಗಳನ್ನೂ, ಋರ್ಷಿಗಳನ್ನೂ, ಅಸುರರನ್ನೂ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅ್ಪ್ಸರಾಸು ಮತ್ತು ಅಸುರರಂತಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಚೈವ ಭಾರತ । ನಾಗಾನಾಂ ಚ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸಸರ್ಜ ವಿವಿಧಾನ್ಗಣಾನ್
ಅವನು ಮಾನವರನ್ನೂ ಪೂರ್ವಪ್ರಜ್ಞರನ್ನು, ಸರ್ಪರನ್ನು ಹಾಗೂ, ಮಹಾಬಾಹು ಭರತ, ವಿಭಿನ್ನ ನಾಗವರ್ಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ—ಇದೇ ರೀತಿ ವಿವಿಧ ಸೇನಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಕ್ಷಣರುಚೋಽಶನಿಗಣಾನ್ರೋಹಿತೇನ್ದ್ರಧನೂಂಷಿ ಚ । ಧೂಮಕೇತೂಂಸ್ತಥಾ ಚೋಲ್ಕಾ ನಿರ್ಯಾತಾಞ್ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಗಣಾನ್
ಆ ನಂತರ ಭಾಸ್ಕರನು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಜ್ವಾಲಾಮಯ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಜನಿಸಿದನು, ಧನುರ್ವಾಹಿಗಳಾದ ಯೋಧರು, ಧೂಮಧ್ವಜಧಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶೋದ್ಯಾಣಿಗಳನ್ನು—ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು.
ಮನುಷ್ಯಾನ್ಕಿನ್ನರಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ವರಾಹಾಂಶ್ಚ ವಿಹಙ್ಗಮಾನ್ । ಗಜಾನಶ್ವಾನಥ ಪಶೂನ್ಮೃಗಾನ್ವ್ಯಾಲಾಂಶ್ಚ ಭಾರತ
ಭಾರತದ ಧಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರೂ ಇದ್ದರು, ಕಿನ್ನರರಂಂತೆ ಗುಣಮಯ ಜನರಾಗಿದ್ದರು, ಮೀನುಗಳು, ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಇದ್ದವು; ಜೊತೆಗೆ ಆನೆಗಳು, ಅಶ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜೀವಿಗಳು, ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳೂ ಇದ್ದವು.
ಕೃಮಿಕೀಟಪತಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ಯೂಕಾಲಿಕ್ಷಕಮತ್ಕುಣಾನ್ । ಸರ್ವಂ ಚ ದಂಶಮಶಕಂ ಸ್ಥಾವರಂ ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳು, ಜಂತುವೇಜ, ಹಾರುವ ಜೀವಿಗಳು, ರಂಧ್ರಕೇದಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕಸುತ್ತುಹೋಗುವವರು ಹೊರಬಂದರು; ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಕಿಮುಕ್ಕು, ಕುತ್ತುಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಚಲ ಜೀವಿಗಳು.
ಏವಂ ಸ ಭಾಸ್ಕರೋ ದೇವಃ ಸಸರ್ಜ ಭುವನತ್ರಯಮ್ । ಯೇಷಾಂ ತು ಯಾದೃಶಂ ಕರ್ಮ ಭೂತಾನಾಮಿಹ ಕೀರ್ತಿತಮ್
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಭಾಸ್ಕರನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು; ಇವುಗಳಾದ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ತರದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುವೆ.
ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ಕ್ರಮಯೋಗಂ ಚ ಜನ್ಮನಿ । ಗಜಾ ವ್ಯಾಲಾ ಮೃಗಾಸ್ತಾತ ಪಶವಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ
ಜನ್ಮದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡರೂ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವೇಚಿಸುವೆ: ಇಲ್ಲಿವೆ ಆ ಏನೋ ಆನೆಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು, ಮೋರುಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಂದಾಗುವ ಇತರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು.
