તે ભૂય ઊચુઃ પ્રમથાસ્તમેવમત્રૈવ તિષ્ઠસ્વ રવેઃ પુરસ્તાત્
પ_promથાઓએ ફરી કહ્યું: 'અહીં જ, રવિના સામે, તમે ઊભા રહો.'
ઇત્યેવમુક્તઃ પ્રમથૈસ્તુ રુદ્રસ્તત્રૈવ તસ્થૌ રવિતોષણાય
પ્રમથાઓએ આવું કહ્યું, તો રુદ્ર ત્યાં જ રવિને પ્રસન્ન કરવા માટે ઊભા રહ્યા.
ઉક્તઃ સ તુષ્ટેન તતઃ સવિત્રા પ્રીતોસ્મિ દેવાગમનાત્તવાહમ્
પછી, પ્રસન્ન થયેલા સવિતાએ કહ્યું: 'દેવ, તમારી આવવાથી હું ખુશ છું.'
અષ્ટાદશૈતે પ્રમથાસ્તુ ભાનોશ્ચતુર્દશાન્યે તુ રવે રથસ્થાઃ
આ અઢાર પ્રમથાઓ ભાનુના છે, અને ચૌદ બીજા રવિના રથમાં સ્થિત છે.
યક્ષૌ ચ સિદ્ધૌ ચ નિશાચરૌ ચાદિત્યાત્મજાવપ્સરસાં પ્રધાનૌ 1.124.
યક્ષો અને સિદ્ધો, રાત્રે ફરતા, આદિત્યના બે પુત્રો અને અપ્સરાઓમાં મુખ્ય.
ઇત્યાદિદેવપ્રવરાસ્તુ સર્વે ધાત્વર્થશબ્દૈશ્ચ ભવંતિ સિદ્ધાઃ
આ રીતે, બધા પ્રાચીન દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તત્વોને દર્શાવતા શબ્દોથી સિદ્ધ બની જાય છે.
યતશ્ચ કૌતુકં બ્રહ્મન્નસ્માકમિહ જાયતે
અને એ કારણે, બ્રહ્મન, અમને અહીં જ જિજ્ઞાસા થાય છે.
બ્રહ્મોવાચ ભૂયસ્તવ પ્રવક્ષ્યામિ દંડનાયકપિંગલૌ
બ્રહ્માએ કહ્યું: હું ફરીથી દંડનાયક અને પિંગળ વિશે કહું છું.
મયા સહ સમાગમ્ય પુરા દેવૈર્વિચારિતમ્
ક્યારેક, મારા સાથે મળીને, દેવોએ વિચાર વિમર્શ કર્યો હતો.
તે તુ લબ્ધવરા ભૂત્વા અમાત્યાદ્યા હ્યભીક્ષ્ણશઃ
એ લોકો વરદાન મેળવી, વારંવાર અમાત્ય અને અન્ય બની ગયા.
તસ્માત્તેષાં વિઘાતાર્થં પ્રવરાશ્ચ ભવામહે
એથી, એમના નિયંત્રણ માટે, અમે એમમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા.
સંમંત્ર્યૈવં તતઃ સ્કંદો વામપાર્શ્વે રવેઃ સ્થિતઃ
આ રીતે ચર્ચા કર્યા પછી, સ્કંદ રવિના ડાબા બાજુ ઊભા રહ્યા.
ઉક્તશ્ચ સ તદાર્કેણ ત્વં પ્રજાદંડનાયકઃ
અને એ સમયે, રવિએ એને કહ્યું: 'તમે પ્રજાના દંડનાયક છો.'
લિખતે યઃ પ્રજાનાં ચ સુકૃતં યચ્ચ દુષ્કૃતમ્
જે લોકોના સારા અને ખરાબ કામો લખે છે.
આશ્વિનૌ ચાપિ સૂર્યસ્ય પાર્શ્વયોરુભયોઃ સ્થિતૌ 1.124.
આશ્વિન બે, સૂર્યના બંને બાજુએ ઊભા છે.
