જ્યેષ્ઠસ્ય શુક્લપક્ષાદૌ ત્રીન્વૈ માસાન્યુધિષ્ઠિર
જયેષ્ઠના શુક્લપક્ષના આરંભે પણ, યુધિષ્ઠિર, ત્રણ મહિના મનાવવાના છે.
શુક્લે ભાદ્રપદસ્યાદૌ ત્રીન્માસાન્પાંડુનંદન
ભાદરવા મહિનાના શુક્લપક્ષના આરંભે પણ, પાંડુપુત્ર, ત્રણ મહિના મનાવવાના છે.
શુક્લમાર્ગશિરસ્યાદૌ ત્રીન્માસાંસ્તુ નરાધિપ
માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષની શરૂઆતમાં, રાજા, ત્રણ મહિના નિર્ધારિત છે.
સમાસેનૈવ ચોક્તાનિ ભદ્રાણ્યેતાનિ ભારત
હે ભારત, આ શુભ વિધિઓ સંક્ષિપ્તમાં જણાવવામાં આવ્યા છે.
ભદ્રાણાં નિયમાધાનં પ્રધાનનિયમાંસ્તથા
શુભ કાર્યો માટેના નિયમો અને મુખ્ય નિયમો પણ અહીં જણાવ્યા છે.
શ્રીભગવાનુવાચ શૃણુ રાજન્નવહિતો ભદ્રાણાં વિસ્તરં પરમ્
શ્રીભગવાને કહ્યું: હે રાજા, હવે તું ધ્યાનપૂર્વક શ્રવણ કર, હું શુભ કાર્યોનું વિશદ વર્ણન કરું છું.
શુક્લે માર્ગશિરસ્યાદૌ ચત્વારસ્તિથયો વરાઃ
માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષની શરૂઆતમાં ચાર તિથિઓ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
એકભુક્તાસનસ્તિષ્ઠેત્પ્રતિપદ્યાં જિતેન્દ્રિયઃ
પ્રથમ તિથીએ, એક જ વાર ભોજન કરવું, બેસી રહેવું અને ઇન્દ્રિયો પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ.
પ્રહરત્રયે સમધિકે ગતે સ્નાનં સમાચરેત્ 4.13.
ત્રણ પ્રહરથી વધુ સમય પસાર થાય પછી સ્નાન કરવું જોઈએ.
અહં તે તુ પ્રદિશ્યામિ મંત્રાણાં વિધિમુત્તમમ્
હું તને મંત્રોનું શ્રેષ્ઠ વિધાન સમજાવું છું.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા યે શુચયોઽમલાઃ
જે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર શુદ્ધ અને નિષ્કલંક હોય—
યા સ્ત્રી ભર્ત્રા વિયુક્તાપિ સ્વાચારૈઃ સંયુતા શુભા
અને જે સ્ત્રી પતિથી વિયુક્ત હોય છતાં સારા આચરણવાળી અને શુભ હોય—
સ્નાનં નદ્યાં તડાગે વા વાપ્યાં કૂપે ગૃહેપિ વા
એ નદી, તળાવ, વાપી, કૂવો કે ઘરમાં પણ સ્નાન કરી શકે છે.
મૃદં મંત્રેણ સંગૃહ્ય સર્વાંગેષુ પ્રલેપયેત્
મંત્રથી માટી લઈને શરીરના બધા અંગોમાં લગાવવી જોઈએ.
મયાપિ વંદિતા ભક્ત્યા મામતો વિમલં કુરુ
ભક્તિપૂર્વક મારી સ્તુતિ કરીને કહેવું: 'હે નિર્મળ, મને શુદ્ધ કર.'
ઇતિ મૃન્મંત્રઃ જલાવગાહનં કુર્યાત્કુણ્ડમાલિખ્ય ધર્મવિત્
આ છે માટીનો મંત્ર. ધર્મને જાણનારો મનુષ્ય વર્તુળ દોરીને પાણીમાં પ્રવેશ કરે.
ત્વમાદિઃ સર્વદેવાનાં જગતાં ચ જગન્મયે
તુ બધા દેવતાઓ અને જગતનો આરંભ છે, હે જગન્નાથ.
ગંગાસાગરજં તોયં પૌષ્કરં નાર્મદં તથા
ગંગા, સાગર, પુષ્કર અને નર્મદા નદીનું પાણી—
ઇતિ સ્નાનમંત્રઃ એવં સ્નાત્વા સમાપ્લુત્ય આચમ્ય તટમાસ્થિતઃ ।।4.13.
આ છે સ્નાનનો મંત્ર. આવું સ્નાન કરીને, શરીરે પાણી છાંટી અને આચમન કરીને, કિનારે ઊભા રહેવું.
નિવસ્ય વાસસી શુભ્રે શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ
શુદ્ધ અને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, મનને પવિત્ર અને એકાગ્ર રાખવું.
એવં ગૃહીતનિયમો ગૃહં ગચ્છેચ્છુચિવ્રતઃ
આ રીતે નિયમ સ્વીકારીને, શુદ્ધિપ્રેમી વ્યક્તિએ પોતાના ઘરે પરત જવું જોઈએ.
સ્નાત્વા ચૈવ તતો નામ તૃતીયાદિ ચતુર્દિને
પછી, ત્રીજા કે ચોથા દિવસે સ્નાન કરીને નામકરણ વિધિ કરવી.
ચતુર્દિને દ્વિતીયાદૌ દેવમભ્યર્ચયેઽચ્યુતમ્
બીજા કે ચોથા દિવસે, અચ્યૂત ભગવાનની પૂજા કરવી.
નાભિપૂજા દ્વિતીયેહ્નિ કર્તવ્યા વિધિવન્નરૈઃ
બીજા દિવસે, પુરુષોએ નિયમ પ્રમાણે નાભિની પૂજા કરવી.
ચતુર્થેહ્નિ જગદ્ધાતુઃ પૂજાં શિરસિ કલ્પયેત્
ચોથા દિવસે, જગતના સર્જનહારની પૂજા માથા પર સ્થાપિત કરવી.
ઘીવરૈર્હરિનૈવેદ્યૈર્દીપદાનૈશ્ચ ભક્તિતઃ
ઘીથી બનેલા વ્યંજન, શુદ્ધ ભોજન અને દીવો અર્પણ કરીને, ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી.
તતો દિનાવસાને તુ મુહૂર્તે નિર્ગતે સતિ
પછી, દિવસના અંતે, શુભ મુહૂર્ત પસાર થયા પછી,
શશિચન્દ્રશશાંકેન્દુનામાનિ ક્રમશો નરઃ
પુરૂષએ ક્રમશઃ શશિ, ચંદ્ર અને શશાંક નામો ઉચ્ચારવા.
સ ચાર્ઘ્યો યાદૃશો દેય ઋદ્ધિમદ્ભિરથેતરૈઃ 4.13.
અને, ધનવાન હોય કે બીજાઓ, જેમ યોગ્ય હોય તેમ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.
ચન્દનાગુરુકર્પૂરદધિ દૂર્વાક્ષતાદિભિઃ
ચંદન, અગરૂ, કપૂર, દહીં, દુર્વા ઘાસ, અક્ષત વગેરેથી અર્ઘ્ય તૈયાર કરવું.