ಪಿಶಾಚಾ ಮಾನುಷಾಸ್ತಾತ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಚ ಜರಾಯುಜಾಃ । ದ್ವಿಜಾಸ್ತು ಅಣ್ಡಜಾಃ ಸರ್ಪಾ ನಕ್ರಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಸಕಚ್ಛಪಾಃ
ಭೂತರು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚರು ಇದ್ದರು, ನಂತರ ಜೋಡಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು; ದ್ವಿಜರು ಅಂಡಜನಕರು, ಹಾಗೂ ಸರ್ಪಗಳು, ಮೊಳಕೆಗಳು, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಿಗಳಾದವು.
ಏವಂವಿಧಾನಿ ಯಾನೀಹ ಸ್ಥಲಜಾನ್ಯೌದಕಾನಿ ಚ । ಸ್ವೇದಜಂ ದಂಶಮಶಕಂ ಯೂಕಾಲಿಕ್ಷಕಮತ್ಕುಣಾಃ
ಇಂಗಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಭೂಮ್ಯ ಮತ್ತು ಜಲಜ ಜೀವಿಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ಕುಪ್ಪಳಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು, ಕಂತು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಂಟುಬಂಗಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ರಂಧ್ರಕೇದಿಗಳು ಮತ್ತು ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು.
ಊಷ್ಮಣಾ ಚೋಪಜಾಯನ್ತೇ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದೀದೃಶಮ್ । ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾಃ ಸ್ಥಾವರಾಃ ಸರ್ವೇ ಬೀಜಕಾಣ್ಡಪ್ರರೋಹಿಣಃ
ತಾಪದಿಂದವೂ ಇತರಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು: ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಸ್ಯಗಳು, ಬೀಜದಿಂದ ಉಗಿರುವವು, ಕೊಂಬು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಓಷಧ್ಯಃ ಫಲಪಾಕಾನ್ತಾ ನಾನಾವಿಧಫಲೋಪಗಾಃ । ಅಪುಷ್ಪಾಃ ಫಲವನ್ತೋ ಯೇ ತೇ ವನಸ್ಪತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಆಗಿರುವ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಫಲದತ್ತವಾಗುವ ಔಷಧಿಗಳು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಫಲಧಾರಿಗಳೆಂಬ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿಲ್ಲದೇ ಫಲಿತಿಗಳಾಗುವವರೆಲ್ಲ—ಇವುಗಳನ್ನೇ ಅರಣ್ಯಸ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳként ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪುಷ್ಪಿಣಃ ಫಲಿನಶ್ಚೈವ ವೃಕ್ಷಾಸ್ತೂಭಯತಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಗುಚ್ಛಗುಲ್ಮಂ ತು ವಿವಿಧಂ ತಥೈವ ತೃಣಜಾತಯಃ
ಹೀಗೆ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಫಲದ ಮರಗಳು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಗುಂಪಿನ ಗುಚ್ಛವಾಗಿರುವ ಕಟಳೆಮರಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬಗಳೂ.
ಬೀಜಕಾಣ್ಡರುಹಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರತಾನಾ ವಲ್ಲ್ಯ ಏವ ಚ । ತಮಸಾ ಬಹುರೂಪೇಣ ವೇಷ್ಟಿತಾಃ ಕರ್ಮಹೇತುನಾ
ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಗುದ್ದು ಬೇರಿಗಳು ಮುಂಚಿನ ಹುಲ್ಲಿನ ಹೋಲುವವು; ಮುರಿಯುವ ಎಲೆಕೈಗಳು ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಮುರಳಿ ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
ಅನ್ತಃಸಂಜ್ಞಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಸುಖದುಃಖಸಮನ್ವಿತಾಃ । ಏತಾವತ್ಯಸ್ತು ಗತಯಃ ಪ್ರೋದ್ಭೂತಾಃ ಕುರುನನ್ದನ
ಇವುಗಳು ಆನಂದ-ದುಃಖದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಗಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳೇ ಬೇರೆಬೇರೆ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗತಿಗಳು, ಹೇಮ ಕುಮಾರನ ವಂಶದೋಡನೆಯ сы೦ತತಿಯೇ.
ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾದ್ದೀಪ್ತಿಮನ್ತೋ ಭಾಸ್ಕರಾಚ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಘೋರೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತಾತ ಸಂಸಾರೇ ನಿತ್ಯಂ ಸತತಯಾಯಿನಿ
ಆದಕಾರಣ ಮಹಾಸೂರ್ಯನೋಡಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾದ ದೇವರು ಆ ಭಯಂಕರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಸ್ತುಲವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಅನಂತ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ಸರ್ವಂ ಸ ಸೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ರಾಜಁಲ್ಲೋಕಗುರುಂ ಪರಮ್ । ತಿರೋಭೂತಃ ಸ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಕಾಲಂ ಕಾಲೇನ ಪೀಡಯನ್
ಇದೀಗ ಆತನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಜನರ ಪರಮಗುರು ಆದನು; ಆತನು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಆತ್ಮನಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಲದ ಮೂಲಕ ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯದಾ ಸ ದೇವೋ ಜಾಗರ್ತಿ ತದೇದಂ ಚೇಷ್ಟತೇ ಜಗತ್ । ಯದಾ ಸ್ವಪಿತಿ ಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ತದಾ ಸರ್ವಂ ನಿಮೀಲತಿ
ಆ ದೇವರು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಲೋಕ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡಿಸುತ್ತದೆ; ಆತ್ಮ ಶಾಂತಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ çekಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಮಿನ್ಸ್ವಪಿತಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಜನ್ತವಃ ಕರ್ಮಬನ್ಧನಾಃ । ಸ್ವಕರ್ಮಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಮನಶ್ಚ ಗ್ಲಾನಿಮೃಚ್ಛತಿ
ಆ ಮೇಲಣ ರಾಜನ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಕರ್ಮಗಳು ನಿಶ್ಚಲಗೊಂಡು ಮನಸ್ಸು ತಳಮಳದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುತ್ತದೆ.
ಯುಗಪತ್ತು ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ಯದಾ ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾತ್ಮನಿ । ತದಾಯಂ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಾ ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ ಭಾರತ
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ನಿಶ್ಚಲರಾದಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಲವಾಗುತ್ತವೆ; ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮನು ಆನಂದದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರامವೊೊಳಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಭರತನೇ.
ತಮೋ ಯದಾ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಚಿರಂ ತಿಷ್ಠತಿ ಸೇನ್ದ್ರಿಯಃ । ನ ನವಂ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ತದೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಮೂರ್ತಿತಃ
ಸಂವಹನಗಳು ದಿನವೆಲ್ಲಾ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಅಡಗಿ ಇದ್ದರುಂದರೆ ಅವು ಹೊಸ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ ಇರುತ್ತವೆ; ಶರೀರಸಂಪನ್ನನು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯದಾಹಂಮಾತ್ರಿಕೋ ಭೂತ್ವಾ ಬೀಜಂ ಸ್ಥಾಸ್ನು ಚರಿಷ್ಣು ಚ । ಸಮಾವಿಶತಿ ಸಂಸೃಷ್ಟಸ್ತದಾ ಮೂತಿಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ
ನಾನು მხოლოდ ಬೀಜರೂಪವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆನೆಂದು ಬೀಚಿಕೆಯಾಗಿ ನಾನು ಬೀಜವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಸೃಷ್ಟಿ ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನಾನು ವಿಮುುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವೆನು.
ಏವಂ ಸ ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಾಭ್ಯಾಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜಗತ್ಪ್ರಭುಃ । ಸಂಜೀವಯತಿ ಚಾಜಸ್ರಂ ಪ್ರಮಾಪಯತಿ ಚಾವ್ಯಯಃ
ಹೀಗಾಗಿ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಪ್ರಭು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚ ಸಜೀವಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾಹೀನವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗಿಳಿಸುತ್ತದೆ.