દર્શનાદથ સંભાષાદુપકારાત્સહાસનાત્
દેખાવ, વાતચીત, સહાય અને હસવાથી—
ન દર્શનં ન સંભાષા કદાચિત્સહ તેન મે
મારે ક્યારેય એના સાથે દર્શન, વાતચીત કે સહભાગીતા નહોતી.
ઇત્યેવમુક્ત્વા રંભોરૂ રંભા જંભારિણોંતિકમ્
આ રીતે બોલીને, રંભા સુંદર જાંઘવાળી, જંઘાના વિજયી પાસે ગઈ.
ગત્વા નિવેદયામાસ સ્નેહવ્રતવિચેષ્ટિતમ્
એ ત્યાં જઈને, પ્રેમ અને વ્રતના કાર્યો જણાવી દીધા.
શક્રઃ પ્રોવાચ ચાર્વંગીં ગીર્વાણહૃદયંગમામ્
શક્રે સુંદર, દેવોના હૃદયમાં પ્રવેશેલી એને કહ્યું.
દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યસ્રગુનુલેપનમ્
દિવ્ય માળા અને વસ્ત્ર પહેરેલી, સ્વર્ગીય સુગંધ અને આભૂષણોથી સજ્જ—
તત્રસ્થઃ સ દ્વિજો ભોગીવિભુનક્તિ સહ રંભયા
ત્યાં એ દ્વિજ, રંભા સાથે ભોગનો આનંદ માણે છે.
રાજ્યશ્રિયં જગતિ સર્વજનોપભોગ્યામાપ્નોતિ શક્રશિવકેશવયોર્નિવાસમ્
એ જગતમાં રાજયશ્રી મેળવે છે, જે સર્વ લોકો ભોગવે છે, અને શક્ર, શિવ, કેશવનું નિવાસ પ્રાપ્ત કરે છે.
તિલકવ્રતવર્ણનમ્ દુર્ગાસૂર્યાગ્નિસોમાનાં વ્રતાનિ મધુસૂદન
તિલક વ્રતનું વર્ણન—
શાસ્ત્રાંતરેષુ દૃષ્ટાનિ તવ બુદ્ધિગતાનિ ચ
દુર્ગા, સૂર્ય, અગ્નિ અને સોમના વ્રતો, હે મધુસૂદન, અન્ય શાસ્ત્રોમાં જોવા મળે છે અને તારી બુદ્ધિમાં પણ છે.
પ્રતિપત્ક્રમયોગેન વિહિતા યસ્ય યા તિથિઃ
ચંદ્રમાસના નિયમ પ્રમાણે જે દિવસે જે તિથિ આવે છે, એ દિવસે જેનું કરવાનું હોય તે કરવું.
શુક્લા તસ્યાં પ્રકુર્વીત સ્નાનં નિયમતત્પરઃ
શુક્લ પક્ષમાં, નિયમપૂર્વક અને શ્રદ્ધાથી સ્નાન કરવું.
નારી નરો વા રાજેન્દ્ર સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ
સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, રાજા, પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરી,
પિષ્ટાતકેન વિલિખેદ્વત્સરં પુરુષાકૃતિમ્
પિઠ અને મીઠાઈથી એક વર્ષ માટે મનુષ્યની આકૃતિ બનાવવી.
દીપૈશ્ચાપિ સનૈવેદ્યૈઃ પૂજયેદ્વત્સરં તદા પૂજયેદ્બ્રાહ્મણાન્વિદ્વાન્મંત્રૈર્વેદોદિતૈઃ શુભૈઃ
દીવો અને નૈવેદ્યથી એ આકૃતિની પૂજા એક વર્ષ સુધી કરવી; અને વિદ્વાન વ્યક્તિએ શુભ વેદમંત્રો વડે બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.