દ્વારપાલૌ સ્મૃતૌ તસ્ય રાજ્ઞઃ શ્રેષ્ઠૌ મહાબલૌ
તે રાજાના બે મુખ્ય અને શક્તિશાળી દ્વારપાલ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
રાજૃદીપ્તૌ સ્મૃતો ધાતુર્નકારસ્તસ્ય પ્રત્યયઃ તસ્માત્સ કાર્તિકેયસ્તુ નામ્ના રાજ્ઞ ઇતિ સ્મૃતઃ
‘રાજ’ મૂળ તેજ આપે છે અને ‘ન’ પ્રત્યય જોડાય છે; તેથી તેનું નામ કાર્તિકેય, રાજા તરીકે ઓળખાય છે.
સ્રુ ગતૌ ચ સ્મૃતો ધાતુર્યસ્ય સ પ્રત્યયઃ સ્મૃતઃ
‘સ્રુ’ એટલે જવું, એ મૂળ અને તેનો પ્રત્યય પણ યાદ કરવામાં આવે છે.
પ્રથમં યદ્ભવેદ્દ્વારં ધર્માર્થાભ્યાં સમાશ્રિતમ્
પ્રથમ દ્વાર ધર્મ અને અર્થથી સ્થાપિત થાય છે.
દ્વિતીયાયાં તુ કક્ષાયામપ્રધૃષ્ટૌ વ્યવસ્થિતૌ
બીજી કક્ષામાં બે અપરાજિતો સ્થિર છે.
વર્ણસ્ય શબલત્વાચ્ચ યમઃ કલ્માષ ઉચ્યતે
યમના રૂપના રંગ બદલાતા હોવાથી, તેને કલ્માષ કહેવામાં આવે છે.
સ્થિતો દક્ષિણત તસ્ય દંડહસ્તસમન્વિતઃ
તે દક્ષિણ તરફ, હાથમાં દંડ લઈને ઊભો છે.
કુબેરો ધનદો જ્ઞેયો હસ્તિરૂપો વિનાયકઃ કુબેરઃ કુશરીરત્વાત્સ નામ્ના ધનદઃ સ્મૃતઃ
કુબેર, ધન આપનાર તરીકે ઓળખાય છે, અને હસ્તી જેવા ચહેરાવાળો વિનાયક છે; કુબેર, તેના વિકૃત શરીરથી, ધનદ નામે ઓળખાય છે.
નાયકઃ સર્વસત્ત્વાનાં તેન નાયક ઉચ્યતે
તે સર્વ જીવનો નેતા છે, તેથી તેને નાયક કહેવામાં આવે છે.
રૈવતશ્ચૈવ દિંડિશ્ચ તૌ રવેઃ પૂર્વતઃ સ્થિતૌ 1.124.
રૈવત અને દિંડિ, સૂર્યના પૂર્વમાં ઊભા છે.
પ્લુતં ગચ્છત્યસૌ યસ્માત્સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
તે ઝડપથી ચાલે છે અને બધા લોકોએ તેને સન્માન આપ્યો છે.
ડીઙ્ગતાવસ્ય વૈ ધાતોર્દિંડિશબ્દો નિપાત્યતે
‘ડિઙ’ મૂળથી ‘દિંડિ’ શબ્દ લાગુ પડે છે.
ઇત્યેતે પ્રવરાઃ પ્રોક્તા ધાત્વર્થા નૈગમૈઃ શુભૈઃ
આ રીતે, આ શ્રેષ્ઠોનું વર્ણન, મૂળના અર્થથી, શુભ પરંપરાએ કર્યું છે.
અશ્વિનૌ તૌ તતો જ્ઞેયૌ દંડનાયકપિંગલૌ
એથી, એ બે આશ્વિનને દંડનાયક અને પિંગલ તરીકે ઓળખવું.
રેવતશ્ચૈવ દિંડિશ્ચ ઇત્યેતે પ્રવરા મયા
રૈવત અને દિંડિ—આ શ્રેષ્ઠોનું વર્ણન મેં કર્યું છે.