રાજન્પુણ્યપુરે રમ્યે નાનાજનનિષેવિતે
રાજન, પunyaના સુંદર શહેરમાં, જ્યાં અનેક જાતિના લોકો સેવા કરે છે—
સત્યપ્રકાશસ્તન્મંત્રી લક્ષ્મીશ્ચામાત્યકામિની
સત્યપ્રકાશ એ મંત્રી હતો અને લક્ષ્મી એ મંત્રીની પ્રિય હતી.
આનંદઃ કતિધા લોકે તન્મમાચક્ષ્વ સત્તમ
હે ઉત્તમ, મને કહો કે દુનિયામાં આનંદ કેટલાં પ્રકારના છે?
બ્રહ્મચર્યાશ્રમે યો વૈ બ્રહ્માનંદો મહોત્તમઃ
બ્રહ્મચર્ય આશ્રમમાં સર્વોચ્ચ આનંદને 'બ્રહ્માનંદ' કહે છે.
વાનપ્રસ્થે મહારાજ સ ધર્માનંદકોઽધમઃ
હે મહારાજ, વાનપ્રસ્થમાં એ આનંદ 'ધર્માનંદ' કહેવાય છે, પણ એ થોડો ઓછો છે.
સંન્યસ્તે તુ શિવાનંદસ્સ હિ સર્વોત્તમોત્તમઃ
પણ સંન્યાસમાં 'શિવાનંદ' સર્વથી શ્રેષ્ઠ અને સર્વોચ્ચ છે.
સ્ત્રિયં વિના સુખં નાસ્તિ ગૃહસ્થાશ્રમકે નૃપ
હે રાજા, ગૃહસ્થ આશ્રમમાં પત્ની વિના સુખ નથી.
પત્નીમન્વેષયામાસ સ્વયોગ્યાં ધર્મતત્પરામ્
તેણે પોતાના માટે યોગ્ય અને ધર્મમાં લાગેલી પત્ની શોધી.
સ ભૂપો મંત્રિણં પ્રાહ નારીમન્વેષયાદ્ય ભોઃ 3.2.11.
એ રાજાએ પોતાના મંત્રીને કહ્યું: 'આજે કોઈ સ્ત્રી શોધો, હે ભાઈ.'
ઇતિ શ્રુત્વા યયૌ મંત્રી દેશાદ્દેશાંતરં પ્રતિ તુષ્ટાવ મનસા સિંધું સર્વતીર્થપતિં શુભમ્
આ સાંભળીને મંત્રી એક પ્રદેશમાંથી બીજા પ્રદેશમાં ગયો અને મનમાં પવિત્ર તીર્થપતિ સિંધુની સ્તુતિ કરી.
અહં તે શરણં પ્રાપ્તઃ શરણાગતવત્સલ
હું તમારી શરણે આવ્યો છું, હે શરણાગતને પ્રેમ કરનાર.
સ્ત્રીરત્નં દેહિ રાજ્ઞોઽર્થે નો ચેત્પ્રાણાંસ્ત્યજામ્યહમ્
રાજા માટે મને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી આપો, નહિતર હું પોતાનું જીવન ત્યજી દઈશ.
જલે વૃક્ષં સુવર્ણાંગં પત્રવિદ્રુમકં મહત્
પાણીમાં એક વૃક્ષ ઊભું હતું, જેનું તણું સોનાનું અને પાંદડા મોટા અને મોતી જેવા લાલ હતા.
તસ્યોપરિ સ્થિતા બાલા સુકુમારી મનોરમા
એ વૃક્ષ પર એક નાજુક અને સુંદર યુવતી ઊભી હતી.
ઇતિ દૃષ્ટ્વા મહાશ્ચર્યં નૃપાંતિકમુપાયયૌ
આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને તે રાજા પાસે ગયો.
તથાવિધં નૃપો દૃષ્ટ્વા સાગરાંતમુપાયયૌ
એવું અજાયબ જોઈને રાજા દરિયા સુધી ગયો.
તાં નારીં પ્રાહ નમ્રાત્મા ત્વદર્થેઽહં સમાગતઃ
તે સ્ત્રીને વિનમ્ર હૃદયથી કહ્યું, 'હું તારા માટે અહીં આવ્યો છું.'
વિહસ્ય સાઽઽહ તં ભૂપં કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશી 3.2.11.
તે સ્ત્રીએ હસીને રાજાને કહ્યું, 'કૃષ્ણપક્ષની ચૌદસે દિવસે...''
ઇતિ શ્રુત્વા સ નૃપતિસ્તદ્દિને સ્મરવિહ્વલઃ
આ સાંભળીને રાજા એ દિવસે કામથી વ્યાકુળ થયો.
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર રાક્ષસો બકવાહનઃ
એ વચ્ચે ત્યાં બકવાહન નામનો રાક્ષસ આવ્યો.
કામાંધો રાક્ષસં હત્વા સ્વપત્નીં પ્રાહ નિર્ભયામ્
ઇચ્છાથી અંધ થયો, તેણે રાક્ષસને મારી નાખ્યો અને પોતાની પત્નીને નિર્ભય થઈને કહ્યું.
સાહ ભોઃ શૃણુ ભૂપાલ વિદ્યાધરસુતા હ્યહમ્
તે સ્ત્રીએ કહ્યું, 'રાજા, સાંભળ! હું ખરેખર વિદ્યાાધરની દીકરી છું.'
નાગતા ભોજને કાલે પિતૃમાત્રોશ્ચ મંદિરે
હું ભોજનના સમયે આવી નહોતી, ને પિતા-માતાના ઘરમાં પણ ગઈ નહોતી.
અદ્ય કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં ત્વાં ભજિષ્યતિ રાક્ષસઃ
આજે કૃષ્ણપક્ષની ચૌદસે દિવસે રાક્ષસ તને પકડશે.
તદાહં રોદનં કૃત્વા બ્રવીમિ પિતરં પ્રતિ
ત્યારે હું રડીને પિતાને કહ્યું.
સ હોવાચ કુમારિ ત્વં વીરભુક્તા ભવિષ્યસિ
પિતાએ કહ્યું, 'દીકરી, તને વીર પુરુષ મેળશે.'
ત્વદાજ્ઞયાહં યાસ્યામિ ભો રાજન્પિતૃમંદિરે
તમારી આજ્ઞાથી, રાજા, હું પિતાના ઘરમાં જઈશ.
ત્વયા સાર્દ્ધં ગમિષ્યામિ ગૃહં વિદ્યાધરસ્ય તત્ 3.2.11.
હું તારી સાથે વિદ્યાાધરનાં ઘરમાં જઈશ.
તદા તુ નગરે તસ્મિન્નૃણાં જાતો મહોત્સવઃ પઞ્ચત્વમગમત્તૂર્ણં કુતો હેતોર્હિ તદ્વદ
પછી એ શહેરમાં લોકોમાં મોટો ઉત્સવ થયો, પણ અચાનક મૃત્યુ આવ્યું—કઈ માટે એવું થયું, કહો.
નૃપં સ હૃદિ સંધ્યાત્વા રાજ્યભંગભયાતુરઃ
તેના મનમાં રાજાને લઈને રાજ્ય ગુમાવવાનો ડર હતો.