તસ્માત્કૃતસ્ય પાપસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્
એટલે, જે પાપ થઈ ગયું હોય તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.
યઃ કરોતિ શુભં કર્મ કારયેદનુમોદયેત્
જે સારા કામ કરે છે, કરાવે છે કે તેમાં સંમતિ આપે છે,
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા પાપભેદાત્ત્રિધા ગતિઃ
આ રીતે, પાપના પ્રકાર પ્રમાણે ત્રણ પ્રકારની ગતિ સંક્ષિપ્તમાં સમજાવી છે.
સપ્તાશ્વતિલકાનૂરુસંવાદવર્ણનમ્ સપ્તાશ્વતિલક ઉવાચ સંત્રાસજનનં ઘોરં પાપાનાં પાપકારિણામ્ । ૧ સ્ત્રીપુનપુંસકૈર્વૃદ્ધૈર્ગંતવ્યં સર્વજંતુષુ
સપ્તાશ્વતિલક બોલ્યા: પાપીઓ અને પાપ કરનારાઓ માટે ભયજનક અને ડરાવનારી ગતિ છે; સ્ત્રી, પુરુષ કે વૃદ્ધ, બધા જીવોએ એમાં જવું પડે છે.
ચિત્રગુપ્તાદિભિઃ સર્વૈર્ધર્મસ્થૈઃ સત્યવાદિભિ અવશ્યં હિ કૃતં કર્મ ભોક્તવ્યં તદ્વિચારિતમ્
ચિત્રગુપ્ત અને બીજા સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર એવા લોકો દ્વારા, જે કર્મ કર્યું છે તેનું ફળ ચોક્કસ ભોગવવું જ પડે છે.
તત્ર યે શુભકર્માણઃ સૌમ્ય ચિત્તા દયાન્વિતાઃ
ત્યાં, જે સારા કર્મ કરે છે, જેમનું મન નરમ છે અને દયા ધરાવે છે,
યઃ પ્રદદ્યાદ્દ્વિજેંદ્રાણામુપાનત્કાષ્ઠછત્રકમ્
જે કોઈ શ્રેષ્ઠ દ્વિજને ચંપલ, લાકડાની લાઠી કે છત્રી આપે છે,
સોપાનત્કો નરો યસ્તુ દેવાયતનમાવિશેત્
અને જે માણસ ચંપલ પહેરીને દેવમંદિરમાં જાય છે,
સોપાનત્કાનિ દાનાનિ તથાન્નં તુ વિશેષતઃ યસ્માદ્યાતિ સુખેનૈવ તસ્માદ્ધર્મં સમાચરેત્
ચંપલ સાથે આપેલા દાન અને ખાસ કરીને અન્નનું દાન—એથી સુખથી ગમન થાય છે, એટલે ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ.
યે પુનઃ ક્રૂરકર્માણો નરાઃ પાપરતાઃ ખગ
પણ જે મનુષ્યો ક્રૂર કર્મ કરે છે અને પાપમાં મગ્ન છે, હે પંખી,
ષડશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનામશીતિ ચ
છયાશી હજાર અને એસી યોજનનું અંતર છે,
સમીપસ્થમિવાભાતિ નરાણાં શુભચારિણામ્ 1.192.
પણ સારા કર્મ કરનારા માટે એ અંતર બહુ નજીક લાગે છે.
તીક્ષ્ણકંટકયુક્તેન શર્કરાનિચિતેન ચ
તીક્ષ્ણ કાંટાવાળી અને કંકરોથી ઢંકાયેલી જમીનમાંથી પસાર થવું પડે છે.
ક્વચિદર્કેણ મહતા દુરંતૈશ્ચૈવ ખાતકૈઃ
ક્યાંક તીવ્ર તાપતા સૂર્યથી, તો ક્યાંક ભયાનક અને લોભી ખોદનારોથી રસ્તો અવરોધાય છે.
