वासुकिः स्यादृषिश्चास्य पंक्तिश्छन्दश्च देवता
वासुकी इस मंत्र के ऋषि हैं, छंद पंक्ति है और वही देवता हैं।
अर्धपीतं च द्विभुजं रक्ताक्षं धूम्रमेव वा
आधा पीला, दो भुजाओं वाला, लाल आँखों वाला या धुएँ के रंग का ध्यान करना चाहिए।
ऋषिर्वायुश्च गायत्री छन्दो वायुश्च देवता
वायु इस मंत्र के ऋषि हैं, छंद गायत्री है और देवता भी वायु हैं।
मुग्धरक्तं शंखचक्रगदापद्मधरं तथा
भोले लाल रंग के, शंख, चक्र, गदा और कमल धारण किए हुए रूप का ध्यान करना चाहिए।
अवसृष्टा परापत इति मन्त्रेण पूजयेत्
'अवसृष्टा परापत' मंत्र से पूजन करना चाहिए।
पीतं भल्लाटकं ध्यायेत्पद्मस्थं रक्तभूषणम् यन्मातुरिति मन्त्रेण पूजयेत्सिततंडुलैः
पीले भल्लातक का ध्यान करें, जो कमल पर विराजमान है और लाल आभूषणों से सुसज्जित है। 'यन्मातुर्' मंत्र से सफेद चावल से पूजन करें।
जम्भकोऽस्य ऋषिश्छन्दो गायत्री समुदाहृता
जम्भक इस मंत्र के ऋषि हैं और छंद गायत्री कहा गया है।
सोमं ध्यायेच्छ्यामरूपं पद्मासनगतं परम् मर्माणितेति मन्त्रेण गन्धाद्यैरपि पूजयेत्
सोम का ध्यान करें, जो श्यामवर्ण, कमलासन पर विराजमान और श्रेष्ठ हैं। 'मर्माणिते' मंत्र से गंध आदि से पूजन करें।
ऋषिः स्वार्थो वेदश्छन्दो जगतीत्यभिधीयते
स्वार्थ इस मंत्र के ऋषि हैं, छंद वेद है और इसे जगती कहा गया है।
दर्पं ध्यायेत्कृष्णवर्णं कृष्णांबरधरं तथा 2.2.11.
दर्प का ध्यान करें, जो कृष्णवर्ण और काले वस्त्र धारण किए हुए हैं।
पश्चदीशेति मन्त्रेण गन्धाद्यैः परिपूजयेत्
इसके बाद 'ईश' मंत्र से, सुगंधित द्रव्यों आदि से पूजन करना चाहिए।
मन्त्रश्चास्य ऋषिश्चास्य पञ्चायत नमीरितम्
यह मंत्र और इसके ऋषि को पंचायत के रूप में बताया गया है।
श्यामवर्णां दितिं ध्यायेद्द्विभुजां पीतविग्रहाम्
श्याम वर्ण वाली, दो भुजाओं वाली और पीले रूप वाली दिति का ध्यान करना चाहिए।
सुपर्णोऽसीति मन्त्रेण पूजयेत्पीतचन्दनैः
'सुपर्ण' मंत्र से पीले चंदन से पूजन करना चाहिए।
ऋषिर्नारायणश्छन्दो जगती परिकीर्त्यते
इसका ऋषि नारायण है और छंद जगती कहा गया है।
रक्ताभामदितिं ध्यायेत्सर्वालंकारभूषिताम्
लाल आभा वाली, सभी आभूषणों से सजी हुई अदिति का ध्यान करना चाहिए।
पयसा शुक्ल इति मन्त्रेण पूजयेत्कमलादिना
'शुक्ल' मंत्र से दूध, कमल आदि से पूजन करना चाहिए।
नारायण ऋषिश्चास्य पंक्तिश्छन्दः प्रकीर्त्यते
इसका ऋषि नारायण है और छंद पंक्ति कहा गया है।
जयं ध्यायेत्पीतवर्णं द्विभुजं वरहस्तकम्
