કર્મયજ્ઞસ્તપોયજ્ઞઃ સ્વાધ્યાયો ધ્યાનનિર્મિતઃ
કર્મયજ્ઞ, તપયજ્ઞ, શાસ્ત્રપઠન અને ધ્યાન — આ બધાં સ્થાપિત થયાં છે.
એતેષામેવ યજ્ઞાનામુત્તમઃ કતમઃ સ્મૃતઃ
આ યજ્ઞોમાંથી કયો શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે?
ધર્માધર્મપ્રભેદાશ્ચ કિયન્તઃ પરિકીર્તિતાઃ
ધર્મ અને અધર્મના કેટલા પ્રકારો જણાવવામાં આવ્યા છે?
ખગ નારકિણાં પુંસામાગતાનાં પુનઃ ક્ષિતૌ
પક્ષી, નરકમાં ગયેલા માણસો ફરી પૃથ્વી પર આવે ત્યારે,
મહાભવાર્ણવાદ્ઘોરાદ્ધર્માધર્માભિસંકુલાત્
મહા ભવના ભયાનક સમુદ્રમાંથી, જ્યાં ધર્મ અને અધર્મ ભેગા થયાં છે,
ઇત્યુક્તો ભગવાન્ભાનુઃ સર્વપ્રશ્નાર્થમાદરાત્
આ રીતે પૂછવામાં આવતા, ભગવાન ભાનુએ બધા પ્રશ્નોના જવાબ માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક બોલ્યા.
ધર્મં પાપહરં પુણ્યં શૃણુ શૂર પ્રભાષતઃ
શૂરવીર, પાપને દૂર કરતો અને પુણ્ય આપતો ધર્મ હું કહું છું, સાંભળો.
શ્રદ્ધાપૂર્વઃ સદા ધર્મઃ શ્રદ્ધામધ્યાંતસંસ્થિતઃ
ધર્મ હંમેશા શ્રદ્ધાથી શરૂ થાય છે; શ્રદ્ધા એ ધર્મનો આરંભ, મધ્ય અને અંત છે.
શ્રુતિમંત્રરસાઃ સૂક્ષ્માઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ 1.187.
શાસ્ત્રના મંત્રોનો રસ ખૂબ સૂક્ષ્મ છે; મુખ્ય પુરુષોમાં પરમેશ્વર સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે.
કાયક્લેશૈર્ન બહુભિર્ન ચૈવાર્થસ્ય રાશિભિઃ
શરીરનાં અનેક કષ્ટોથી કે ધનના ઢગલાંથી ધર્મ પ્રાપ્ત થતો નથી.
શ્રદ્ધા ધર્મઃ પરઃ સૂક્ષ્મઃ શ્રદ્ધા યજ્ઞાહુતં તપઃ
શ્રદ્ધા એ સર્વથી સૂક્ષ્મ અને શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે; શ્રદ્ધા યજ્ઞની હોમ અને તપ છે.
સર્વસ્વં જીવિતં વાપિ દદ્યાદશ્રદ્ધયા ચ યઃ
કોઈ વ્યક્તિ શ્રદ્ધા વિના પોતાનું સર્વસ્વ કે જીવન પણ આપે, તો પણ તે વ્યર્થ છે.
એવં શ્રદ્ધામયાઃ સર્વે મમ ધર્માઃ પ્રકીર્તિતાઃ
આ રીતે મારા બધા ધર્મો શ્રદ્ધાથી ભરેલા છે, એમ વર્ણવામાં આવ્યા છે.
અધિકારસ્ય પ્રાપ્ત્યર્થં મહાસારવિમુક્તિદમ્
મહાન સાર અને મુક્તિ આપતી અધિકારની પ્રાપ્તી માટે,
નાનાસિદ્ધિકરં દિવ્યં લોકચિત્તાનુરંજનમ્
તે અનેક સિદ્ધિઓ આપે છે, દિવ્ય છે અને જગતના મનને આનંદ આપે છે.
