દેહીતિ સુવદન્નર્થી ધનં બોધયતીવ સઃ
જ્યારે યાચક 'આપો' એમ કહે છે, ત્યારે તે આપનારને ધન માટે જાગૃત કરે છે.
બોધયંતિ ન યાચન્તે દેહીતિ કૃપણા જનાઃ 1.189.
દુઃખી લોકો 'આપો' એમ માગતા નથી, પણ ચૂપચાપ રહે છે.
આયાત્યર્થી ગૃહં યસ્તુ કસ્તં ન પ્રતિપૂજયેત્
જો યાચક કોઈના ઘરમાં આવે, તો કયો માણસ તેની આદરપૂર્વક આવકાર નહિ કરે?
યદ્બલાદપ્યનિચ્છંતં યોજયંતિ નરાશ્રયાન્
લોકો પોતાની શક્તિથી, જે ઇચ્છતા નથી એવા લોકોને પણ બળજબરીથી કામમાં લગાડી દે છે.
એકસ્તિષ્ઠતિ ચાધસ્તાદન્યશ્ચોપરિ તિષ્ઠતિ
એક નીચે ઊભો છે અને બીજો ઉપર ઊભો છે.
યઃ પ્રાપ્તાયાર્થિને દાનં ત્યક્ત્વા પાત્ર મુદીક્ષતે
જે વ્યક્તિ યોગ્ય માગનાર આવે ત્યારે દાન આપવાનું ટાળી, પાત્રતાની તપાસ કરે છે—
યદ્યર્થિનો નરા ન સ્યુર્દાનધર્મઃ કથં ભવેત્
જો માગનાર જ ન હોય, તો દાનધર્મ કેવી રીતે રહેશે?
પાદોદકમનુવ્રજ્યાત્સ્વર્ગસોપાનસપ્તકમ્
પગ ધોવા માટેનું પાણી પાછળ ચાલવું એ словно સ્વર્ગના સાત પગથિયાં ચઢવા જેવું છે.
ગ્રાસાદર્ધમપિ ગ્રાસં યુક્તં દાતું સદાર્થિનામ્
સાચા જરૂરિયાતમંદને પોતાના ભાગમાંથી અડધું પણ આપવું યોગ્ય છે.
તસ્માત્સત્કૃત્ય દાતવ્યમનંતફલમિચ્છતા
માટે, જે અનંત ફળ ઇચ્છે છે, તેને સન્માનપૂર્વક દાન આપવું જોઈએ.
ન તદ્દાનમસત્કારપારુષ્યમલિનીકૃતમ્
જે દાનમાં અપમાન, કઠોરતા કે અશુદ્ધિ હોય, એ સાચું દાન નથી.
ન તદ્ધનં ન ચ પ્રીતિર્ન ધર્મઃ પ્રિયવર્જિતઃ યત્નેનાપિ કૃતં સર્વં ક્રોધોઽસ્ય નિષ્ફલં ખગ ।। 1.189.
જે ધન, જે સ્નેહ, જે ધર્મ—પ્રેમ વિના એ પ્રિય નથી; અને પ્રયત્નપૂર્વક કરેલું બધું પણ, જો ક્રોધ હોય તો, નિષ્ફળ જાય છે, પંખી.
યઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતં દદ્યાત્પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ ચાર્ચિતમ્
જે શ્રદ્ધાથી પૂજિત દાન આપે છે અને માનથી સ્વીકારે છે—
ઔદાર્યં સ્વાગતં મૈત્રી હ્યનુકંપા ચ મત્સરઃ
ઉદારતા, સ્વાગત, મિત્રતા, દયા અને ઈર્ષ્યા ન હોવી—
વારાણસી કુરુક્ષેત્રં પ્રયાગં પુષ્કરાણિ ચ
વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર, પ્રયાગ અને પુષ્કર—
મૂલસ્થાનં મહાપુણ્યં પુંડીરસ્વામિકં તથા
મૂળ સ્થાને, મહાપવિત્ર તીર્થ અને પુંડરીકનું નિવાસ પણ—
ઇત્યેતે કીર્તિતા દેશાઃ સુરસિદ્ધનિષેવિતાઃ ગોસિદ્ધમુનિ વાસાશ્ચ દેશાઃ પુણ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
આ રીતે, દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત એવા પ્રદેશો જણાવ્યા; ગાય, સિદ્ધ અને મુનિઓના નિવાસ પણ પવિત્ર પ્રદેશ ગણાયા છે.