पीले रंग वाले, दो भुजाओं वाले और वरमुद्रा धारण किए हुए जय का ध्यान करना चाहिए।
दृष्ट्वा परिश्रुत इति मन्त्रेणानेन पूजयेत्
देखने के बाद, 'परिश्रुत' मंत्र से इसी से पूजन करना चाहिए।
रुद्रं ध्यायेद्रक्तवर्णं शीतांशुकृतशेखरम्
लाल रंग वाले, शीतल चंद्र किरणों से सुशोभित मुकुट वाले रुद्र का ध्यान करना चाहिए।
दिवो मूर्धन्निति मन्त्रेण ऋषयः समुदाहृताः
'दिवो मूर्धन्' मंत्र से ऋषियों का आह्वान किया जाता है।
स्वयं देवो विनियोगः स्तुतौ च विनियोजयेत्
स्वयं देवता ही विनियोग हैं, और स्तुति में इनका प्रयोग करना चाहिए।
अस्य किरीट इति मन्त्रेण रक्तस्रक्चन्दनादिभिः त्रिष्टु्प्छन्दो देवता स्याद्ध्रदोपि परिकीर्तितः
'किरीट' मंत्र से लाल माला, चंदन आदि से पूजन करना चाहिए। इसका छंद त्रिष्टुप है, देवता 'ह्रद' कहे गए हैं।
सवितारं तथा ध्यायेत्पद्मस्थं द्विभुजप्रभुम् 2.2.11.
इसी प्रकार, कमल पर विराजमान, दो भुजाओं वाले, तेजस्वी सविता का ध्यान करना चाहिए।
यद्देवा इति मन्त्रेण गन्धाद्यैः परिपूजयेत्
'यद्देवा' मंत्र से सुगंधित द्रव्यों आदि से पूजन करना चाहिए।
ध्यायेद्रक्तं विवस्वन्तं द्विभुजं पद्मविग्रहम्
लाल रंग वाले, दो भुजाओं वाले, कमल रूप वाले विवस्वान का ध्यान करना चाहिए।
ऋषिर्गन्धः समाख्यातस्त्रिष्टुप्छन्दश्च ईरितम्
यहाँ ऋषि का नाम गन्ध है और छन्द त्रिष्टुप् बताया गया है।
विबुधाधिपं ततो ध्यायेत्पीतं वृषभवाहनम् त्रिनेत्रं रक्तवस्त्रं च मुकुटाद्यैरलंकृतम्
फिर देवताओं के स्वामी का ध्यान करें, जो पीले रंग के हैं, वृषभ पर सवार हैं, तीन नेत्रों वाले हैं, लाल वस्त्र पहने हैं और मुकुट आदि आभूषणों से सुसज्जित हैं।
वामदेव ऋषिश्चास्य गन्धाद्यैरभिपूजयेत् । देवः शुक्रः समाख्यातः स्तुतौ च विनियोजयेत् । । ८७ ईशानादिकोणगतान्पूजयेत्सुसमाहितः । आपं ध्यायेच्छुक्लवर्णं कुण्डलाद्यैर्विभूषितम् । । ८८ इदं विष्णुरिति मन्त्रेण त्रिगन्धेन समर्चयेत् । । ८९ ऋषिः स्यात्कर्दमश्छन्दो विराडित्यभिधीयते । । 2.2.11.९० देवः सोमः समाख्यातः प्रीतये विनियोजयेत्
इसका ऋषि वामदेव है; सुगंधित द्रव्यों आदि से पूजन करना चाहिए। देवता शुक्र कहलाते हैं, और स्तुति में इनका प्रयोग करें। ईशान आदि कोण में स्थित देवताओं का एकाग्रचित्त होकर पूजन करें। सफेद रंग के, कुंडल आदि आभूषणों से सजे हुए जल का ध्यान करें। 'यह विष्णु है' मंत्र से तीन प्रकार की सुगंध से पूजन करें। इसका ऋषि कर्दम है और छंद विराट कहा गया है। देवता सोम कहलाते हैं, और प्रसन्नता के लिए इनका प्रयोग करें।