દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ
તેણે દસ પુત્રીઓ ધર્મને અને તેર કશ્યપને આપી.
દ્વે પ્રાદાદ્બાહુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ચૈવ હિ
બે પુત્રીઓ બાહુપુત્રને અને બે કૃશાશ્વને આપી.
એકાં ભૃગોર્ભવાયૈકાં પ્રાદાત્તેભ્યશ્ચરાચરઃ
એક પુત્રી ભૃગુને અને એક ભવને આપી; એમથી જડ અને ચેતન બધું ઉત્પન્ન થયું.
વૈરાજમથ વૈકુણ્ઠં કેલાસમિતિ નામતઃ
પછી વૈરાજ, વૈકુંઠ અને કેલાસ નામે ઓળખાય છે.
પ્રાચીદિક્ક્રમયોગેન તેષાં પાર્શ્વે પુરઃ સ્મૃતાઃ
પૂર્વ દિશાની ક્રમ પ્રમાણે, તેમના પાસે શહેરો ગણાય છે.
હિમવાન્હેમકૂટશ્ચ નિષધો મેરુરેવ ચ જમ્બૂદ્વીપપ્રમાણેન સહસ્રગુણિતં શતમ્ ।। 4.2.
હિમવાન, હેમકૂટ, નિષધ અને મેરુ—આ બધા જંબૂદ્વીપના માપથી લાખગણું વધારે છે.
ભિદ્યતે નવધા સોઽપિ વર્ષભેદેન ભારત દ્વીપાઃ સપ્ત સમાખ્યાતાઃ સમુદ્રે સપ્તભિર્વૃતાઃ
હે ભારત, તે પણ નવ ભાગમાં વહેંચાય છે; સાત દ્વીપો કહેવાયા છે, જે સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા છે.
ક્ષારક્ષીરેક્ષુસુરયા દધ્ના ચૈવ ઘૃતેન ચ
લૂણ, દૂધ, ઉખાણું રસ, માદિરા, દહીં અને ઘીથી.
ભૂર્લોકોઽથ ભુવર્લોકઃ સ્વર્મહર્જ્જન ઇત્યપિ
ભૂર્લોક, પછી ભૂવર્લોક, સ્વર, મહર અને જનલોક પણ છે.
મહાતલો ભૂમિતલઃ સુતલો વિતલ સ્તતઃ
મહાતલ, ભૂમિતલ, સુતલ, વિતલ અને પછી તલાતલ.
હિરણ્યાક્ષપ્રભૃતયો દાનવેન્દ્રા મહોરગાઃ
હિરણ્યાક્ષ અને અન્ય દાનવોના રાજા અને મહાન સાપો.
સ્વાયંભુવો મનુઃ પૂર્વં તતઃ સ્વારોચિષોઽભવત્
પહેલા સ્વાયંભુવ મનુ હતા; પછી સ્વારોચિષ મનુ આવ્યા.
વૈવસ્વતોઽયમધુના વર્તતે મનુરુત્તમઃ
હમણા વૈવસ્વત મનુ, શ્રેષ્ઠ મનુ, રાજ કરી રહ્યા છે.
આદિત્યા વસવો રુદ્રા એકાદશ તથાશ્વિનૌ
આદિત્ય, વસુ, અગિયાર રુદ્ર અને બે અશ્વિનીકુમાર.
વિપ્રચિત્તિહિરણ્યાખ્યૌ દૈત્યદાનવસત્તમૌ
વિપ્રચિત્તિ અને હિરણ્ય, દૈત્ય અને દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
પઞ્ચાશદ્ગુણિતકોટિયોજનાનાં મહત્તયા 4.2.
તેમની મહાનતા પચાસ કરોડ યોજન જેટલી વિશાળ હતી.
પિણ્ડેન ચ સહસ્રાણિ સપ્તતિર્જલમધ્યતઃ
પાણીના મધ્યમાં સત્તર હજાર ગોળા હતા.
લોકા લોકઃ પરતરઃ પર્વતોઽગ્રમહોચ્છ્રયઃ
એમાં અનેક લોક, એક વિશેષ લોક અને એક ઊંચો પર્વત હતો.
નૈમિત્તિકઃ પ્રાકૃતિકસ્તથૈવાત્યન્તિકો લયઃ
અહીં ક્યારેક, સ્વાભાવિક અને સંપૂર્ણ રીતે વિલય થાય છે.
ઉત્પદ્યતે સ્વયં યસ્માત્તત્તસ્મિન્નેવ લીયતે
જે કશું પણ આપમેળે ઉત્પન્ન થાય છે, તે પછી એમાં જ લય પામે છે.
યથર્તાવૃતુલિઙ્ગાનિ નાનારૂપાણિ પર્યયે
જેમ ઋતુઓના વિવિધ લક્ષણો ક્રમશઃ દેખાય છે.
પ્રતિલીનેષુ ભૂતેષુ વિબુદ્ધઃ સકલં જગત્
જ્યારે તત્વો લય પામે છે, ત્યારે આખું જગત જાગૃત થાય છે.
હિંસ્રાહિંસ્રે મૃદુક્રૂરે ધર્માધર્માવૃતાનૃતે
હિંસક અને અહિંસક, નરમ અને કઠોર, ધર્મ અને અધર્મ, સત્ય અને અસત્ય—બધું અહીં છે.
ભૂર્દશગુણેન પયસા સંવૃતા તચ્ચ તેજસા
પૃથ્વી દસગણી પાણીથી ઘેરાયેલી છે અને એ પાણી અગ્નિથી આવરાયેલું છે.
ભૂતાદિના તથાકાશં ભૂતાદિર્મહતાવૃતઃ
તત્વોથી શરૂ કરીને, આકાશ પણ; તત્વો મહત્ત્વથી ઢંકાયેલા છે.
એવં વિધાનામણ્ડાનાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ 4.2.
આ રીતે હજારો અને સૈંકડો એવા ગોળા છે.
વૈકુણ્ઠકોષ્ઠગતમેતદશેષતાયાં ખ્યાતં જગત્સુરનરોરગસિદ્ધનદ્ધમ્
આ બધું વૈકુંઠના મંડપમાં, દેવ, માનવ, સાપ, સિદ્ધ અને બંધાયેલા જીવોથી ભરેલું જગત કહેવાય છે.
માયાદર્શનવર્ણનમ્ કીદૃશી કૃષ્ણ સા માયા વિષ્ણોરમિતતેજસઃ
માયાના દર્શનનું વર્ણન
વાસુદેવઃ સગરુડઃ સચક્રશ્ચ શ્રિયા સહ
કૃષ્ણ, એ કેવી માયા છે, જે અનંત તેજવાળા વિષ્ણુની છે?
નીલોત્પલદલશ્યામઃ કુંડલાભ્યાં વિભૂષિતઃ
વાસુદેવ, ગરુડ અને ચક્ર સાથે, શ્રી સાથે છે.