તર્પયિત્વા તિલાપિષ્ટૈઃ કોકિલાં પક્ષિરૂપિણીમ્
પછી તિલના લોટથી બનેલી કોયલને તૃપ્ત કરવી—
પત્રૈર્વા ધૂપનૈવેદ્યદીપાલક્તકચંદનૈઃ નિત્યં તિલવ્રતી ભક્તો મંત્રેણાનેન પાંડવ
અથવા પાંદડા, ધૂપ, નૈવેદ્ય, દીવો, લાખ અને ચંદનથી; તિલવ્રત ધારણ કરનાર ભક્તે પાંડવ, આ મંત્રથી રોજ પૂજા કરવી.
તિલસહે તિલસૌખ્યે તિલવર્ણે તિલપ્રિયે
‘તિલથી પોષાયેલી, તિલમાં આનંદ પામતી, તિલ જેવો રંગ ધરાવતી, તિલને પ્રિય માનતી—’
ઇત્યુચ્ચાર્ય તતઃ પશ્ચાદ્ગૃહમભ્યેત્ય સંયતઃ
આ રીતે ઉચ્ચારી, પછી સંયમ રાખીને ઘેર પરત જવું.
માસાંતે તામ્રપાત્ર્યાં તુ કોકિલાં તિલપિષ્ટજામ્
મહિનો પૂરો થાય ત્યારે, તાંબાના વાસણમાં તિલના લોટથી બનેલી કોયલ—
વસ્ત્રૈર્દ્ધનૈર્ગુડૈર્યુક્તાં શ્રાવણ્યાં કુંડલેઽથ વા વ્યાસે વા સંપ્રદાતવ્યા વ્રતિભિઃ શુભકામ્યયા
વસ્ત્ર, ધન અને ગોળથી શોભાયમાન, શ્રાવણીમાં કુંડામાં કે વ્યાસસ્થળે, શુભ ઈચ્છાથી વ્રતધારી દાન આપે.
એવં યા કુરુતે નારી કોકિલાવ્રતમાદરાત્
જે સ્ત્રી આ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક કોયલવ્રત કરે છે—
નિઃસાપત્ન્યં પતિં ભવ્યં સસ્નેહં પ્રાપ્ય ભૂતલે
તેને પૃથ્વી પર સહપત્ની વિના, શુભ અને પ્રેમાળ પતિ મળે છે.
એતદ્વ્રતં વશિષ્ઠેન મુનિના કથિતં પુરા 4.11.
આ વ્રત પ્રાચીનકાળે વશિષ્ઠ મુનિએ શીખવ્યું હતું.
તસ્યાશ્ચ સર્વં સંપન્નં વશિષ્ઠવચનાદિહ
વશિષ્ઠના વચનથી, અહીં તેના બધા મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
એવં યાન્યાપિ કૌંતેય કોકિલાવ્રતમાદરાત્
હે કુંતીપુત્ર, આવી રીતે બીજી સ્ત્રીઓ પણ શ્રદ્ધાથી કોયલવ્રત કરે—
યે કોકિલાં કલરવાં કલકંઠપીઠાં યચ્છંતિ સાજ્યતિલપિષ્ટમયીં દ્વિજેભ્યઃ
જે લોકો બ્રાહ્મણોને મધુર અવાજવાળી, કાળી ગળાવાળી, ઘી અને તિલના લોટથી બનેલી કોયલ અર્પણ કરે છે—
બૃહત્તપોવ્રતવર્ણનમ્ સુરાસુરમુનીનાં ચ દુર્લ્લભં વિધિના શૃણુ
દેવો, દાનવો અને ઋષિઓને પણ દુર્લભ એવા મહાન તપ અને વ્રતનું વર્ણન, જે નિયમ પ્રમાણે છે, એ સાંભળો.
