ઇતિ તે કથિતં દેવ યથાશાસ્ત્રેષુ ભાષિતમ્
હે દેવ, શાસ્ત્રોમાં જે કહેલું છે, એ પ્રમાણે તને કહ્યું છે.
ઇતિ શ્રુત્વા સ હોવાચ સ પુત્રો મદનાલસઃ 3.2.14.
આ સાંભળીને પુત્ર મદનાલસા બોલ્યો.
સ સ્નાત્વા બહુલા ષ્ટમ્યાં તત્પુણ્યેન નૃપોત્તમ
એણે બહુલા અષ્ટમીના દિવસે સ્નાન કરીને એ પુણ્ય મેળવ્યું, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
સ્મૃત્વા સ હૃદિ ગોવિંદં તુષ્ટાવ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા
એણે હૃદયમાં ગોવિંદને સ્મરીને કોમળ વાણીથી સ્તુતિ કરી.
ત્વયૈકેન લીલાર્થતો દેવદેવ પ્રિયારાધયા સાર્દ્ધમેતદ્ધિ ગુપ્તમ્
હે દેવોના દેવ, તું એકલાએ રમણ માટે તારી પ્રિયાર સાથે આ બધું ગુપ્ત રાખ્યું છે.
જગત્યન્તકાલે ત્વયા કાલમૂર્ત્યા જગત્સંહૃતં વૈ નમસ્તેનમસ્તે
જગતના અંતે, તું જ કાળરૂપે આખું જગત સંહાર કરે છે; હું નમું છું, ફરી નમું છું.
ઇતિ સ્તોત્રપ્રભાવેન દેવદેવેન મોચિતા
આ સ્તોત્રની શક્તિથી દેવોના દેવએ તેને મુક્ત કરી દીધો.
રમણીં સ્વાં સમાલિંગ્ય નનન્દ મુદિતો નૃપ સુદેવં સ સમાહૂય સ્વાં સ્વસારં દદૌ મુદા
પોતાની પ્રિયાને ભેટી આનંદિત રાજાએ આનંદથી સુદેવને બોલાવી પોતાની બહેન આપી.
સુદેવસ્તસ્ય ભગિનીં ક્ષત્રિયસ્ય મદાતુરામ્
સુદેવએ ક્ષત્રિય પાસેથી પોતાની કામમગ્ન બહેનને લઈ લીધી.
ઇતિ તે કથિતં ભૂપ ચરિત્રં તસ્ય ધીમતઃ
હે રાજા, એ વિદ્વાનનું વર્તન તને આ રીતે કહ્યું છે.
પુનરાખ્યાનકં વિપ્ર વર્ણયામાસ સુન્દરમ્
પુનઃ એક સુંદર વાર્તા બ્રાહ્મણને ફરીથી સંભળાવી.
કાન્યકુજ્જે મહારાજ બ્રાહ્મણો દાનશીલકઃ પ્રતિગ્રહેણ યદ્દ્રવ્યં તેન દાનમચીકરત્
કાન્યકુજમાં, મહારાજા, એક બ્રાહ્મણ હતો જે દાનમાં તત્પર હતો; તેણે જે પણ સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરી, તે બધું દાનમાં આપી દીધું.
કદાચિત્તુ શરત્કાલે નવદુર્ગાવ્રતં હ્યભૂત્
ક્યારેક શરદ ઋતુમાં નવદુર્ગાનું વ્રત રાખવામાં આવ્યું.
કિં કર્તવ્યં મયા ચાદ્ય યેન દ્રવ્યયુતો હ્યહમ્
તે વિચારતો હતો, 'આજે શું કરું જેથી મને સંપત્તિ મળે?'
ઇતિ શોકસમાયુક્તસ્તદા દેવીપ્રસાદતઃ
એ રીતે, દુઃખથી ભરેલો, એ સમયે દેવીની કૃપાથી—
નિરાહારવ્રતં તેન કૃતં તુ નવમાહ્નિકમ્
તેને નવ દિવસ સુધી અન્ન વગરનું વ્રત રાખ્યું.
જીમૂતકેતુરિતિ ચ સોભૂદ્વિદ્યાધરાધિપઃ
વિદ્યાધરોના અધિપતિનું નામ જીમૂતકેતુ હતું.
ઉવાસ કતિચિદ્વર્ષાન્દિવ્ય ભોગપ્રભોગવાન્
તે કેટલાય વર્ષો સુધી દિવ્ય ભોગ અને આનંદ માણતો રહ્યો.
તેન વૃક્ષપ્રભાવેન જાતઃ પુત્રો મહોત્તમઃ
એ વૃક્ષની શક્તિથી તેને એક ઉત્તમ પુત્ર થયો.
સ વૈ પૂર્વભવે રાજન્મધ્યદેશે મહોત્તમે 3.2.15.
મહારાજા, પૂર્વ જન્મમાં તે મધ્યદેશના શ્રેષ્ઠ પ્રદેશમાં હતો.
એકદા મૃગયાકેલિલોલુપઃ સ મહીપતિઃ
એકવાર, એ રાજા શિકારની રમતમાં રુચિ રાખીને નીકળી પડ્યો.
ચૈત્રશુક્લનવમ્યાં તુ ન કૃતં જીવઘાતનમ્
ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે કોઈ જીવનું વધ કરવામાં આવ્યું નહોતું.
વાલ્મીકેશ્ચ કુટીમધ્યે રાત્રૌ જાગરણં કૃતમ્
વાળ્મીકીની કૂટીમાં રાત્રે જાગરણ કરવામાં આવ્યું.
શ્રુતા રામમયી ગાથા તસ્ય પુણ્યપ્રભાવતઃ
તેના પુણ્યના પ્રભાવથી રામની ગાથા સાંભળવામાં આવી.
કલ્પવૃક્ષસ્ય વૈ પૂજા કૃતા તેન મહાત્મના
એ મહાત્માએ કલ્પવૃક્ષની પૂજા કરી.
સ તમાહ મહાવૃક્ષ મદીયં નગરં શુભમ્
એ મહા વૃક્ષે તેને કહ્યું, 'મારું શુભ નગર—'
ઇત્યુક્તે સતિ વૃક્ષેણ નગરં ભૂપતેઃ સમમ્
વૃક્ષે આવું કહ્યું ત્યારે, નગર રાજા સાથે એકરૂપ થઈ ગયું.
સર્વે તે રાજતુલ્યાશ્ચ કલ્પવૃક્ષપ્રસાદતઃ
કલ્પવૃક્ષની કૃપાથી તેઓ બધા રાજા સમાન બની ગયા.
મલયાદ્રૌ મહારમ્યે તેપતુર્બહુલં તપઃ
મલય પર્વતની સુંદર જગ્યાએ, તેઓએ ભારે તપસ્યા કરી.
કમલાક્ષીતિ વિખ્યાતા કન્યા ચ શિવમંદિરે 3.2.15.
કમલાક્ષી નામે પ્રખ્યાત કન્યા, શિવના મંદિરમાં હતી.