हृत्वा स्वयंवरे रम्ये परमानन्दमाययौ 3.3.23.
उसने उस सुंदर स्वयंवर में उसे चुनकर अपने साथ ले लिया और परम आनंद से भर गई।
कृष्णांशस्तु तदा बुद्ध्वा न ददर्श स्वकं शिशुम्
कृष्णांश ने जब यह जाना, तो उसने अपना पुत्र वहाँ नहीं देखा।
कालज्ञो देवसिंहोऽपि मोहितश्चित्रमायया
समय को जानने वाले देवसिंह भी उस विचित्र माया से मोहित हो गए।
विस्मितं देवसिंहं च दृष्ट्वा कृष्णांशको बली
देवसिंह को आश्चर्यचकित देखकर, बलशाली कृष्णांशक ने
श्रुत्वा तु रोदनं तस्य खलस्तत्र महीपतिः रुदित्वा तत्र वै गाढं वचनं प्राह नम्रधीः
उसका रोना सुनकर, वहाँ का दुष्ट राजा भी गहरा रोकर विनम्रता से बोला।
उदयो नाम ते भ्राता मोहयित्वा मदेन तौ
तुम्हारा भाई उदय नामक, उन दोनों को मद से मोहित कर गया।
प्रत्यक्षं च मया दृष्टं तेन वीरेण वै कृतम्
मैंने स्वयं अपनी आँखों से उस वीर द्वारा किया गया कार्य देखा।
देवसिंहस्ततो बुद्ध्या न ज्ञातं तेन यत्कृतम्
उसके बाद देवसिंह ने बुद्धि से भी नहीं जाना कि उसने क्या किया।
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तौ तौ वीरौ रोदने रतौ
इसी बीच वे दोनों वीर भी वहाँ रोते हुए आ पहुँचे।
आह्लादो निश्चयं ज्ञात्वा भाषितं च महीपतेः
आह्लाद ने निश्चयपूर्वक राजा की बात सुनकर समझ लिया।
तस्य माता तथा पत्नी भगिनी प्रेमदुःखिताः न बोधितस्तदा वीरश्चित्रमायाविमोहितः ।। 3.3.23.
उसकी माता, पत्नी और बहन प्रेम और दुःख से व्याकुल थीं, पर वह वीर विचित्र माया से मोहित होकर उन्हें कुछ नहीं बता सका।
तदा पुष्पवती देवी स्वपतिं भ्रातृपीडितम्
तब देवी पुष्पवती ने अपने पति को भाई के कारण पीड़ित देखा।
विनापराधं कृष्णांशो महानिंदामवाप्तवान्
कृष्णांश ने बिना किसी दोष के भारी निंदा सहनी पड़ी।
वधस्त्यागः समो ज्ञेयो योग्यं बुद्ध्या विचारय
मृत्यु और त्याग दोनों को समान समझो; बुद्धि से विचार कर जो उचित हो, वही करो।
चांडालांश्च समाहूय बद्ध्वा तं पुत्रघातिनम्
उसने चाण्डालों को बुलाकर उस पुत्रहंता को बाँध दिया।
अस्य नेत्रे समुत्पाट्य मां दर्शयत संयुताः
उसके दोनों नेत्र निकालकर सब लोग मिलकर मेरे पास ले आओ।
देवसिंहस्ततो गत्वा दत्त्वा तेभ्यो महद्धनम्
फिर देवसिंह वहाँ गया और उन्हें बहुत सा धन दिया।
बलखानेस्तु या पत्नी गजमुक्ता पतिव्रता
बलखान की पत्नी गजमुक्ता अपने पति के प्रति सच्ची निष्ठावान थी।
चांडालास्ते तु संगत्य मृगनेत्रे च तं ददुः धिक्त्वां पापं दुराचारं त्वया मे हिंसितः सखा
वे चाण्डाल इकट्ठे होकर उसे मृगनेत्र के पास ले गए और बोले, "अरे पापी, दुष्ट! तूने मेरे मित्र को कष्ट पहुँचाया है। धिक्कार है तुझे।"
जीवितस्त्वत्सुतो भूमौ तदन्वेषणहेतवे इत्युक्त्वा प्रययौ वीरः शिरीषाख्यपुरं शुभम्
तेरा पुत्र धरती पर जीवित है, उसकी खोज में जा—ऐसा कहकर वह वीर शुभ शिरीषा नामक नगर को चला गया।
गजमुक्तामनुज्ञाप्य दंपती प्राप्य निर्भयः 3.3.23.
गजमुक्ता से आज्ञा लेकर वह दम्पती निडर होकर आगे बढ़े।
मकरंदस्तु बलवान्ज्ञात्वा तत्सर्वकारणम्
तब बलवान मकरंद ने सब कारण जान लिया।
धर्ममाराधयामास यज्ञैर्नानाविधैः स्तवैः
उसने अनेक यज्ञों और स्तुतियों से धर्म की पूजा की।
अभिनंदनभूपस्य सुता चित्रप्रपूजिनी
अभिनंदन राजा की पुत्री का नाम चित्रप्रपूजिनी था।
केसरिण्या गुरुर्ज्ञेयः कुतुको योगुरूपधृक्
केसरीणी का गुरु कुतुक था, जो योगी का रूप धारण करता था।
शत्रुभिर्दुर्गमा भूमिः शत्रुपाषाणकारिणी
वह भूमि शत्रुओं के कारण दुर्गम थी और शत्रुओं के फेंके पत्थरों से भरी थी।
चित्ररेखाभूपसुता जयंतस्तु तया हृतः इन्दुलश्च स्थितो दुःखी चित्रमायाविमोहितः
चित्ररेखा राजा की पुत्री ने जयन्त को पकड़ लिया; इन्दुल वहीं दुखी और उसकी विचित्र माया में मोहित होकर रह गया।
कृष्णांशश्च भवान्देवः सहितः सूर्यवर्मणा चित्ररेखां समागत्य नृत्यादींस्तैः समं कुरु
हे देव! तुम कृष्णांश होकर सूर्यवर्मा के साथ चित्ररेखा के पास जाओ और उनके साथ नृत्य आदि करो।
मोहयित्वा च तां देवीं पठित्वा तन्मतं शुभम्
उस देवी को मोहित करके उसकी शुभ शिक्षा का पाठ करो।
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्स राजा विस्मयान्वितः
ऐसा कहकर देवता अदृश्य हो गया और राजा आश्चर्यचकित रह गया।