વેદો મનોગમે ચાત્ર ષડક્ષરમંત્રસ્થિતઃ
અહીં, મનની પહોંચમાં, વેદ છ અક્ષરનાં મંત્રમાં સ્થિત છે.
કિં તસ્ય બહુભિર્મન્ત્રૈઃ શાસ્ત્રૈર્વા બહુવિસ્તરૈઃ
એના માટે અનેક મંત્રો કે વિશાળ શાસ્ત્રો શું કામના?
તેનાધીતં શ્રુતં તેન તેન સર્વમનુષ્ઠિતમ્
એથી બધું વાંચવામાં આવ્યું, બધું સાંભળવામાં આવ્યું, બધું કરવામાં આવ્યું.
વિધિવાક્યમિદં સર્વં નાર્થવાદં વચો મમ પૃચ્છસ્વેમં પ્રણમ્યાશુ વૈનતેય મહામતે
મારા આ બધા શબ્દો નિયમ છે, માત્ર પ્રશંસા નથી; વિનતા પુત્ર, તું વંદન કરીને ઝડપથી પૂછ.
સપ્તાશ્વતિલકં ભક્ત્યા પ્રણમ્યોવાચ ભારત
સાત ઘોડા ધરાવનારને ભક્તિપૂર્વક વંદન કરીને, ભારત, તેણે કહ્યું.
કીદૃગ્વાક્યમિદં ભાનોર્વાક્યાર્થં બ્રૂહિ ચ પ્રભો
આ કેવી વાત છે, ભાનુ? પ્રભુ, તમારા શબ્દોનો અર્થ કહો.
સપ્તાશ્વતિલક ઉવાચ વિમુક્તાશેષદોષેણ સર્વજ્ઞેન ભગેન યત્
સાત ઘોડા ધરાવનાર બોલ્યા: જે સર્વ દોષોથી મુક્ત છે, સર્વજ્ઞ છે, અને પુણ્યશાળી છે,
યસ્માન્માર્તંડ નામાસૌ કથ્યતે ચ મનીષિભિઃ
એથી જ, વિદ્વાનો તેને માર્તંડ કહે છે.
સૌરવાક્યપ્રવક્તારં સૂરવત્પૂજયેદ્ગુરુમ્ 1.187.
સૂર્યના ઉપદેશ આપનાર ગુરુની પૂજા, સૂર્યની જેમ કરવી જોઈએ.
સૌરધર્મામ્બુહસ્તેન કસ્તેન સદૃશો ગુરુઃ જ્ઞાનામૃતેન વૈ ભક્તા કસ્તં ન પ્રતિપૂજયેત્
સૌર ધર્મનું જળ હાથમાં ધરનાર એવો ગુરુ બીજો ક્યાં છે? જ્ઞાનના અમૃતથી ભરેલા ભક્તો, તેને પૂજા કેમ ન કરે?
નૈવ રાજ્યેન મહતા ન ચૈવાર્થસ્ય રાશિભિઃ
મોટા રાજ્યથી કે ધનના ઢગલા દ્વારા નહિ,
સ્વર્ગાપવર્ગ સિદ્ધ્યર્થં ભાષિતં યત્તુ શોભનમ્
પરંતુ સ્વર્ગ અને મુક્તિ મેળવવા માટે, જે શુભ બોલવામાં આવે છે,
રાગદ્વેષાક્ષમાક્રોધકામતૃષ્ણાનુસારિણામ્
જે લોકો રાગ, દ્વેષ, ક્ષમા, ક્રોધ, કામ અને તૃષ્ણા પાછળ ચાલે છે,
સંસ્કૃતેનાપિ કિં તેન મૃદુલાલાપસંગિના
મૃદુ અને સંસ્કૃત ભાષામાં બોલવામાં આવે તો પણ, તેનો શું લાભ?
યચ્છ્રુત્વા જાયતે પુણ્યં રાગાદીનાં ચ સંક્ષયઃ
જેનું સાંભળવાથી પુણ્ય થાય છે અને રાગ જેવી વાસનાઓ ઓછી થાય છે.
સ્મૃતયો ભારતં વેદાઃ શાસ્ત્રાણિ સુમહાંતિ ચ
સ્મૃતિઓ, મહાભારત, વેદો અને મોટા શાસ્ત્રો—
પુત્રદારાદિસંસારે નરાણાં મૂઢચેતસામ્
પુત્ર, પત્ની અને અન્ય સંબંધોમાં મગ્ન, ભટકેલા મનવાળા માણસો માટે—
ઇદં શ્રેષ્ઠમિદં જ્ઞેયં સર્વં ત્વં જ્ઞાતુમિચ્છસિ
આ સર્વોત્તમ છે, આ જાણવું જોઈએ; તું બધું જાણવાની ઇચ્છા રાખે છે.
વિજ્ઞાયાક્ષરતન્માત્રં જીવિતં ચાતિવંચનમ્ 1.187.
અવિનાશી તત્વને સમજ્યા પછી, જીવન ખરેખર ભ્રમ છે.
પણ્ડિતેનાપિ કિં તેન સમર્થેન ચ દેહિનામ્
પંડિત કે સક્ષમ માણસ માટે પણ એનો શું ઉપયોગ?
પણ્ડિતોઽપિ સ મૂર્ખઃ સ્યાચ્છક્તિયુક્તોઽપ્યશક્તિકઃ
પંડિત હોવા છતાં એ મૂર્ખ થઈ શકે છે; શક્તિ હોવા છતાં અશક્ત થઈ શકે છે.
તસ્માત્સ પંડિતઃ શક્તઃ સ તપસ્વી જિતેન્દ્રિયઃ
એ જ પંડિત, શક્તિશાળી, તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયજિત છે—
યઃ પ્રદદ્યાન્નૃપઃ કૃત્સ્નાં ક્ષ્માં ધનં કાંચનં તથા
જે રાજા આખી ધરતી, ધન અને સોનું આપે છે—
યઃ શૃણોતિ રવેર્ધર્મં ન્યાયતઃ સ ચ વક્તિ ચ
જે સૂર્યના ધર્મને સાંભળે છે અને યોગ્ય રીતે કહે છે—
દત્તગોદોહસંભૂતઃ ષડક્ષરવિધાનતઃ
ગાય દાનથી ઉત્પન્ન થયેલું, છ અક્ષરનાં નિયમથી—
સુરાસુરૈર્મથ્યમાનાત્ક્ષીરોદાત્સાગરાત્પુરા
કદાચ પેહલા દેવો અને અસુરોએ દુધના સાગરનું મથન કર્યું ત્યારે—
નંદા સુભદ્રા સુરભી સુમના શોભનાવતી
નંદા, સુભદ્રા, સુરભી, સુમના અને શોભનાવતી—
સર્વલોકોપકારાર્થં દેવાનાં તર્પણાય ચ
બધા લોકના હિત માટે અને દેવોને તૃપ્તિ આપવા માટે—
તાસામંગાનિ પુણ્યાનિ ષડ્રસાઃ ખગસત્તમ 1.187.
તેમના અંગો પવિત્ર છે, છ રસ ધરાવે છે, હંસમાં શ્રેષ્ઠ—
ગોમયં રોચનં મૂત્રં ક્ષીરં દધિ ઘૃતં ગવામ્
ગાયનું લોટ, પીતળ, મૂત્ર, દૂધ, દહીં અને ઘી—