वृन्ताकव्रतविधिवर्णनम् संवत्सरं च षण्मासांस्त्रीन्मासान्वा न भक्षयेत् दर्भपाणिर्गंधोदकेनावाहयेत् कालमावाहयामि चित्रगुप्तमावाहयामि मृत्युमावाहयामि ततोग्निमुपसमाधाय तिलाज्ये जुहुयात् कालाय स्वाहा चित्रगुप्ताय स्वाहा मृत्यवे स्वाहा अग्निर्मूर्धेत्याहुतीस्त्वष्टशतं हुत्वा स्विष्टकृतिं कृत्वा प्रायश्चित्तं हुत्वा ब्राह्मणः स्वयमेव करोति अथ सौवर्णं वृंताकं ब्राह्मणाय निवेदयेत् कर्णवेष्टांगुलीयके च्छत्रोपानहौ कृष्णयुगं कृष्णकंबलं च दद्यात् पौंडरीकाश्वमेधफलमवाप्नोति सप्तजन्मांतरं यावद्यमलोकं न पश्यतीत्याह भगवान्बौधायनः कृत्वा व्रतं वत्सरमासमेकं याम्यं न पश्यति पुरं पुरुषः कदाचित्
एक वर्ष, छह महीने या तीन महीने तक कुछ न खाकर, हाथ में कुश लेकर और सुगंधित जल से 'मैं काल को बुलाता हूँ, चित्रगुप्त को बुलाता हूँ, मृत्यु को बुलाता हूँ' ऐसा कहकर आह्वान करें। फिर अग्नि प्रज्वलित करके तिल और घी की आहुति दें—'काल को स्वाहा, चित्रगुप्त को स्वाहा, मृत्यु को स्वाहा'। 'अग्नि सिर है' इस मंत्र के साथ आठ सौ आहुतियाँ दें, फिर शेष हवन और प्रायश्चित्त स्वयं ब्राह्मण करे। इसके बाद सोने का बैंगन, कान की बाली, अंगूठी, छाता, जूते, काले रंग का जोड़ा और कंबल ब्राह्मण को दें। इससे पुण्डरीक अश्वमेध यज्ञ का फल मिलता है। सात जन्मों तक यमलोक का दर्शन नहीं होता, ऐसा भगवान बौधायन ने कहा है। यह व्रत यदि एक वर्ष या एक माह भी किया जाए तो मनुष्य कभी यमपुरी नहीं देखता।
ग्रहनक्षत्रव्रतवर्णनम् येन लक्ष्मीनिर्वृतिस्तु पुष्टिश्चैवोपजायते
इसके करने से, हे पाण्डव, लक्ष्मी और पुष्टि प्राप्त होती है।
सर्वे ग्रहाः सदा सौम्या जायंते येन पांडव
हे पाण्डव, इससे सभी ग्रह सदा शुभ हो जाते हैं।
नक्तोक्तविधिना सर्वं कुर्यात्पूजां तथा रवेः
रवि की पूजा रात के व्रत के नियमों के अनुसार पूरी करनी चाहिए।
ततस्तु सप्तमे प्राप्ते कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम्
फिर सातवें दिन आने पर ब्राह्मण से पाठ करवाना चाहिए।
ताम्रपात्रे स्थापयित्वा रक्तपुष्पैः प्रपूज्य च
तांबे के पात्र में रखकर, लाल फूलों से पूजन करें।
घृतेन स्नपनं कृत्वा लड्डुकान्विनिवेद्य च
घी से स्नान कराकर, लड्डू अर्पित करें।
आदिदेव नमस्तुभ्यं सप्तसप्ते दिवाकर
हे आदि देव, हे सात स्वरूप वाले दिवाकर, आपको प्रणाम है।
कृतेनानेन राजेन्द्र भवेदारोग्यमुत्तमम्
हे राजन्, इससे उत्तम आरोग्य प्राप्त होता है।
अविसंवादिनी चेयं शान्तिपुष्टिप्रदा नृणाम्
यह व्रत कभी असत्य नहीं होता और लोगों को शांति तथा पुष्टि देता है।
सप्तमे च ततः प्राप्ते दत्त्वा ब्राह्मणभोजनम् 4.113.
