સંધયો યે ચ ગાત્રેષુ માસૈર્જાયંતિ સપ્તભિઃ
સાત મહિનામાં શરીરના અંગોમાં સંધિઓ ઊભા થાય છે.
વિભક્તાવયવઃ પુષ્ટઃ પુનર્માસાષ્ટકેન ચ
આઠ મહિનામાં શરીર મજબૂત અને સ્પષ્ટ અવયવોથી ભરપૂર બને છે.
માતુરાહારવીર્યેણ ષડ્વિધેન સ તિષ્ઠતિ
માતાના ખોરાકની છ પ્રકારની શક્તિથી તે જીવિત રહે છે.
તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાશ્રુતમરિંદમ 4.4.
હવે હું તને એ બધું કહું છું, જે મેં સાંભળ્યું છે, હે દુશ્મનનો નાશ કરનાર.
તતઃ સ્મૃતિં લભેજ્જીવઃ સંપૂર્ણેઽસ્મિઞ્છરીરકે
શરીર પૂર્ણ થાય ત્યારે જીવને સ્મૃતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
મૃતશ્ચાહં પુનર્જાતો જાતશ્ચાહં પુનર્મૃતઃ
હું મરી ગયો અને ફરી જન્મ્યો, જન્મ્યો અને ફરી મરી ગયો.
અધુના જાતમાત્રોઽહં પ્રાપ્તસંસ્કાર એવ ચ
હવે હું નવજાત છું અને યોગ્ય સંસ્કાર પ્રાપ્ત કર્યો છે.
ગર્ભસ્થશ્ચિંતયે દેવમહં ગર્ભાદ્વિનિઃસૃતઃ
ગર્ભમાં રહું ત્યારે પણ હું દેવનું ચિંતન કરું છું, અને ગર્ભમાંથી બહાર આવું ત્યારે પણ.
એવં સ ગર્ભદુઃખેન મહતા પરિપીડિતઃ
એ રીતે, તે બાળક ગર્ભમાં રહેલી ભારે પીડાથી ખૂબ જ દુઃખી થાય છે.
યથા ગિરિવરાક્રાંતઃ કશ્ચિદ્દુઃખેન તિષ્ઠતિ
જેમ કોઈ માણસ મોટા પર્વત નીચે દબાઈને દુઃખમાં ઊભો રહે છે,
પતિતઃ સાગરે યદ્વદ્દુઃખૈરાસ્તે સમાકુલ.
અથવા જેમ કોઈ સમુદ્રમાં પડીને દુઃખોથી ઘેરાઈ જાય છે,
લોહકુંભે યથા ન્યસ્તઃ પચ્યતે કશ્ચિદગ્નિના
કે જેમ કોઈ લોખંડના વાસણમાં મૂકાઈને અગ્નિથી શેકાય છે,
સૂચીભિરગ્નિવર્ણાભિર્વિભિન્નસ્ય નિરંતરમ્
અને જેમ કોઈ સતત અગ્નિ જેવી ચમકતી સોયથી છેદાય છે,
ગર્ભવાસાત્પરો વાસઃ કષ્ટો નૈવાસ્તિ કુત્રચિત્ 4.4.
ગર્ભમાં રહેવાથી વધુ કઠિન અને પીડાદાયક સ્થાન ક્યાંય નથી.
ઇત્યેતદ્ગર્ભદુઃખ હિ પ્રાણિનાં પરિકીર્તિતમ્
આ રીતે, જીવાતમાઓ માટે ગર્ભની પીડા વર્ણવાઈ છે.
ગર્ભાત્કોટિગુણં દુઃખં યોનિયંત્રપ્રપીડનાત્
જન્મદ્વારની પીડા ગર્ભમાં રહેલી પીડા કરતાં કરોડો ગણી વધુ હોય છે.
શરવત્પીડ્યમાનસ્ય યંત્રેણેવ સમંતતઃ
જેમ તીક્ષ્ણ બાણથી પીડાય છે, તેમ જન્મદ્વારથી四 બાજુથી દબાય છે.
યંત્રેણ પીડિતા યદ્વન્નિઃસારાઃ સ્યુસ્તિલેક્ષવઃ
જેમ તલના દાણા યંત્રથી દબાઈને તેમનું સાર કાઢી લેવાય છે,
અસ્થિમજ્જાત્વચામાંસસ્નાયુબંધેન યંત્રિતમ્
એ રીતે, હાડકાં, મજ્જા, ચામડી, માંસ અને સ્નાયુઓથી બંધાઈને દબાય છે.
કેશલોમતૃણાચ્છન્નં રોગાયતનમાતુરમ્
કેશ, લોમ અને ઘાસથી ઢંકાયેલું, એ રોગ અને દુઃખનું સ્થાન છે.
ઓષ્ઠદ્વયકપાટં ચ દન્તજિહ્વાર્ગલાન્વિતમ્
બે ઓઠો દરવાજા છે, જેમાં દાંત, જીભ અને તલાવડો જોડાયેલ છે.
જરાશોકસમાવિષ્ટં કાલચક્રાનલે સ્થિતમ્
વૃદ્ધાપન અને શોકથી પીડાયેલી, સમયના ચક્રની આગમાં સ્થિત છે.
ભોગતૃષ્ણાતુરં મૂઢં રાગદ્વેષવશાનુગમ્ 4.4.
ભોગની તરસથી પીડાયેલી, મૂર્ખ અને રાગ-દ્વેષના વશમાં રહે છે.
સંકટેનાવિવિક્તેન યોનિદ્વારેણ નિર્ગતમ્
સંકીर्ण અને કઠિન જન્મદ્વારથી બહાર આવી છે.
ઇતિ દેહગૃહં પ્રોક્તં નિત્યસ્યાનિત્યમા ત્મનઃ
આ રીતે, શરીરનું ઘર શાશ્વત આત્મા માટે અસ્થીર કહેવાયું છે.
શુક્રશોણિતસંયોગાદ્દેહઃ સંજાયતે યતઃ
શુક્ર અને રક્તના મિલનથી શરીર ઉત્પન્ન થાય છે.
યથાંતર્વિષ્ઠયા પૂર્ણઃ શુચિઃ સ્યાન્ન બહિર્ઘટઃ
જેમ ઘડામાં અંદર અશુદ્ધિ હોય તો બહારથી શુદ્ધ દેખાય છે એમ નથી,
સંપ્રાપ્યાત્ર પવિત્રાણિ પંચગ વ્યહવીંષિ ચ
અહીં પવિત્ર પદાર્થો અને પાંચ પ્રકારના પવિત્ર દ્રવ્યો મેળવી લીધા પછી પણ,
દેહઃ સંશોધ્યમાનોઽપિ પઞ્ચગવ્યકુશાંબુભિઃ
દેહને પાંચગવ્ય, કુશ અને પાણીથી સાફ કરવામાં આવે ત્યારે પણ,
સ્રોતાંસિ યસ્ય સતતં પ્રવહંતિ ગિરેરિવ
જો તેના નાળાઓ સતત વહે છે, પર્વતમાંથી વહેતા પ્રવાહની જેમ,