પર્વણ્યાશ્વયુજસ્યાંતે પાયસં ઘૃત સંયુતમ્
આશ્વયુજ માસના પખવાડિયાના અંતે, દૂધમાં રાંધેલું અને ઘી સાથે મિશ્રિત પાયસ તૈયાર કરવું.
આચમ્યાથ શુચિર્ભૂત્વા બિલ્વજં દંતધાવનમ્
પાણી પીધા પછી અને શુદ્ધ થઈને, બિલ્વના દાંડીથી દાંત સાફ કરવા.
અહં દેવવ્રતમિદં કર્તુમિચ્છામિ શાશ્વતમ્
હું આ શાશ્વત દેવવ્રત કરવાનું ઇચ્છું છું.
ઇત્યેવં નિયમં કૃત્વા યાવદ્વર્ષાણિ ષોડશ
આ રીતે સંકલ્પ કરીને, આ વ્રત સોળ વર્ષ સુધી પાળવું.
તતો માર્ગશિરે માસિ પ્રતિપદ્યપરેઽહનિ
પછી માર્ગશીર્ષ માસમાં, પ્રથમ કે બીજા દિવસે,
સ્નાત્વા દેવં સમભ્યર્ચ્ય રાત્રૌ પ્રજ્વાલ્ય દીપકાન્
સ્નાન કરીને અને દેવની પૂજા કરીને, રાત્રે દીવા પ્રગટાવાં.
મહાદેવરતાન્વિપ્રાન્સપત્નીકાન્યતવ્રતાન્
મહાદેવભક્ત બ્રાહ્મણો, તેમની પત્નીઓ અને અન્ય વ્રતીજનને આમંત્રિત કરવા.
આમંત્ર્ય સ્વગૃહં ગત્વા મહાદેવં સ્મરન્ક્ષિતૌ
એમને બોલાવીને, પોતાનાં ઘરમાં પાછા જઈ, જમીન પર રહીને મહાદેવનું સ્મરણ કરવું.
ભાસ્કરોદયમાસાદ્ય સ્નાત્વા ચાદાય દીપકાન્ 4.12.
સૂર્યોદય થાય ત્યારે, સ્નાન કરીને દીવા ઉઠાવાં.
અભ્યંગયિત્વા દેવેશં કષાયૈશ્ચ વિરૂક્ષયેત્
દેવેશનું તેલથી અભ્યંગ કરવું અને સુગંધિત ચૂરાથી ઘસવું.
ઘૃતેન મધુના દધ્ના રસેન પયસા પુનઃ
ઘી, મધ, દહીં, રસ અને ફરીથી દૂધથી અભિષેક કરવો.
લેપયેત્સુઘનં પશ્ચાત્કર્પૂરાગરુચંદનૈઃ
પછી સુગંધિત દ્રવ્યો, કપૂર, અગર અને ચંદનથી લપસાડવું.
વસ્ત્રયુગ્મં પતાકાં ચ પઞ્ચવર્ણં વિતાનકમ્
વસ્ત્રનું જોડી, ધ્વજ અને પાંચ રંગનું છત્રી અર્પણ કરવું.
પશ્ચાન્નિવેદ્ય નૈવેદ્યં સ્તુત્વા સ્વભવનં વ્રજેત્
પછી નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને સ્તુતિ કરી, પોતાના ઘરે પાછા જવું.
વ્રતિનશ્ચ તથાચાર્યં ભોજયેન્મિથુનાનિ ચ
વ્રતી, આચાર્ય અને દંપતિઓને પણ ભોજન કરાવવું.
એવં વિસૃજ્ય તાન્સર્વાન્સાર્દ્ધં બંધુજનૈઃ સ્વયમ્
આ રીતે બધા મહેમાનોનું સન્માન કરીને, પોતાનાં બાંધવજનો સાથે ઘરે જવું.
એવમેવ વિધિં કૃત્વા પ્રારભેતાધનો ધની
આ જ રીતે, ગરીબ હોય કે ધનવાન, દરેકે આ વિધિ કરવી.