ತಸ್ಯಾಸ್ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೇವರಾಜಬೃಹಸ್ಪತೀ
ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದೇವೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ—
ತಸ್ಮಾತ್ಪಾರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪ್ರತಿಮಾಸಂ ಸಮಾಹಿತಃ
ಆದುದರಿಂದ ಪಾರ್ಥ, ನೀನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
ಯೇ ಸಾಂಭರಾಯಣಿಕಥಾಚರಿತವ್ರತೇಸ್ಮಿನ್ವರ್ಷಾಣಿ ಸಪ್ತ ವಿಧಿನಾ ಸುಧಿಯೋ ನಯಂತಿ
ಯಾರು ಸಾಂಭಾರಾಯಣಿ ವ್ರತದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಧಿಯಂತೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು—
ಇತಿ ಶ್ರೀಭವಿಷ್ಯೇ ಮಹಾಪುರಾಣ ಉತ್ತರಪರ್ವಣಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಸಂವಾದೇ ಸಾಂಭರಾಯಣೀವ್ರತವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮದ್ಭವಿಷ್ಯ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ 'ಸಾಂಭಾರಾಯಣಿ ವ್ರತದ ವಿವರಣೆ' ಎಂಬ ಶತದ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷವ್ರತವರ್ಣನಮ್ ಕರ್ಮಣಾ ಜಾಯತೇ ಕೇನ ತನ್ಮಮಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ
ನಕ್ಷತ್ರಪುರುಷ ವ್ರತದ ವಿವರಣೆ. ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಇಂತಹ ಜನ್ಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು.
ಸುರೂಪಾಣಾಂ ಸುಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸುವೇಷಾಣಾಂ ತಥೈವ ಚ
ಯಾರು ಸುಂದರ ರೂಪ, ಚೆನ್ನಾದ ದೇಹ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೋ—
ಸಮಸ್ತೈಃ ಶೋಭನೈರಂಗೈರ್ನರಾಃ ಕೇಚಿದ್ಯದೂತ್ತಮ
ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೆಲವರು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿಲ್ಲ—
ನರಾಣಾಂ ಯೋಷಿತಾಂ ಚೈವ ಸಮಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಸುರೂಪತಾ
ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪದ ಸುಂದರತೆ—
ಲಾವಣ್ಯಗತಿವಾಕ್ಯಾನಿ ಸತಿ ರೂಪೇ ಮಹಾಮತೇ
ಮಹಾಮತಿವಂತನೆ, ರೂಪವಿದ್ದಾಗ ಲಾವಣ್ಯ, ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋಹಾರಿತ್ವ—
ವಾಕ್ಯಲಾವಣ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವಿಲಾಸಲಲಿತಾ ಗತಿಃ
ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಲಾವಣ್ಯ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸೊಗಸು ಮತ್ತು ನಡಿಗೆಯ ಚಾತುರ್ಯ—
ರೂಪಕಾರಣಭೂತಾಯ ಕರ್ಮಣಾ ಪ್ರಯತೋ ಭವೇತ್
ರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು—
ಕಥಯಾಮಿ ಯಥಾಪ್ರೋಕ್ತಂ ವರಿಷ್ಠೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಯಾವ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೇಳಿದನೋ, ನಾನು ಅದನ್ನೇ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—
ವಶಿಷ್ಠಮೃಷಿಮಾಸೀನಂ ಸಪ್ತರ್ಷಿಪ್ರವರಂ ದ್ವಿಜಮ್
ಏಳುವರು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು—
ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಪರಿಪೃಚ್ಛನ್ತ್ಯಾ ಜಗಾದ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ 4.108.
ಆಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು—
ಸುರೂಪತಾ ನೃಣಾಂ ಯೇನ ಯೋಷಿತಾಂ ಚೋಪಜಾಯತೇ
ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ರೂಪದ ಸುಂದರತೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—
ಅನಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ತು ಗೋವಿಂದಮನಾರಾಧ್ಯ ಚ ಕೇಶವಮ್
ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಆರಾಧಿಸದೆ, ಕೇಶವನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ—
ತಸ್ಮಾದಾರಾಧನೀಯೋಽಗ್ರೇ ವಿಷ್ಣುರೇವ ಯಶಸ್ವಿನಿ
ಆದುದರಿಂದ, ಯಶಸ್ವಿನಿ, ಮೊದಲು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು—
ಯಸ್ತು ವಾಞ್ಛತಿ ಧರ್ಮಜ್ಞೇ ರೂಪಂ ಸರ್ವಾಂಗಸುನ್ದರಮ್
ಯಾರು, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವಳೇ, ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ—
ಸುಸ್ನಾತಃ ಪ್ರಯತಾಹಾರಃ ಸಂಪೂಜಯತಿ ಯೋಽಚ್ಯುತಮ್
ಯಾರು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ,
ಯೋಷಿತಾ ಹಿ ಪರಂ ರೂಪಮಿಚ್ಛನ್ತ್ಯಾ ಜಗತಃ ಪತಿಃ
ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಆ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಮುನೇ ಯೇನ ವಿಧಾನೇನ ತನ್ಮಮಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ
ಮುನಿಯೇ, ಇದನ್ನು ಯಾವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು.
ಯಥಾ ಕುರ್ವೀತ ರೂಪಾರ್ಥಂ ತನ್ನಿಶಾಮಯ ತತ್ತ್ವತಃ
ರೂಪಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳು.
ನಕ್ಷತ್ರಮೇಕಮೇಕಂ ವೈ ಸ್ನಾತಃ ಸಮ್ಯಗುಪೋಷಿತಃ
ಒಬ್ಬನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಮೂಲೇ ಪಾದೌ ತಥಾ ಜಂಘೇ ರೋಹಿಣ್ಯಾಮರ್ಚಯೇಚ್ಛುಭೇ 4.108.
ಮೂಲದಲ್ಲಿ, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಗೆಯನ್ನು ಶುಭವಾದ ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಫಾಲ್ಗುನೀದ್ವಿತಯೇ ಗುಹ್ಯಂ ಕೃತ್ತಿಕಾಸು ತಥಾ ಕಟಿಮ್
ಎರಡು ಫಾಲ್ಗುನಿಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಾಂಗಗಳನ್ನು, ಕೃತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಕಟಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಅನುರಾಧಾಸೂರಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಧನಿಷ್ಠಾಸ್ವಭಿಪೂಜಯೇತ್
ಅನುರಾದ ಮತ್ತು ಶೂರದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನುಹದಿಯನ್ನು, ಧನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಪುನರ್ವಸಾವಂಗುಲೀಶ್ಚ ಆಶ್ಲೇಷಾಸು ತಥಾ ನಖಾನ್
ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು, ಆಶ್ಲೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ನಖಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಪುಷ್ಯೇ ಮುಖಂ ತಥಾ ಸ್ವಾತೌ ದಶನಾನಭಿಪೂಜಯೇತ್
ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಯನ್ನು, ಸ್ವಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಮೃಗೋತ್ತಮಾಂಗೇ ನಯನೇ ಪೂಜಯೇದ್ಭಕ್ತಿತಃ ಶುಭೇ
ಮೃಗಶಿರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಅಂಗವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಶುಭೆಯೇ.
ಸಂಪೂಜನೀಯಾ ವಿದ್ವದ್ಭಿರಾರ್ದ್ರಾಯಾಂ ಚ ಶಿರೋರುಹಾಃ
ಅರ್ದ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೂದಲನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.