તદર્થં યો ન જાનાતિ લોકવાહ્યોપિ વા નરઃ
જે માણસને એનો અર્થ ખબર ન હોય, ભલે એ સંસારી હોય કે બીજું કંઈ,
તેનૈવ વિધિના યસ્તુ પ્રતિમાસં ચ તત્તપઃ
એ જ વિધિ પ્રમાણે દર મહિને એ તપ કરવું જોઈએ.
ઇત્યેતાઃ સપ્ત સપ્તમ્યઃ સ્વયં પ્રોક્તા વિવસ્વતા
આ સાત સપ્તમીઓ સ્વયં વિવસ્વાન દ્વારા જણાવવામાં આવી છે.
અર્કસંપુટકૈર્વિત્તમચલં સપ્તપૌરુષમ્
અર્કના પાંદડાની ગાંઠોથી અડગ અને સાતગણું ધન મળે છે.
સર્વરોગાઃ પ્રણશ્યંતિ નિંબપત્રૈર્ન સંશયઃ
નિમના પાંદડાથી બધા રોગો દૂર થાય છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
અતો ધનં ધનં ધાન્યં સુવર્ણં રજતં તથા
આથી ધન, અનાજ, સોનું અને ચાંદી પ્રાપ્ત થાય છે.
ઉપોષ્ય વિજયાં શત્રૂન્રાજઞ્જયતિ નિત્યશઃ
વિજયાસપ્તમીનું વ્રત રાખવાથી રાજા હંમેશા શત્રુઓ પર વિજય મેળવે છે.
પુત્રકામો લભેત્પુત્રમર્થકામોર્થમક્ષયમ્ કૃત્સ્નાન્કામાન્દદાત્યેષા કામદા કુરુનન્દન ।। 1.208.
પુત્રની ઇચ્છા હોય તો પુત્ર મળે, ધનની ઇચ્છા હોય તો અક્ષય ધન મળે; આ કામદા સપ્તમીથી બધાં જ ઇચ્છિત ફળ મળે છે, હે કુરુનંદન.
નરો વા યદિ વા નારી યથોક્તં સપ્તમીવ્રતમ્
પુરુષ કે સ્ત્રી, જે કોઈ પણ રીતે આ સપ્તમીનું વ્રત કરે છે,
ન તેષાં ત્રિષુ લોકેષુ કિંચિદસ્તીતિ દુર્લભમ્
એવાં લોકો માટે ત્રણેય લોકમાં કંઈ જ દુર્લભ નથી.
વ્રતૈસ્તુ વિવિધૈર્વીર તપોભિર્વા સુદુષ્કરૈઃ
હે વીર, અનેક પ્રકારના વ્રતો કે અતિ કઠિન તપસ્યાથી,
તીર્થાભિષેચનૈર્વાપિ દાનહોમાર્ચનૈસ્તથા મોક્ષાર્થી પાર્થિવશ્રેષ્ઠ યથાહ ભગવાન્રવિઃ
પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, દાન, હવન અને પૂજા કરીને પણ, મુક્તિ ઈચ્છનાર મનુષ્ય, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, જેમ ભગવાન રવિએ કહ્યુ છે તેમ,
કૃત્વાદિત્યદિને નક્તં ભક્ત્યા સંપૂજયેદ્રવિમ્ સૂર્યલોકે ચ નિયતં તસ્ય વાસો ન સંશયઃ
સૂર્યના દિવસે ઉપવાસ રાખીને, ભક્તિપૂર્વક રવિની પૂજા કરવી જોઈએ; એ મનુષ્યને નિશ્ચિતપણે સૂર્યલોકમાં સ્થાન મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
યસ્તુ પૂજયતે ભક્ત્યા સપ્તમ્યાં ભાસ્કરં નરઃ
જે મનુષ્ય સાતમીના દિવસે ભક્તિપૂર્વક ભાસ્કરદેવની પૂજા કરે છે,
નાંધો ન કુષ્ઠી ન ક્લીબો ન વ્યંગો ન ચ નિર્ધનઃ
એ અંધ નથી થતો, કુષ્ટરોગી નથી થતો, નિર્બળ નથી થતો, અંગભંગ નથી થતો અને ગરીબ પણ નથી રહેતો.
વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યાં ધનાર્થી ધનમાપ્નુયાત્
જ્ઞાનની ઈચ્છા ધરાવનારને જ્ઞાન મળે છે; ધનની ઈચ્છા ધરાવનારને ધન મળે છે.
લોભાત્પ્રમાદાન્મોહાચ્ચ વ્રતભંગો યદા ભવેત્
જો લોભ, અશ્રદ્ધા કે મોહથી વ્રત તૂટી જાય,
પ્રાયશ્ચિત્તમિદં કૃત્વા પુનરેવ વ્રતી ભવેત્ 1.208.
તો આ પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને ફરીથી વ્રતી બની શકાય છે.
અભ્યર્ચ્ય સૂર્યસપ્તમ્યાં માલ્યધૂપાદિભિર્નરઃ
જે મનુષ્ય સૂર્યસપ્તમીના દિવસે ફૂલો, ધૂપ અને અન્ય સામગ્રીથી સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે,
સપ્તમ્યાં વિપ્રમુખ્યેભ્યો હિરણ્યં યઃ પ્રયચ્છતિ
અને સાતમીના દિવસે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સોનુ દાન આપે છે,
ઇતીદં કીર્તિતં વીર સપ્તમીવ્રતમુત્તમમ્
હે વીર, આ રીતે ઉત્તમ સાતમીવ્રતનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણે બ્રાહ્મે પર્વણિ સપ્તમીકલ્પે સૌરધર્મે સૂર્યારુણસંવાદે સપ્તસપ્તમીવ્રતવર્ણનં નામાષ્ટાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના બ્રાહ્મ પર્વમાં, સાતમીકલ્પના સૌરધર્મમાં, સૂર્ય અને અરુણના સંવાદમાં, સાત સાતમીવ્રતના વર્ણનવાળો દ્વિશત આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
સપ્તમીવ્રતવર્ણનમ્ અથવા યાવકાહારઃ શીર્ણપર્ણાશનોઽપિ વા
અથવા જૌનાં અનાજ ખાઈને, કે સુકાઈ ગયેલા પાંદડાં ખાઈને પણ,
ક્ષીરાશી ચૈકભક્તો વા ભિક્ષાહારોથ વા પુનઃ
કેવળ દૂધ પીવાથી, એક વખત જ ભોજન કરીને, અથવા ભિક્ષા લઈને પણ,
પુષ્પોપહારૈર્વિવિધૈઃ પદ્મસૌગન્ધિકોત્પલૈઃ
વિવિધ ફૂલો, કમળ, સુગંધિત ઉત્પલ વગેરે અર્પણ કરીને,
કૃષ્ણગંધપાયસાદ્યૈર્વિચિત્રૈઃ સુવિભૂષણૈઃ
કાળી ચંદન, પાયસ અને અન્ય સુશોભિત વસ્તુઓથી,
સ તત્ફલમવાપ્નોતિ ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ૫ વિમાનવરમારૂઢઃ સૂર્યલોકે મહીયતે
એ મનુષ્ય વિશાળ દાનવાળા યજ્ઞો દ્વારા તે ફળ પામે છે; શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈને સૂર્યલોકમાં સન્માન પામે છે.
એવં ભક્ત્યા વિવસ્વંતં પ્રતિમાસં સમાહિતઃ
આ રીતે, ભક્તિપૂર્વક દરેક મહિને એકાગ્રતાથી વિવસ્વાનની પૂજા કરવી જોઈએ.
ચૈત્રિકે માસિ વિષ્ણુશ્ચ માધવે હ્યર્યમેતિ વૈ
ચૈત્ર મહિનામાં વિષ્ણુની પૂજા થાય છે અને માધવમાં આર્યમનનું પૂજન થાય છે.
પર્જન્યઃ શ્રાવણે માસિ નભસ્યે વરુણસ્તથા
શ્રાવણમાં પરજ્યન્યની પૂજા થાય છે અને ભાદરવામાં પણ વરુણની પૂજા થાય છે.