સંવત્સરોઽસિ પરિવત્સરોસીડા વત્સરોઽભિત્સરોઽસિ ઉષસસ્તે કલ્પંતામહોરાત્રાસ્તે કલ્પંતામર્ધમાસસ્તે કલ્પતાં માસાસ્તે કલ્પતામૃતવસ્તે કલ્પન્તાં સંવત્સરસ્તે કલ્પતામ્
તું વર્ષ છે, તું વર્ષનો ચક્ર છે, તું આનંદ છે, તું વર્ષ છે, તું આગમન છે; તારી ઉષા, દિવસ-રાત, અર્ધમાસ, મહિના, ઋતુઓ અને વર્ષો સતત ચાલતા રહે.
એવમભ્યર્ચ્ય વાસોભિઃ પશ્ચાત્તમભિવેષ્ટયેત્
આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, એ આકૃતિને વસ્ત્રથી ઢાંકી દેવી.
તતસ્તં પ્રાર્થયેત્પશ્ચાત્પુરઃ સ્થિત્વા કૃતાંજલિઃ 4.8.
પછી, એ આકૃતિ સામે હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરવી.
એવમુક્ત્વા યથાશક્તિ દદ્યાદ્વિપ્રાય દક્ષિણામ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણને દક્ષિણા આપવી.
તતઃ પ્રભૃત્યનુદિનં તિલકાલંકૃતં મુખમ્
પછી દરરોજ, કપાળ પર તિલક લગાવવું.
એવં નરો વા નારી વા વ્રતમેતત્સમાચરેત્
આ રીતે, પુરુષ કે સ્ત્રી, આ વ્રતનું પાલન કરવું.
ભૂતાઃ પ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ દુર્વારા વૈરિણો ગ્રહાઃ
ભૂત, પ્રેત, પિશાચ, ભયાનક દુશ્મન અને ગ્રહો,
પૂર્વમાસીન્મહીપાલો નામ્ના શત્રુંજયો જયી
પહેલા એક રાજા હતો, નામ હતું શત્રુંજય, જે વિજયી હતો.
તયા વ્રતમિદં ચૈત્રે ગૃહીતં દ્વિજસન્નિધૌ ।। સંવત્સરં પૂજયિત્વા ધૃત્વા હૃદિ જનાર્દનમ્
એ રાજાએ ચૈત્ર માસમાં બ્રાહ્મણોની હાજરીમાં આ વ્રત લીધું; એક વર્ષ સુધી પૂજા કરી અને હૃદયમાં જનાર્દનને ધારી રાખ્યો.
અસૂયુઃ ક્ષેપ્તુકામો વા સમાગચ્છતિ યઃ પુરઃ
જે કોઈ ઈર્ષ્યા કે નુકસાન કરવાની ઈચ્છાથી સામે આવે,
સપત્નીદર્પાપહરા વશીકૃતમહીતલા
એણે પૃથ્વીને પોતાના વશમાં કરી, દુશ્મનોનો અહંકાર તોડી નાખ્યો.
તાવત્કરેણાભિભૂતો ભર્તા પુત્રઃ સવેદનઃ
જ્યારે સુધી પતિ કે પુત્ર હાથમાં આવી જાય છે, ત્યાં સુધી તેમને દુઃખ સહન કરવું પડે છે.
ધર્મરાજપુરં પ્રાપ્તું સર્વભૂતાપહારકઃ 4.8.
ધર્મરાજાના શહેરમાં પહોંચવા માટે, તે બધા જીવોને પોતાના સાથે લઈ જાય છે.
તસ્ય દ્વારમનુપ્રાપ્તાઃ પ્રવેષ્ટું ગૃહમઞ્જસા
તેઓ સીધા ઘરમાં પ્રવેશવા માટે એના દ્વાર સુધી પહોંચી ગયા.
પાર્શ્વસ્થિતાં ચિત્રલેખાં તિલકાલંકૃતાનનામ્
એના બાજુએ ચિત્રલેખા ઊભી હતી, જેના ચહેરા પર તિલક શોભતો હતો.