તતઃ પતદ્ભિર્વિમલૈઃ પર્વતૈર્વૃક્ષસંકુલૈઃ
પછી ક્યાંક શુદ્ધ વૃક્ષોથી ભરેલા પર્વતો પડતા હોય છે.
ક્વચિદ્વિષમગર્તાભિઃ ક્વચિલ્લોષ્ઠૈઃ સપિચ્છલૈઃ
ક્યાંક અસમાન ખાડાઓ, તો ક્યાંક માટીના ડોળા અને વાંસલાંઓથી રસ્તો અડચણભર્યો હોય છે.
અનેકશાખારચિતૈર્વ્યાપ્તૈર્વંશવનૈઃ ક્વચિત્
ક્યાંક અનેક શાખાવાળા અને ઘન વાંસના જંગલોથી રસ્તો ભરેલો હોય છે.
અથ શૃંગાટકૈર્વ્યાપ્તૈઃ ક્વચિદ્દાવાગ્નિના પુનઃ
પછી ક્યાંક પથ્થરના કટકટા, તો ક્યાંક જંગલમાં આગથી રસ્તો ઢંકાયેલો હોય છે.
ક્વચિદ્વાલુકયા વ્યાપ્તમાકંઠાંતં પ્રવેશયેત્
ક્યાંક રેતીથી ગળા સુધી ડૂબી જવાની ફરજ પડે છે.
ક્વચિત્સિંહૈઃ ક્વચિદ્વ્યાઘ્રૈર્દંશૈઃ કીટૈશ્ચ દારુણૈઃ
ક્યાંક સિંહો, ક્યાંક વાઘો અને ક્યાંક ભયાનક દંશ આપતા જીવજંતુઓ મળે છે.
મક્ષિકાભિશ્ચ રૌદ્રાભિઃ ક્વચિત્સપેંર્વિષોલ્બણૈઃ
ક્યાંક ભયાનક માખીઓ અને ક્યાંક ઝેરી સાપો મળે છે.
પંથાનમુલ્લિખદ્ભિશ્ચ તીક્ષ્ણ શૃંગૈર્મહાવૃષૈઃ 1.192.
તીક્ષ્ણ શિંગાવાળા મોટા સાંઢો રસ્તો ખોદતા હોય છે.
ડાકિનીભિશ્ચ રૌદ્રાભિર્વિકરાલૈશ્ચ રાક્ષસૈઃ
ક્યાંક ભયાનક ડાકણીઓ અને વિકરાળ રાક્ષસો મળે છે.
મહાપાશવિમિશ્રેણ મહાચંડેન વાયુના
મોટા ફાંસ અને ભયાનક પવન સાથે રસ્તો ભરેલો હોય છે.
ક્વચિદ્વિદ્યુત્પ્રપાતેન દીર્યમાણા વ્રજંતિ હિ
ક્યાંક વીજળી પડવાથી શરીર ફાટી જાય છે.
પ્રદીપ્તાંગારવર્ષેણ દહ્યમાના વ્રજંતિ હિ
ક્યાંક ધધકતા અંગારાની વરસાદથી દાઝતા જતા રહે છે.
મહામેઘરવૈર્ઘોરૈર્વિત્રાસ્યંતે મુહુર્મુહુઃ
મોટા મેઘોના ભયાનક ગર્જનાથી વારંવાર ડરાવી દેવામાં આવે છે.
મહાક્ષુરાંબુધારાભિઃ સેવ્યમાના વ્રજંતિ હિ
ક્યાંક તીક્ષ્ણ ધારવાળી વરસાદની ધારોમાંથી માર ખાતા આગળ વધવું પડે છે.
ભૃશં શીતેન તીક્ષ્ણેન રૂક્ષેણ મારુતેન ચ
ખૂબ જ ઠંડા, તીક્ષ્ણ અને કઠોર પવનથી પીડા થાય છે.
નિરાલંબેન દુર્ગેણ નિર્જનેન સમંતતઃ
ચારે બાજુ નિર્જન અને મુશ્કેલ રસ્તાવાળા જંગલમાંથી પસાર થવું પડે છે.