આષાઢમાસે સપ્તમ્યાં પૂજયિત્વા દિવાકરમ્
આષાઢ મહિનાની સાતમના દિવસે સૂર્યદેવની પૂજા કરીને, વ્રત કરનાર આગળ વધવો.
સપ્તમ્યાં શ્રાવણે માસિ માતાપિ નામ પૂજયેત્
શ્રાવણ મહિનાની સાતમના દિવસે માતાપી નામની દેવતાની પૂજા કરવી.
રવિં પ્રૌષ્ઠપદે માસે સપ્તમ્યામર્ચયેચ્છુચિઃ ।।। 4.47.
ભાદરવા મહિનાની સાતમના દિવસે, શુદ્ધતાથી રવિદેવની પૂજા કરવી.
આશ્વયુક્છુક્લસપ્તમ્યાં સવિતારં પ્રપૂજ્ય ચ
આશ્વિન મહિનાની શુક્લ સાતમના દિવસે, સાવિતૃદેવની પૂજા કરીને આગળ વધવું.
કાર્તિકે શુક્લસપ્તમ્યાં દિનેશં સપ્તવાહ નમ્
કારતક મહિનાની શુક્લ સાતમના દિવસે, સાત ઘોડાંએ ખેંચાતા દિનેશ ભગવાનની પૂજા કરવી.
ભાનું માર્ગસિતે પક્ષે પૂજયિત્વા વિધાનતઃ
માર્ગશીર્ષ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષમાં, નિયમ મુજબ ભાનુદેવની પૂજા કરવી.
ભાસ્કરં પૌષમાસે તુ પૂજયિત્વા યથાવિધિ
પોષ મહિનામાં, નિયમ પ્રમાણે ભાસ્કરદેવની પૂજા કરવી.
તદેવ કૃષ્ણસપ્તમ્યાં નામ સંપૂજયેદ્બુધઃ પશ્ચાત્સમાપ્તે નિયમે સૂર્યયાગં સમાચરેત્
એ જ રીતે, કૃષ્ણ પક્ષની સાતમના દિવસે પણ વિધિવત્ પૂજા કરવી; પછી વ્રત પૂર્ણ થયા પછી સૂર્યયાગ કરવો.
શુચિર્ભૂમૌ સમે દેશે લેપયેદ્રક્તચ ન્દનૈઃ
પવિત્રતા સાથે, સમતલ અને સ્વચ્છ જમીન પર લાલ ચંદન લગાવવું.
સિંદૂરગૈરિકાભ્યાં ચ સૂર્યમણ્ડલમાલિખેત્ સમ્પૂજ્ય દદ્યાન્નૈવેદ્યં વિચિત્રં ઘૃતપાચિતમ્
સિંદૂર અને ગેરિકાથી સૂર્યમંડળ દોરવું; પૂજા કર્યા પછી, વિવિધ પ્રકારનું ઘીમાં પાકેલું ભોજન નૈવેદ્યરૂપે ચઢાવવું.
પુરતઃ સ્થાપયેત્કુમ્ભાન્સહિણ્યાન્નસંયુતાન્
પોતાની સામે દહીં-ભાતથી ભરેલા કુંભો મૂકો.
આકૃષ્ણેનેતિ મંત્રેણ સમિદ્ભિશ્ચાર્કસંભવૈઃ
'આકૃષ્ણેન' મંત્ર બોલી અને અર્કના લાકડાંથી હવન કરો.
તતસ્તુ દક્ષિણા દેયા બ્રાહ્મણાનાં યુધિષ્ઠિર 4.47.
પછી, યુધિષ્ઠિર, બ્રાહ્મણોને દક્ષિણાના રૂપમાં દાન આપવું જોઈએ.
દ્વાદશાત્ર પ્રશંસંતિ ગાવો વસ્ત્રાન્વિતાઃ શુભાઃ એવં વિસૃજ્ય તાન્વિપ્રાન્સ્વયં ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ
બાર દિવસ સુધી વસ્ત્રોથી સજાવેલી ગાયોની સ્તુતિ થાય છે; એમ કરીને બ્રાહ્મણોને વિદાય આપી, પોતે મૌન રાખીને ભોજન કરવું.
