ಚತ್ವಾರಃ ಸಾಗರಾಸ್ತೇ ಚ ಕಥಿತಾ ರಾಜಸತ್ತಮ
ಈ ನಾಲ್ಕು ಕುಂಭಗಳು ಸಾಗರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಯೋಗೇಶ್ವರಮಂಗನಿಧಿಂ ವಿರಕ್ತಂ ಪೀತವಾಸಸಮ್
ಯೋಗೇಶ್ವರನು, ರತ್ನಗಳ ನಿಧಿಯು, ವೈರಾಗ್ಯವಂತನು, ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು—
ಕೃತ್ವಾ ತು ವೈಷ್ಣವಂ ಯೋಗಂ ಯಜೇದ್ಯೋಗೇಶ್ವರಂ ಹರಿಮ್
ವೈಷ್ಣವ ಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಏವಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಭಾತೇ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪಞ್ಚ ಭೋಜಯೇತ್
ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಐದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
ಯೋಗೇಶ್ವರಂ ಚ ಸೌವರ್ಣಂ ದಾಪಯೇತ್ಪ್ರಯತಃ ಶುಚಿಃ
ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಯೋಗೇಶ್ವರನ ಚಿನ್ನದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
ವೇದವೇದಾಂಗವಿದುಷೇ ಸಹಸ್ರಗುಣಿತಂ ಭವೇತ್
ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಸಾವಿರಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪುಣ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ವಿಧಾನಂ ತಸ್ಯ ಪಂಚೈವ ದತ್ತ್ವಾ ಕೋಟಿಗುಣೋತ್ತರಮ್
ಈ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಐದು ಬಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಫಲವು ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಞ್ಚದತ್ತ್ವಾ ವಿಧಾನೇನ ದ್ವಾದಶ್ಯಾಂ ವಿಷ್ಣುಮರ್ಚ್ಯ ಚ ದೀನಾನಾಥಾದಿಕಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪೂಜಯೇಚ್ಛಕ್ತಿತೋ ನೃಪ
ಐದು ಬಾರಿ ವಿಧಾನದಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಹನ್ನೆರಡನೇ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಡವರು, ಅನಾಥರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ರಾಜನೇ.
ಧರಣೀವ್ರತಮೇತತ್ತು ಪುರಾ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಇದು ಧರಣೀ ವ್ರತ. ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಯುವನಾಶ್ವೋ ಹಿ ರಾಜರ್ಷಿರನೇನ ವಿಧಿನಾ ಪುರಾ 4.83.
ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಯುವನಾಶ್ವನು ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನದಂತೆ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದನು.
ತಥಾ ಹೈಹಯದಾಯಾದಃ ಕೃತವೀರ್ಯೋ ನರಾಧಿಪಃ
ಹೈಹಯ ವಂಶದ ವಾರಸುದಾರನಾದ ಕೃತವೀರ್ಯನೂ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಶಕುಂತಲಾಪ್ಯೇವಮೇವ ವ್ರತಂ ಚೀರ್ತ್ವಾ ನರೋತ್ತಮಮ್
ಶಕುಂತಳೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು.
ತಥಾ ಪುರಾಣರಾಜಾನೋ ವೇದೋಕ್ತಾಶ್ಚಕ್ರವರ್ತಿನಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪುರಾತನ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಧರಣ್ಯಾ ಅಪಿ ಪಾತಾಲೇ ಮಗ್ನಯಾಚರಿತಂ ಪುರಾ
ಭೂಮಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಸಮಾಪ್ತೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾ ದೇವೀ ಹರಿಣಾ ಕ್ರೋಡರೂಪಿಣಾ
ಆಗ ಆ ವ್ರತ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ದೇವಿಯನ್ನು ಹರಿ ವರಾಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು.