फिर सातवें दिन ब्राह्मण को भोजन कराना चाहिए।
पात्रे कृत्वा सोमराजं श्वेतवस्त्रावगुंठितम्
पात्र में सोमराज को रखकर, उसे सफेद वस्त्र से ढँक दें।
दध्यन्नशिखरं दत्त्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत्
दही-चावल का शिखर बनाकर ब्राह्मण को अर्पित करें।
श्रीमहादेवजावल्ली पुष्पगोक्षीरपांडुर
हे महादेव की पुत्री, जो फूल, दूध और चंद्रमा के समान श्वेत हैं।
एवं कृते महाराज सोमस्तुष्टिप्रदो भवेत्
ऐसा करने पर, हे महाराज, सोमदेव संतुष्टि देने वाले होते हैं।
स्वात्यामंगारकं गृह्य क्षपयेन्नक्तभोजनः
स्वाति नक्षत्र के दिन मंगल ग्रह लेकर, रात में भोजन का व्रत रखें।
रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं कुंकुमेनानुलेपनम्
लाल वस्त्रों के जोड़े से ढँककर, केसर से लेप करें।
मंत्रेणानेन तं दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुंबिने अमंगलं निहत्याशु सर्वदा यच्छ मंगलम्
इस मंत्र के साथ उसे गृहस्थ ब्राह्मण को दें—'अशुभ को शीघ्र नष्ट कर, सदा शुभ प्रदान करो।'
विशाखासु बुधं गृह्य सप्त नक्तान्यथाचरेत्
विशाखा नक्षत्र में बुध को ग्रहण करके, सात रातों तक उसी प्रकार व्रत करना चाहिए।
बुधः सद्बुद्धिजननो बोधदः सर्वदा नृणाम् 4.113.
बुध श्रेष्ठ बुद्धि देने वाले हैं और सदा सब लोगों को ज्ञान प्रदान करते हैं।
अनुराधास्वथाचार्यं देवानां पूज्य भक्तितः
अनुराधा नक्षत्र में देवताओं के गुरु की भक्ति से पूजा करनी चाहिए।
हैमं हेममये पात्रे स्थापयित्वा बृहस्पतिम्
स्वर्ण के पात्र में बृहस्पति को स्थापित करें।
पादुकाच्छत्रसहितं सदंडं सकमण्डलुम्
चप्पल, छाता, दंड और कमंडलु सहित रखें।
खण्डखाद्योपहारैश्च द्विजाय प्रतिपादयेत् अगाधबुद्धिगांभीर्य देवाचार्य नमोऽस्तु ते
टुकड़ों में भोजन और उपहार द्विज को दें। हे देवताओं के गुरु, जिनकी बुद्धि गहरी और गंभीर है, आपको नमस्कार है।
शुक्रं ज्येष्ठासु संगृह्य क्षपयेन्नक्तभोजनैः
शुक्र को ज्येष्ठा नक्षत्र में ग्रहण करके, रात में उपवास करना चाहिए।
सप्तमे त्वथ संप्राप्ते सौवर्णं कारयेच्छुभम्
सातवें दिन शुभ स्वर्णमूर्ति बनवानी चाहिए।
संपूज्य परया भक्त्या श्वेतवस्त्रविलेपनैः
श्वेत वस्त्र और सुगंधित लेप से, गहरी भक्ति से पूजन करें।
दद्यादनेन मंत्रेण ब्राह्मणाय विचक्षणः
बुद्धिमान व्यक्ति इस मंत्र से उसे ब्राह्मण को दे।
हत्वा ग्रहकृतान्दोषानायुरारोग्यदो भव
ग्रहों से उत्पन्न दोषों का नाश करके, आप दीर्घायु और आरोग्यता दें।
तस्मिन्दिने पूजनीयं ग्रहत्रितयमादरात् 4.113.
उस दिन उन तीनों ग्रहों की श्रद्धापूर्वक पूजा करनी चाहिए।