મન્માનસસમુદ્રો હિ દ્વિપદોયં વિદુર્બુધાઃ
મારા મનનો સમુદ્ર, બુદ્ધિમાન લોકો માટે, આ બે પગવાળો જીવ છે.
દેવત્રયગુણાતીતઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વવિત્પ્રભુઃ
ત્રણે દેવોના ગુણોથી પરે, સર્વજ્ઞ અને સર્વ જાણનાર પ્રભુ છે.
યથાનાદિપ્રવૃત્તોયં ઘોરઃ સંસારસાગરઃ
જેમ આ ભયાનક સંસાર સમુદ્ર અનાદિ સમયથી વહેતો આવ્યો છે,
વ્યાધીનાં ભેષજં યદ્વત્પ્ર તિપક્ષસ્વભાવતઃ 1.187.
જેમ રોગ માટે દવા હોય છે, અને તે સ્વભાવથી રોગના વિરોધમાં હોય છે,
મમાભિધાનમન્ત્રોયમભિધેયઃ સદા સ્મૃતઃ
આ મારું નામ છે, આ મંત્ર છે, જેને હંમેશા યાદ રાખવું જોઈએ.
વેદો મનોગમે ચાત્ર ષડક્ષરમંત્રસ્થિતઃ
અહીં, મનની પહોંચમાં, વેદ છ અક્ષરનાં મંત્રમાં સ્થિત છે.
કિં તસ્ય બહુભિર્મન્ત્રૈઃ શાસ્ત્રૈર્વા બહુવિસ્તરૈઃ
એના માટે અનેક મંત્રો કે વિશાળ શાસ્ત્રો શું કામના?
તેનાધીતં શ્રુતં તેન તેન સર્વમનુષ્ઠિતમ્
એથી બધું વાંચવામાં આવ્યું, બધું સાંભળવામાં આવ્યું, બધું કરવામાં આવ્યું.
વિધિવાક્યમિદં સર્વં નાર્થવાદં વચો મમ પૃચ્છસ્વેમં પ્રણમ્યાશુ વૈનતેય મહામતે
મારા આ બધા શબ્દો નિયમ છે, માત્ર પ્રશંસા નથી; વિનતા પુત્ર, તું વંદન કરીને ઝડપથી પૂછ.
સપ્તાશ્વતિલકં ભક્ત્યા પ્રણમ્યોવાચ ભારત
સાત ઘોડા ધરાવનારને ભક્તિપૂર્વક વંદન કરીને, ભારત, તેણે કહ્યું.
કીદૃગ્વાક્યમિદં ભાનોર્વાક્યાર્થં બ્રૂહિ ચ પ્રભો
આ કેવી વાત છે, ભાનુ? પ્રભુ, તમારા શબ્દોનો અર્થ કહો.
સપ્તાશ્વતિલક ઉવાચ વિમુક્તાશેષદોષેણ સર્વજ્ઞેન ભગેન યત્
સાત ઘોડા ધરાવનાર બોલ્યા: જે સર્વ દોષોથી મુક્ત છે, સર્વજ્ઞ છે, અને પુણ્યશાળી છે,
યસ્માન્માર્તંડ નામાસૌ કથ્યતે ચ મનીષિભિઃ
એથી જ, વિદ્વાનો તેને માર્તંડ કહે છે.
સૌરવાક્યપ્રવક્તારં સૂરવત્પૂજયેદ્ગુરુમ્ 1.187.
સૂર્યના ઉપદેશ આપનાર ગુરુની પૂજા, સૂર્યની જેમ કરવી જોઈએ.
સૌરધર્મામ્બુહસ્તેન કસ્તેન સદૃશો ગુરુઃ જ્ઞાનામૃતેન વૈ ભક્તા કસ્તં ન પ્રતિપૂજયેત્
સૌર ધર્મનું જળ હાથમાં ધરનાર એવો ગુરુ બીજો ક્યાં છે? જ્ઞાનના અમૃતથી ભરેલા ભક્તો, તેને પૂજા કેમ ન કરે?