ಧರಣೀವ್ರತಮೇತತ್ತೇ ಕಥಿತಂ ಪಾಂಡುನನ್ದನ ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ವಿಷ್ಣುಸಾಯುಜ್ಯಮಾವ್ರಜೇತ್
ಪಾಂಡುಪುತ್ರನೇ, ಈ ಧರಣೀ ವ್ರತವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಚೀರ್ಣಂ ರಸಾತಲತಲೇ ಗತಯಾ ಧರಣ್ಯಾ ತೇನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಮಗಮದ್ಧರಣೀವ್ರತೇತಿ
ಭೂಮಿ ಪಾತಾಳದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದುದರಿಂದ ಅದು 'ಧರಣೀ ವ್ರತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ವಿಶೋಕದ್ವಾದಶೀವ್ರತವರ್ಣನಮ್ ವಿಭವೋದ್ಭವಕಾರಿ ಭೂತಲೇಽಸ್ಮಿನ್ಭವತಿ ವಿಭೋ ಭಯಸೂದನಂ ಚ ಪುಂಸಾಮ್
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವವನೇ, ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನೇ, ಭಕ್ತರ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇದ್ದೀಯೆ.
ತವ ಭಕ್ತಿಮತಸ್ತಥಾಪಿ ವಕ್ಷ್ಯೇ ವ್ರತಮಿನ್ದ್ರಾಸುರದಾನವೇಷು ಗುಹ್ಯಮ್
ನಿನಗೆ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಿಗಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿರುವ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪುಣ್ಯಮಾಶ್ವಯುಜೇ ಮಾಸಿ ವಿಶೋಕದ್ವಾದಶೀವ್ರತಮ್
ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ವಿಶೋಕ ದ್ವಾದಶಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
ಉದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ವಾ ದಂತಧಾವನಪೂರ್ವಕಮ್
ಉತ್ತರ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಖವಿಟ್ಟು, ಹಲ್ಲು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ವಿಧಿವತ್ತ್ವಾಂ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಭೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಅಪರೇಽಹನಿ
ನಿನ್ನನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂಜಿಸಿ, ನಾಳೆ ದಿನ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.
ಸ್ನಾನಂ ಸರ್ವೌಷಧೈಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚಗವ್ಯಜಲೇನ ತು
ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮತ್ತು ಗೋಮೂತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
ವಿಶೋಕಾಯ ನಮಃ ಪಾದೌ ಜಂಘೇ ಚ ವರದಾಯ ವೈ
ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷೋಕನಿಗೆ ವಂದನೆ, ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ವರದನಿಗೆ ವಂದನೆ.
ಕಂದರ್ಪಾಯ ನಮೋ ಗುಹ್ಯೇ ಮಾಧವಾಯ ನಮಃ ಕಟಿಮ್
ಗೋಪ್ಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಕಂದರ್ಪನಿಗೆ ವಂದನೆ, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಧವನಿಗೆ ವಂದನೆ.
ನಾಭಿಂ ಚ ಪದ್ಮನಾಭಾಯ ಹೃದಯಂ ಮನ್ಮಥಾಯ ವೈ
ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನಿಗೆ ವಂದನೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥನಿಗೆ ವಂದನೆ.
ಚಕ್ರಿಣೇ ನಾಮ ಬಾಹುಂ ಚ ದಕ್ಷಿಣಂ ಗದಿನೇ ನಮಃ 4.84.
ಬಲಭುಜದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಧಾರಿಗೆ ವಂದನೆ, ಗದಾಧಾರಿಗೆ ವಂದನೆ.
ನಾಸಾಮಶೋಕನಿಧಯೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಚಾಕ್ಷಿಣೀ
ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿನಾಶಕನಿಗೆ ವಂದನೆ, ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ವಂದನೆ.
ನಮಃ ಸರ್ವಾತ್ಮನೇ ತದ್ವಚ್ಛಿರ ಇತ್ಯಭಿಪೂಜಯೇತ್
ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಇರುವ ಆತ್ಮನಿಗೆ ವಂದನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಲೆಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ತತಸ್ತಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಭವ್ಯಂ ಸ್ಥಂಡಿಲಂ ಕಾರಯೇನ್ಮೃದಾ
ಆತನ ಮುಂದೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.