સૂર્યાયતનસંસ્થાનાં યદ્યદલ્પં તુ દીયતે
સૂર્યમંદિરમાં રહેતા લોકોને જરાય પણ આપો તો પણ—
ગ્રહણં ચંદ્રસૂર્યાભ્યામુત્તરાયણમુત્તમમ્
ચંદ્ર અને સૂર્યનું ગ્રહણ અને ઉત્તમ ઉત્તરાયણ—
દિનચ્છિદ્રાણિ સંક્રાંતિઃ પુણ્યં વિષુપદં ખગ
દિવસના વિખૂટા સમય, સંક્રાંતિ અને પવિત્ર વિષુવ—પંખી—
ભક્તિભાવઃ પરા પ્રીતિર્ધર્મો ધર્મૈકભાવનઃ
ભક્તિભાવ, શ્રેષ્ઠ પ્રેમ, ધર્મ અને માત્ર ધર્મનું મનન—
શ્રદ્ધયા વિધિવત્પાત્રે પ્રતિપાદિતમુત્તમમ્ 1.189.
જે શ્રદ્ધાથી, યોગ્ય રીતે અને યોગ્ય પાત્રને આપવામાં આવે, એ સર્વોત્તમ છે.
યદ્દાનં શ્રદ્ધયા પાત્રે વિધિવત્પ્રતિપાદિતમ્
જે દાન શ્રદ્ધાપૂર્વક, યોગ્ય રીતે અને યોગ્ય પાત્રને આપવામાં આવે છે—
આર્તેષુ દીનેષુ ગુણાન્વિતેષુ યઃ શ્રદ્ધયા સ્વલ્પમપિ પ્રદદ્યાત્
જે કોઈ દુઃખી, ગરીબ કે ગુણવાન લોકો માટે શ્રદ્ધાથી થોડું પણ આપે છે—
શ્રદ્ધા દાનં પરં જ્ઞેયં શ્રદ્ધા એવ તપઃ પરમ્
શ્રદ્ધા એ શ્રેષ્ઠ દાન છે, અને શ્રદ્ધા જ સર્વોત્તમ તપ છે, એવું જાણવું જોઈએ.
અથાહિંસા ક્ષમા સત્યં હ્રીઃ શ્રદ્ધેંદ્રિયસંયમઃ
અહિંસા, ક્ષમા, સત્ય, લજ્જા, શ્રદ્ધા અને ઇન્દ્રિય સંયમ—
હંતવ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈર્વા સૂર્યધર્મૈરનુષ્ઠિતૈઃ
આ બધાં દુર્ગુણોને સૂર્યમાર્ગના નિયમિત આચરણથી દૂર કરવા જોઈએ.
પરસ્ત્રીદ્રવ્યસંકલ્પં યઃ સાપેક્ષં કરોતિ ચ અરિભિઃ પરિભૂતં ચ સંત્યજેચ્ચૈવ પાપકૃત્
જે વ્યક્તિ અન્યની પત્ની કે સંપત્તિ તરફ ઇચ્છાથી જુએ છે, અથવા શત્રુઓ દ્વારા અપમાનિત થયેલા વ્યક્તિને ત્યજી દે છે, તે પાપ કરે છે.
તદ્ભાર્યામિત્રપુત્રેષુ યશ્ચાવજ્ઞાં કરોતિ ચ
અને જે કોઈ એવી વ્યક્તિની પત્ની, મિત્ર કે પુત્રનું અપમાન કરે છે—
બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ
બ્રાહ્મણહંત, દારૂ પીવનારો, ચોર કે ગુરુપત્ની સાથે દોષ કરનાર—