ઇત્યુક્ત્વા સ્વમુરોહસ્તૈર્જઘાન ભૃશદુઃખિતા
આ રીતે બોલીને, તેણે પોતાના છાતી પર હાથથી માર્યો, ખૂબ દુઃખી થઈ.
સોઽપિ રાજા વિષણ્ણોઽસૌ નિર્વિણ્ણઃ શોકસાગરે
એ રાજા પણ ઉદાસ હતો, દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલો.
વિષણ્ણો મંત્રિભિઃ સાર્ધં વૃદ્ધશોકેન સંયુતઃ
મંત્રીઓ સાથે, વૃદ્ધ દુઃખથી પીડિત, તે ઉદાસ હતો.
દ્વિજવેષપરિચ્છન્ન ઉપવિષ્ટઃ સુખાસને
બ્રાહ્મણના વેશમાં છુપાઈ, તે આરામદાયક આસન પર બેઠો.
કિં રોદનેન બહુના યુવયોઃ ક્લેશકારિણા
તમારા બંનેના વધારે રડવાથી શું ફાયદો, જે માત્ર કષ્ટ આપે છે?
શોભને યાદૃશઃ શોકઃ કૃતઃ સંસારસાગરે
હે સુંદર, આવું દુઃખ સંસારના દરિયામાં સર્જાયું છે.
પુરંદરસહસ્રાણિ ચક્રવર્તિશતાનિ ચ 4.3.
હજારો ઇન્દ્ર અને સૈંકડો સમ્રાટો થયા છે.
યેઽપિ શોષયિતું શક્તાઃ સમુદ્રં ગ્રાહસંકુલમ્
જે સમુદ્રમાં રહેલા દાનવોથી ભરેલા સમુદ્રને સૂકવી શકે છે,
કુર્યુશ્ચ કરયુગ્મેન ચૂર્ણં મેરું મહીતલે
અને જે પોતાના હાથથી પૃથ્વી પર મેરુ પર્વતને પીસી શકે છે,
ઊદ્ધર્તું ધરણીસંજ્ઞાં ગ્રહીતું ચન્દ્રભાસ્કરૌ
જે પૃથ્વીને ઉંચી ઉઠાવી શકે, ચાંદ્ર અને સૂર્યને પકડી શકે,
દુર્ગસ્ત્રિકૂટઃ પરિખાઃ સમુદ્રા રક્ષાંસિ યોધા ધનદાચ્ચ વિત્તમ્
કિલ્લા, ત્રણ શિખરો, ખાઈઓ, સમુદ્ર, રક્ષકો, યોદ્ધાઓ અને કુબેર પાસેથી મળેલું ધન,
સંગ્રામે ગજતુરગસમાકુલેઽપિ વાદાદગ્નૌ વા ગતવિવરે મહોદધૌ વા
યુદ્ધમાં, હાથી અને ઘોડાઓની વચ્ચે, કે ઝઘડાની આગમાં, કે મહાસમુદ્રની ઊંડાઈમાં પણ,
પાતાલમાવિશતુ યાતુ સુરેન્દ્રલોકમારોહતુ ક્ષિતિધરાધિપતિં સુમેરુમ્
તે પાતાળમાં પ્રવેશે, દેવલોકમાં ચડે, કે પર્વતોના રાજા સુમેરુ સુધી પહોંચે.
રોદિતિ કશ્ચિદથાશ્રુધૌતાનનગુરુતરશોકવિહ્વલઃ
કોઈ રડે છે, તેના ચહેરા પર આંસુ વહે છે, ભારે દુઃખથી ગભરાયેલો છે.
ગાયતિ હૃદયહારિ સુખનિર્ભરમાયતવિસ્તૃતાઽધરોઽધિકમ્
બીજો ગાય છે, તેના હોઠો વિસ્તૃત છે, ગીત આનંદથી ભરપૂર છે અને હૃદયને મોહી લે છે.
ઇત્યેવં ધર્મમુદ્દિશ્ય વિષ્ણુઃ સંસારચેષ્ટિતમ્
ધર્મને ધ્યાનમાં રાખીને, વિષ્ણુએ સંસારની ક્રિયાઓ વર્ણવી.
ઇત્યુક્તા ચારુસર્વાંગી સ બભૂવાચલઃ પુમાન્ 4.3.
એ સુંદર સ્ત્રીને બોલાવવામાં આવી, તો એ પુરુષની જેમ પથ્થર જેવી નિઃશ્ચલ થઈ ગઈ.
સોઽપિ રાજા દદર્શાથ તં સમંત્રિપુરોહિતઃ
પછી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ અને પુરોહિત સાથે તેને જોયો.
નારદં મુનિશાર્દૂલં જટાભારભયાનકમ્
તેમણે નારદને જોયા, જે ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ અને જટાઓથી ભયજનક દેખાતા હતા.
શિખા કમણ્ડલુધરં વીણાદણ્ડકરં તથા પાદુકાભ્યાં સ્થિતં તીરે સરસો બ્રાહ્મણાસને
શિખા, કમંડલુ અને વીના નો દંડ હાથમાં લઈને, પાદુકા પહેરી સરોવર કિનારે બ્રાહ્મણના આસન પર ઊભા હતા.
સંપ્રગૃહ્ય કરાગ્રેણ જગામાદર્શનં હરિઃ
હરિએ તેને હાથથી પકડીને દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
શ્વેતદ્વીપમથાસાદ્ય પ્રાહ દેવો મુનિં નૃપ
શ્વેતદ્વીપ પર પહોંચીને, દેવએ ઋષિને કહ્યું, રાજા.
માયા યયેદૃશી માયા યત્સ્વરૂપા યદાત્મિકા
આ માયા શું છે, તેની સ્વરૂપ શું છે, અને તેનો મૂળ તત્વ શું છે?
એવમુક્ત્વા મુનિવરં દેવદેવો જનાર્દનઃ
એ રીતે મહાન ઋષિને કહીને, દેવદેવ જનાર્દન બોલ્યા.
સંસારદોષવર્ણનમ્ પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ કેન ગર્ભવાસં સુદારુણમ્
સંસારના દોષોનું વર્ણન: કઈ રીતે માણસને કઠિન ગર્ભવાસ મળે છે?
ગર્ભસ્થશ્ચ કિમશ્નાતિ કથમુત્પદ્યતે પુનઃ
ગર્ભમાં રહેલા શું ખાય છે, અને ફરીથી કેવી રીતે જન્મે છે?
બાલભાવે કથં પુષ્ટિઃ સ્યાદ્યુવા કેન કર્મણા
બાળપણમાં કેવી રીતે પોષણ થાય છે, અને કયા કર્મથી યુવાન બને છે?
કથં દારાનવાપ્નોતિ ગૃહં સર્વગુણૈર્યુતમ્
કઈ રીતે વ્યક્તિને સારો જીવનસાથી અને સર્વ ગુણોથી ભરપૂર ઘર મળે છે?
કથં સુખેન મ્રિયતે કથં ભુંક્તે શુભાશુભમ્
કઈ રીતે સુખથી મૃત્યુ થાય છે, અને કેવી રીતે શુભ-અશુભ ભોગવે છે?
અશુભૈઃ કર્મભિર્જ્જંતુસ્તિર્યગ્યોનિષુ જાયતે
અશુભ કર્મોથી જીવ તિર્યક યોનિમાં જન્મે છે.