ય એવં કુરુતે પાર્થ સપ્તમીવ્રતમુત્તમમ્
પાર્થ, જે કોઈ આ શ્રેષ્ઠ સપ્તમી વ્રત આ રીતે કરે છે—
સપ્તમ્યાં સોપવાસસ્તુ ભાનોઃ પશ્યંતિ યે મુખમ્
જે લોકો સપ્તમીના દિવસે ઉપવાસ કરે છે અને સૂર્યના મુખનું દર્શન કરે છે—
વ્રતમેતન્મહારાજ સર્વાશુભવિનાશનમ્ સૂર્યલોકપ્રદં ચાંતે પ્રાહૈવં નારદો મુનિઃ
મહારાજા, આ વ્રત બધાં અશુભને નાશ કરે છે અને અંતે સૂર્યલોક આપે છે; આવું નારદ મુનિએ કહ્યું.
યે સપ્તમીમુપવસંતિ સિતાસિતાં ચ નામાક્ષરૈરહિમદીધિતિમર્ચયંતિ
જે લોકો સપ્તમીના દિવસે ઉપવાસ કરે છે, શ્વેત અને કૃષ્ણ સ્વરૂપોને તેમના નામના અક્ષરો વડે પૂજે છે અને હિમ જેવાં કિરણો ધરાવતાં સૂર્યનું પૂજન કરે છે—
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે ઉભયસપ્તમીવ્રતવર્ણનં નામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિર સંવાદમાં ઉભય સપ્તમી વ્રતનું વર્ણન કરતો સત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
કલ્યાણસપ્તમીવ્રતવર્ણનમ્ ભગવન્દુર્ગસંસારસાગરોત્તારકારકમ્
કલ્યાણ સપ્તમી વ્રતનું વર્ણન—હે ભગવાન, આ દુઃખભર્યા સંસાર સાગરમાંથી પાર ઉતારનાર છે.
તદા સા તુ મહાપુણ્યા વિજયા તુ નિગદ્યતે
તે સમયે આ મહાપુણ્યદાયી અને વિજયી વ્રત કહેવાય છે.
પ્રાતર્ગવ્યેન પયસા સ્નાનમસ્યાં સમાચરેત્
આ દિવસે પ્રભાતે ગાયના દૂધથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
પ્રાઙ્મુખોષ્ટદલં મધ્યે તદ્વિચિત્રાં ચ કર્ણિકામ્
પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું રાખીને, મધ્યમાં હોઠ અને તે અનોખું કર્નિકા ધ્યાનમાં લેવું.
પૂર્વેણ તપનાયેતિ માર્તણ્ડાયેતિ વૈ નમઃ
પૂર્વ તરફ 'તપનાયને નમઃ' અને 'માર્તંડાયને નમઃ' કહેવું.
પશ્ચિમે વરુણાયેતિ ભાસ્કરાયેતિ વાનિલે
પશ્ચિમ તરફ 'વરુણાયને નમઃ', 'ભાસ્કરાયને નમઃ' અને વાયુને નમઃ કહેવું.
આદાવંતે ચ તન્મધ્યે નમોઽસ્તુ પરમાત્મને
આરંભે, અંતે અને મધ્યમાં પરમાત્માને નમસ્કાર કરવો.
શુક્લવસ્ત્રફલૈર્ભક્ષ્યૈર્ધૂપમાલ્યાનુલેપનૈઃ
શ્વેત વસ્ત્ર, ફળ, ભોજન, ધૂપ, ફૂલોની માળા અને ચંદનથી પૂજન કરવું.
તતો વ્યાહૃતિહોમેન વિભજ્ય દ્વિજપુઙ્ગવાન્
પછી, વિભાજન કરીને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને વ્યાહૃતિ હોમ કરાવવો.
તિલપાત્રં હિરણ્યં ચ ગુરવે ચ નિવેદયેત્ 4.48.
તિલના પાંદડા અને સોનુ́ ગુરુને અર્પણ કરવું જોઈએ.
કૃતસ્નાનજપો વિપ્રૈઃ સહૈવ ઘૃતપાયસમ્
સ્નાન અને જપ કર્યા પછી, બ્રાહ્મણો સાથે ઘીથી બનેલું પાયસ ભોજન કરાવવું જોઈએ.